Αμφιβολίες το μυαλό μου βασανίζουνε πολλές, αμφιβολίες τρελές
Μια φορά κι έναν καιρό, πριν πολλά – πολλά χρόνια, το 1823, γεννήθηκε πρόωρα, μέσα στις κάπνες της επανάστασης ο πρώτος Ποινικός Κώδικας της Ελλάδας, πριν καν προφτάσει να ελευθερωθεί.
Ήταν μια πρώιμη προσπάθεια που αντέγραφε τον Γαλλικό Ποινικό Κώδικα του 1810, μπερδεμένο με παλιούς βυζαντινούς νόμους, κουβαλώντας στη σύντομη ζωή του ένα προπατορικό αμάρτημα. Στην εννεαμελή επιτροπή που τον συνέταξε δεν συμμετείχε κανένας νομικός! Ο τίτλος του Κώδικα, πηγαίος και εμβληματικός, για την εποχή του: «Απάνθισμα των Εγκληματικών» (1823).
Μόλις 11 χρόνια αργότερα, ο Γκέοργκ Λούντβιχ φον Μάουρερ, μέλος της Αντιβασιλείας του ανήλικου τότε βασιλιά Όθωνα συντάσσει το νέο, τότε, Ποινικό Νόμο με βάση τον Βαυαρικό ποινικό κώδικα του 1813, όπως αυτός είχε στη συνέχεια τροποποιηθεί με νεότερα Βαυαρικά νομοσχέδια. (Ο ίδιος ο Βαυαρικός κώδικας του 1813 ήταν έργο ενός από τους σπουδαιότερους ποινικολόγους όλων των εποχών, του διάσημου νομομαθούς Φέρμπαχ). Επομένως, σε μεγάλο βαθμό, ο νόμος εισήχθη αυτούσιος από το εξωτερικό για να δημιουργηθεί γρήγορα ένα οργανωμένο νομικό πλαίσιο στο χαοτικό μετεπαναστατικό κράτος. Φέρνοντας αυτόν το νόμο στην Ελλάδα, το νεοσύστατο κράτος απέκτησε απευθείας ό,τι πιο σύγχρονο κυκλοφορούσε στη νομική επιστήμη, αφήνοντας οριστικά πίσω τις συχνά απάνθρωπες πρακτικές του Βυζαντινού δικαίου και τις αυθαιρεσίες των Οθωμανικών εθίμων.
Σε αυτόν τον πρώτο Ποινικό Νόμο της νεότερης Ελλάδας γινόταν ρητή αναφορά στη διάκριση Πταισμάτων (ελαφρύτερες παραβάσεις), Πλημμελημάτων (αδικήματα μέτριας σοβαρότητας) και Κακουργημάτων (τα πιο σοβαρά αδικήματα).
Με το Νέο Ποινικό Κώδικα (Ν. 4619/2019) που ισχύει από 1η Ιουλίου 2019, τα πταίσματα καταργήθηκαν ολοκληρωτικά ως ποινική κατηγορία. Έτσι, έκλεισε ένας κύκλος σχεδόν δύο αιώνων στο Ελληνικό ποινικό δίκαιο για την τριμερή κατάταξη. Στη θέση τους, κάθε πρώην πταίσμα κατατάχθηκε ανάλογα με τη σοβαρότητά του, είτε ως Διοικητική Παράβαση (η συντριπτική πλειονότητα), είτε ως Πλημμέλημα (τα πιο σοβαρά). Το κοινό νήμα σε όλες τις περιπτώσεις είναι ότι η κλιμάκωση κρίνεται από τον συνδυασμό τριών παραγόντων: το μέγεθος της βλάβης, την πρόθεση του δράστη και αν υπάρχει κίνδυνος για ανθρώπινες ζωές.
Σε περίπου ένα μήνα από σήμερα (23 Μαρτίου 2026), ξεκινά η δίκη του εγκλήματος των Τεμπών στο Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων Λάρισας, με παραπομπή 36 κατηγορουμένων σε δίκη (από 43 αρχικά), με εισαγγελική πρόταση 996 σελίδων. Από τους 36 κατηγορούμενους, οι 33 αντιμετωπίζουν κακούργημα και σειρά πλημμελημάτων, ενώ τρία πρόσωπα αντιμετωπίζουν μόνο πλημμελήματα. Το κακούργημα είναι η διατάραξη ή επικίνδυνη παρέμβαση στη συγκοινωνία μέσων σταθερής τροχιάς με αποτέλεσμα τον θάνατο, που επισύρει ποινές ακόμα και ισόβιας κάθειρξης. Τα πλημμελήματα που αποδίδονται κατά περίπτωση είναι: ανθρωποκτονία από αμέλεια κατά συρροή, βαριά σωματική βλάβη από αμέλεια από υπόχρεο κατά συρροή, και απλή σωματική βλάβη από αμέλεια από υπόχρεο κατά συρροή.
Ανάμεσα στους 36 περιλαμβάνονται στελέχη του ΟΣΕ, της ΕΡΓΟΣΕ, της Hellenic Train, της Ρυθμιστικής Αρχής Σιδηροδρόμων (ΡΑΣ), αλλά και του υπουργείου Μεταφορών και Υποδομών. Επίσης, ο σταθμάρχης Λάρισας που έβαλε τα δύο τρένα στην ίδια γραμμή, δύο άλλοι σταθμάρχες που εγκατέλειψαν πρόωρα τη βάρδια τους, καθώς και Ιταλοί αξιωματούχοι της Hellenic Train. Ανάμεσα σε όλους αυτούς κανένας πολιτικός.
