Σ’ έστησαν σε μια γωνιά κι’ ήσουνα νέο παλληκάρι. /Σ’ έστησαν σε μια γωνιά κι’ ήτανε δώδεκα φαντάροι./Σ’ έστησαν σε μια γωνιά και σημαδεύαν την καρδιά σου… Σ’ εκτέλεσαν ένα πρωΐ στις 13 Ιουλίου 1949 στη Λάρισα…
Συμπληρώνονται φέτος 77 χρόνια από την εκτέλεση του γιατρού χειρουργού Λεωνίδα Κουβαρά στις 13 Ιουλίου 1949 στη Λάρισα, έπειτα από καταδικαστική απόφαση σε θάνατο από το εκεί έκτακτο στρατοδικείο.
Ο συνεπής αγωνιστής αρνήθηκε να υπογράψει δήλωση νομιμοφροσύνης και αποκήρυξης του ΚΚΕ και οδηγήθηκε στο εκτελεστικό απόσπασμα. Όπως ιστορεί ο επιζήσας αγωνιστής Κοσμάς Σούφλας στο δοκίμιο με τίτλο «Οι Λαβωμένοι του ΔΗ- ΜΟΚΡΑΤΙΚΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ» (Αθήνα 1988): «Το Μάη του 1947 ένας εξαίρετος επιστήμονας κι αγωνιστής προσχωρεί εθελοντικά στα τμήματα του Δημοκρατικού Στρατού Ρούμελης. Ήταν ο χειρουργός Λεωνίδας Κουβαράς από την Άρτα. Ακούραστος, συνειδητός, δοσμένος ολόψυχα στην υπηρεσία των αρρώστων.
Η προσφορά του Κουβαρά στο υγειονομικό του ΔΣΕ (Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας) ήταν τεράστια. Με την έγκαιρη επέμβασή του έσωσε πολλούς αγωνιστές από βέβαιο θάνατο. Δύο ολάκερα χρόνια και κάτω από τρομερά δύσκολες συνθήκες, με αφάνταστες ελλείψεις πρόσφερε τις υπηρεσίες του και τη ζωή του ακόμα, στην υπόθεση του λαϊκού κινήματος».
Ο Κοσμάς Σούφλας από το Καροπλέσι Αγράφων υπηρέτησε στο Δημοκρατικό Στρατό Ρούμελης μαζί με τον Λεωνίδα Κουβαρά και η εξιστόρησή του ανταποκρίνεται άμεσα στην πραγματικότητα. Ο συγγραφέας, κάνοντας την αυτοκριτική του, σκιαγραφεί εκείνη τη μαύρη εποχή ως εξής: «Ποιός ήταν εκείνος που θ’ άφηνε το σπίτι του, την οικογένειά του, την ησυχία του και να βγει ξανά στα βουνά αν δεν κινδύνευε το κεφάλι του; Με σιγουριά μπορούμε να πούμε ΚΑΝΕΝΑΣ».
Ήταν η γνωστή πολιτική των Άγγλων και ειδικά του Τσώρτσιλ, ο οποίος, ενώ μας πήρε στη σφαίρα επιρροής του, ανακάλυψε τη μεγάλη δύναμη του ΕΑΜ (ο ΕΛΑΣ είχε καταθέσει τα όπλα στη Βάρκιζα) και με τη μέθοδο των μαγκουροφόρων εξώθησε τον κόσμο να βγει στο αποκαλούμενο δεύτερο αντάρτικο για να τους συντρίψει. Με τον τρόπο αυτό δημιούργησε τρομερό πρόβλημα στη χώρα μας, οι συνέπειες του οποίου είναι ακόμα ορατές έπειτα από 77 χρόνια!
Ο Λεωνίδας Κουβαράς δεν ανήκε στην κατηγορία αυτή. Χωρίς οικογενειακές υποχρεώσεις, προσχώρησε το 1947 εθελοντικά στο Υγειονομικό του ΔΣΕ Ρούμελης, για να βοηθήσει τραυματίες συντρόφους του. Τελικά δύο γιατροί εκτελέστηκαν κατά τη διάρκεια του εμφυλίου, ο Δήμος Γρίβας από τη Καρδίτσα το 1947 και ο Λεωνίδας Κουβαράς από την Άρτα το 1949.
