Θα ξεκινήσω το σημερινό άρθρο με μια φράση του Φελίνι: «Αυτό από το οποίο επιθυμούμε περισσότερο να αποστασιοποιηθούμε είναι, συχνά, αυτό που βρίσκεται εκ φύσεως κοντά μας.» Η φράση αυτή συνοψίζει με ακρίβεια την αντίφαση που βιώνουμε απέναντι στην ιδιαίτερη πατρίδα μας. Έτσι και η Άρτα, πόλη με ιστορική μνήμη, πολιτισμικό βάθος και ανθρώπους με ταλέντο, συχνά δεν αντιμετωπίζεται με την ίδια ζέση που αφιερώνεται σε πιο “λαμπερούς” προορισμούς. Κι όμως, από τον Οδυσσέα έως τον Διογένη, το αρχέτυπο του περιπλανώμενου που επιστρέφει για να αναδομήσει τον τόπο του παραμένει επίκαιρο. Αυτήν την επιστροφή ουσιαστική και δημιουργική, έχει ανάγκη η Άρτα σήμερα.
Σύμφωνα με τη διαΝΕΟσις (ανεξάρτητος, μη κερδοσκοπικός ερευνητικός οργανισμός) και το ΚΕΠΕ (Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών), η Περιφέρεια Αττικής συγκεντρώνει πάνω από το 50% των αποφοίτων ανώτατης εκπαίδευσης, παρότι καλύπτει μόνο το 35% του πληθυσμού. Η πνευματική γεωγραφία της Ελλάδας έχει διαμορφωθεί, με την Αθήνα να λειτουργεί ως ισχυρός μαγνήτης για το ταλέντο, ειδικά στις ηλικίες 25-34. Αυτό δεν είναι απλώς αποτέλεσμα προτιμήσεων, αλλά μιας μορφής γεωγραφικού ντετερμινισμού, που οδηγεί τις νέες και τους νέους να εγκαταλείπουν την επαρχία όχι από απαξίωση, αλλά από ανάγκη. Η Άρτα εμπλέκεται σε μια αέναη κινητικότητα, όπου η πρόοδος μοιάζει να βρίσκεται διαρκώς «αλλού».
Το φαινόμενο του brain drain (μετανάστευση επιστημονικού/ταλαντούχου δυναμικού) δεν αποτυπώνεται μόνο σε νούμερα. Είναι η μετακίνηση της φωνής, της φρεσκάδας και της δημιουργικής ενέργειας. Κι όμως, δεν απουσιάζει η διάθεση για προσφορά. Η Άρτα διαθέτει δυναμικούς ανθρώπους, ταλαντούχους επιστήμονες, δημιουργούς και νέους επαγγελματίες που επιθυμούν να επιστρέψουν ή να παραμείνουν, αρκεί να υπάρχει εύφορο έδαφος για να ανθίσουν.
Είναι στο χέρι όλων μας να μην αναψηλαφούμε στο μέλλον τις απολεσθείσες ευκαιρίες, αλλά να οικοδομούμε σήμερα τις συνθήκες που θα μετατρέψουν τις χαμένες ευκαιρίες σε νέες δυνατότητες.
Έρευνες από την ΕΚΤ (Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα) και την Eurostat (Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία) δείχνουν ότι οι επιδόσεις των μαθητών σχετίζονται άμεσα με τις πρώτες επαγγελματικές τους επιλογές. Οι καλύτεροι φοιτητές καταλήγουν συνήθως σε σχολές και δουλειές στην Αθήνα, όχι λόγω προτίμησης, αλλά λόγω προσβασιμότητας και οργανωμένων διαδρομών. Δεν πρέπει να μένουμε ενεοί μπροστά σε αυτό το φαινόμενο. Πρέπει να αναγνωρίσουμε τη δυναμική αυτή με ρεαλισμό και να την αντιμετωπίσουμε με σχέδιο και στρατηγική. Η περιφέρεια μπορεί, και πρέπει, να δημιουργήσει δικές της εστίες γνώσης, καινοτομίας και απασχόλησης.
Το πνεύμα των καιρών επιτάσσει στο σύγχρονο πολιτικό να είναι περισσότερο αναλυτής και λιγότερο ρήτορας· να διαθέτει τόλμη, αυτογνωσία, διάθεση διαλόγου και σαφές όραμα. Ο δημόσιος λόγος δεν μπορεί να περιορίζεται σε βαρύγδουπες δηλώσεις ή γενικόλογες διαπιστώσεις. Χρειάζεται ρεαλισμός, σαφείς προτάσεις και βαθιά γνώση των αναγκών της κοινωνίας.
Δεν είναι αρκετό πια να κατέχει κανείς τον θώκο. Η τοπική αυτοδιοίκηση μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο. Όχι ως διαχειριστής της καθημερινότητας, αλλά ως καταλύτης επανεκκίνησης. Σε συνεργασία με τα πανεπιστήμια, τις επιχειρήσεις, τους φορείς και, πάνω απ’ όλα, τους ίδιους τους πολίτες, μπορεί να διεκδικήσει πίσω το ανθρώπινο κεφάλαιο που έχασε.
Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να κρατήσουμε το ταλέντο, αλλά να το απελευθερώσουμε, ώστε να δημιουργήσει, να καινοτομήσει και να εμπνεύσει τη νέα εποχή στην πόλη μας. Η επιστροφή των νέων δεν είναι ουτοπία, είναι επιλογή που προϋποθέτει τολμηρές αποφάσεις, συλλογική πίστη και ένα σχέδιο που αξίζει τον τόπο και τους ανθρώπους του.
*Ο Σωτήρης Γεωργούλας είναι υπεύθυνος για την αγορά παραγώγων σε Ελληνική συστημική Τράπεζα