Οι πολιτικοί έχουν εξασφαλίσει ιδιαίτερη αντιμετώπιση, με ξεχωριστές παράλληλες δικογραφίες, στο πλαίσιο του νόμου περί ευθύνης υπουργών. Στην πρώτη, το περίφημο «Μπάζωμα» (αλλοίωση τόπου δυστυχήματος), οχτώ κατηγορούμενοι (πολιτικά πρόσωπα), μεταξύ των οποίων ο πρώην υπουργός Χρήστος Τριαντόπουλος και ο πρώην Περιφερειάρχης Θεσσαλίας Κωνσταντίνος Αγοραστός, κατηγορούνται για το αδίκημα παράβασης καθήκοντος, δηλαδή απλό πλημμέλημα. Στη δεύτερη, οι πρώην υπουργοί Μεταφορών Κώστας Καραμανλής και Χρήστος Σπίρτζης αντιμετωπίζουν πλημμεληματικές κατηγορίες, επίσης στο πλαίσιο του νόμου περί ευθύνης υπουργών. Συνολικά, η υπόθεση των Τεμπών αποτελεί την ογκωδέστερη δικογραφία από τη μεταπολίτευση και μετά.
Με βάση, λοιπόν, τον ανωτέρω διαχωρισμό αδικημάτων σε Διοικητικές Παραβάσεις, Πλημμελήματα, Κακουργήματα, έχουμε για το έγκλημα των Τεμπών: Το ETCS είναι το ευρωπαϊκό σύστημα που φρενάρει αυτόματα το τρένο αν εισέλθει σε κατειλημμένη γραμμή. Απουσίαζε παντελώς το βράδυ του δυστυχήματος.
Διοικητική παράβαση → ΟΣΕ και Hellenic Train. Η Ρυθμιστική Αρχή Σιδηροδρόμων (ΡΑΣ), λειτουργώντας ως Εθνική Αρχή Ασ- φάλειας, επέβαλε μικρά διοικητικά πρόστιμα στον ΟΣΕ και την Hellenic Train, τεκμηριώνοντας αναλυτικά τις παραβιάσεις κανονισμών. Δηλαδή, η ίδια παράλειψη (μη εφαρμογή ασφαλών διαδικασιών), τιμωρήθηκε αρχικά ως απλή διοικητική παράβαση με πρόστιμο.
Πλημμέλημα → Στελέχη και σταθμάρχης. Η ίδια παράλειψη, όταν αποδίδεται σε αμέλεια υπόχρεου που οδήγησε σε θανάτους, γίνεται ανθρωποκτονία εξ αμελείας – πλημμέλημα. Αυτή η κατηγορία αποδίδεται σε μέρος των 36 κατηγορουμένων.
Κακούργημα → 33 από τους 36 κατηγορούμενους. Η ίδια απουσία συστημάτων ασφαλείας, όταν συνδυάζεται με πρόβλεψη του κινδύνου (υπήρχαν γραπτές προειδοποιήσεις!) και αποτέλεσμα τον θάνατο 57 ανθρώπων, αναβαθμίζεται στο κακούργημα της διατάραξης ασφάλειας σιδηροδρομικών συγκοινωνιών με αποτέλεσμα τον θάνατο.
Πριν από το δυστύχημα είχαν γίνει έγγραφες προειδοποιήσεις, κινητοποιήσεις και νομικές ενέργειες των εργαζομένων, ενώ με εμπιστευτική επιστολή το 2021 ο τότε διευθύνων σύμβουλος της ΤΡΑΙΝΟΣΕ προειδοποιούσε για τον κίνδυνο «να υπάρξει ένα συμβάν μέγιστης σοβαρότητας». Άρα, η ίδια ακριβώς πράξη (αδράνεια ως προς τα συστήματα ασφαλείας) πήρε τρεις διαφορετικές νομικές αντιμετωπίσεις, ανάλογα με το ποιος κρίνεται, σε ποιο βαθμό γνώριζε τον κίνδυνο, και αν υπήρχε ή όχι πρόβλεψη του αποτελέσματος.
Έτσι, για το ίδιο αδίκημα (γνώση κινδύνου + παράλειψη δράσης + 57 νεκροί): Η Εταιρεία → Διοικητική Παράβαση. Στελέχη της Εταιρείας → Πλημμέλημα. Ο σταθμάρχης + διευθυντής του ΟΣΕ → Κακούργημα. Ο υπουργός που τους εποπτεύει → πλημμέλημα (ή ακόμα διαπραγμάτευση στη Βουλή).
Η παραπάνω διάκριση σου φαίνεται σωστή; Έχεις καθόλου Αμφιβολίες πολλές, Αμφιβολίες τρελές για το τι συμβαίνει στη νομική πραγματικότητα της χώρας μας; Κατά τη γνώμη μου η ιστορία διάλεξε ένα τρομερά τραγικό τρόπο να μάς δείξει ότι από το «Απάνθισμα των Εγκληματικών» του 1823, φτάσαμε στο «Απάνθισμα των Εγκληματιών» του 2023. Βρε, τι σου κάνει ένα μικρό και τίμιο «κ»!
Ένοχος, υπεράνω πάσης Αμφιβολίας