Με την ευκαιρία αυτή θέλω να απαντήσω στους κληρονόμους του Νώντα Σακελλαρίου, Αρχίατρου του ΔΣΕ και οργανωτή της Υγειονομικής Υπηρεσίας των Μεραρχιών και Νοσοκομείων κυρίως στο Γράμμο και στο Βίτσι, σχετικά μ’ ένα βιβλίο που εκδόθηκε με επιμέλεια του σκηνοθέτη Παντελή Βούλγαρη και φέρει τον τίτλο «Διαθέσαμε τη ζωή μας» ότι ο πατέρας ή παππούς τους προσέφερε αναμφισβήτητα μεγάλες υπηρεσίες στα Νοσοκομεία και Χειρουργεία του Γράμμου, αλλά όσο ήταν ανοιχτά τα σύνορα προς Αλβανία και Γιουγκοσλαβία, είχε πάντα πόρτα διαφυγής όπως και διέφυγε τελικά. Από τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης όπου διέφυγε με πολλούς άλλους, κάποια μέρα, έστω έπειτα από πολλά χρόνια, επέστρεψε χωρίς καμία πειθαρχική ή ποινική δίωξη. Οι διαφυγόντες σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης διέθεσαν τη σταδιοδρομία τους, κατέστρεψαν τις οικογένειές τους, υποβλήθηκαν σε στερήσεις, αλλά τη ζωή τους τη διέσωσαν.
Στη μεγάλη μάχη για την κατάληψη της Αμφιλοχίας, όπως έγραψα στον «Τ» στις 25 Σεπτεμβρίου 2024, έγινε πραγματική σφαγή όχι μόνο των ανταρτών αλλά και της Φρουράς και των κατοίκων, διότι κατέπλευσαν τρία πολεμικά σκάφη, τα οποία έβαλλαν με τα κανόνια τους αδιακρίτως αν χτυπούσαν αντάρτες ή στρατιώτες ή πολίτες!
Όπως ιστορεί ο Σούφλας που μετείχε από την πλευρά των ανταρτών, οι απώλειες ήταν μεγάλες και οι τραυματίες πολλοί. Την περίθαλψη των τραυματιών ανέλαβε ο Λεωνίδας Κουβαράς που ακολουθούσε τα ένοπλα τμήματα με πρόχειρο υγειονομικό «συνεργείο». Ο συγγραφέας, αυτόπτης μάρτυρας, θυμάται ότι μια αντάρτισσα από τη Δομνίτσα Ευρυτανίας, η Β. Καραδήμα, τραυματίστηκε από θραύσμα οβίδας πυροβολικού και ο Κουβαράς τής έσωσε το πόδι με χειρουργική επέμβαση εν ψυχρώ, ενώ αυτή σπαρταρούσε από τους πόνους.
Την υποχώρηση των τμημάτων του Δημοκρατικού Στρατού προς το χωριό Σαρδήνια, ακολούθησε και ο γιατρός Λεωνίδας Κουβαράς μαζί με τον γιατρό Ταξιάρχη Λάϊο από τη Βελίστα Βοιωτίας που συνόδευαν τη φάλαγγα των τραυματιών, ενώ πολλές φορές στο δρόμο έκαναν χειρουργικές επεμβάσεις με πρωτόγονα μέσα, χωρίς φάρμακα και για επιδεσμικό υλικό σχίζανε πουκάμισα. Σε άλλη περίπτωση στο χωριό Κυριακοχώρι το κινητό νοσοκομείο διάλεξε μέρος για καταυλισμό στο ποταμάκι κάτω απ’ το χωριό. Εκεί έφθασε και ο χειρουργός Λεωνίδας Κουβαράς. Με την άφιξή του τονώθηκε πολύ το ηθικό των τραυματιών, ενώ ο ίδιος έκανε έλεγχο στις πληγές των τραυματιών και έδινε θάρρος στους μαχητές. Η μόνη τους ελπίδα που τους έδινε κουράγιο ήταν η παρουσία του γιατρού και όσο τον αισθάνονταν κοντά τους είχαν το αίσθημα της σιγουριάς.
Ο γιατρός Κουβαράς είχε μια χλαίνη, την οποία χρησιμοποιούσε για ρούχο, για στρώμα και για σκέπασμα. Το φοβερότερο πρόβλημα των τραυματιών ήταν η μη εγκατάστασή τους σε στεγασμένο και σίγουρο χώρο. Η διεύθυνση του νοσοκομείου αποφάσισε να περάσουν προς το Γαρδίκι και να εγκατασταθούν στα άδεια σπίτια. Εκεί, λοιπόν, ζεστάθηκαν και άρχισαν να φροντίζουν τα τραύματά τους πάντοτε με την άγρυπνη παρακολούθηση του γιατρού Κουβαρά. Κατά τη διάρκεια της παραμονής των τραυματιών στο Γαρδίκι ένας τραυματίας αρρώστησε από οξεία σκωληκοειδίτιδα και έπρεπε να χειρουργηθεί, για να σωθεί. Δεν υπήρχαν όμως ούτε χειρουργικά εργαλεία, ούτε φάρμακα ούτε μέσα θεραπείας. Όλα αυτά τα υποκαθιστούσε η θέληση του γιατρού Κουβαρά, ο οποίος εγχείρισε τον ασθενή, χρησιμοποιώντας για χειρουργικό τραπέζι ένα αμπάρι! Εκεί πάνω ξάπλωσε τον άρρωστο και με φωτισμό ένα κερί τον εγχείρισε και τον έσωσε.
Δυο ολόκληρα χρόνια προσέφερε τις ιατρικές του υπηρεσίες ο γιατρός Λεωνίδας Κουβαράς στους τραυματίες του Δημοκρατικού Στρατού Ρούμελης (1947 – 1949). Δεν γνωρίζω αν ήταν στις προθέσεις του η διαφυγή του στον Γράμμο και από εκεί στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Δεν είμαι ακόμα σε θέση να γνωρίζω αν υπέγραψε δήλωση νομιμοφροσύνης, το Έκτακτο Στρατοδικείο Λάρισας θα του χάριζε τη ζωή; Ένα όμως είναι γεγονός, ότι ο Λεωνίδας Κουβαράς αρνήθηκε να υπογράψει αποκήρυξη των ιδεολογικών του πιστεύω με μοιραία συνέπεια να εκτελεστεί στη Λάρισα στις 13 Ιουλίου 1949.
Ο Λεωνίδας Κουβαράς, όπως και ο αδελφός του Νώντας, ήταν προπολεμικοί φίλοι του πατέρα μου Νίκου Χαλκιά. Δίνω στη δημοσιότητα προπολεμική φωτογραφία από το οικογενειακό μου αρχείο. Πίσω ακριβώς από τον πατέρα μου (που είναι μπροστά με το λευκό παντελόνι) είναι ο Λεωνίδας Κουβαράς. Δεξιά από τον πατέρα μου είναι ο Νώντας Κουβαράς και η αδελφή του Νίκη (Ρώσση). Αριστερά η μητέρα μου Χρυσούλα, ο αδελφός της Χρήστος Καψάλης και η αδελφή της Αριστέα Καψάλη. Πάνω με το κασκέτο ο πρώτος εξάδελφος της μητέρας μου Κώστας Ευταξίας.
Η δημοσίευση του άρθρου μου συμπίπτει με το θάνατο του ανεψιού του Λεωνίδα Κουβαρά, Ντίνου, παιδικού μου φίλου, που κηδεύτηκε στην Αθήνα την Πέμπτη 25 Ιουνίου 2026. Είχαμε τηλεφωνηθεί 20 μέρες πριν να συναντηθούμε προκειμένου να μου δώσει το σημαντικό υλικό που είχε συλλέξει (απόφαση και πρακτικά της δίκης του Έκτακτου Στρατοδικείου Λάρισας και πολλά άλλα) για να γράψω μια συγγραφή για τον αείμνηστο θείο του, αλλά η προσπάθεια ματαιώθηκε με τον επελθόντα θάνατό του. Ευελπιστώ ότι η οικογένειά του θα ικανοποιήσει την επιθυμία του.
*Ο Γιώργος Χαλκιάς είναι επίτιμος δικηγόρος