Ηταν μια όμορφη μέρα η Πέμπτη 15 Γενάρη 2026. Από αυτές που τις κρατάς στη μνήμη σου ως μια πολύτιμη δωρεά της ζωής. Κι ήταν μια φωτεινή εξαίρεση μέσα στους συννεφιασμένους καιρούς μας η ανταπόκριση και η ευλαβική προσήλωση εκατοντάδων μαθητών στην παρουσίαση του προγράμματος «Κομμένο: η μνήμη δεν σιωπά». Και μια αισιόδοξη αχτίδα: όταν υπάρχουν εμπνευσμένοι δάσκαλοι που αφοσιώνονται στο παιδί και μάχονται για το μέλλον του, τότε υπάρχει ελπίδα. Δεν χάθηκαν όλα!
Είχαμε τη χαρά και την τιμή, μαζί με τον συνάδελφο ιστορικό Χριστόφορο Ψυλλιά, να λάβουμε μέρος στη σύμπραξη τεσσάρων σχολείων της γειτονικής Αιτωλοακαρνανίας και να αναπτύξουμε θέματα που έχουν άμεση σχέση με τη ναζιστική Γερμανία του Χίτλερ και το ολοκαύτωμα του Κομμένου: μια κτηνωδία με 317 θύματα μέσα σε λίγες ώρες του πρωινού της 16ης Αυγούστου 1943, η οποία αποτυπώθηκε ως ένα ολοκληρωμένο δείγμα του δόγματος «βία χωρίς όρια», που διαπερνούσε τον τακτικό στρατό της γερμανικής Βέρμαχτ και εφάρμοσαν με απόλυτη υπακοή και συνέπεια οι στρατιώτες της 1ης μεραρχίας ορεινών καταδρομών στο Κομμένο.
Σκοπός της εκδήλωσης ήταν η διατήρηση της ιστορικής μνήμης και η ανάδειξη των αξιών της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ειρήνης και της δημοκρατίας, μέσα από τη συμμετοχή της σχολικής κοινότητας και της τοπικής κοινωνίας. Και στόχος δικός μας να ξυπνήσουμε την ιστορική μνήμη και να συζητήσουμε με τους μαθητές όχι μόνο αυτά που συνέβησαν τότε, αλλά και αυτά που συμβαίνουν σήμερα. Γιατί ο παγκόσμιος πόλεμος, με τη μία ή την άλλη μορφή του, συνεχίζεται ακόμα. Και οι πολεμικές βιομηχανίες αυξάνουν πυρετωδώς την παραγωγή σύγχρονων όπλων για να αιματοκυλούν την ανθρωπότητα και να σπέρνουν τη φρίκη και την απόγνωση σε εκατομμύρια άμαχους και παιδιά, που εγκαταλείπουν πανικοβλημένοι τις πατρογονικές τους εστίες και αναζητούν έναν καινούργιο άγνωστο τόπο σωτηρίας, παλεύοντας με τα χιλιόμετρα και τα κύματα.
Μιλήσαμε για το ρόλο της ιστορίας και την ανάγκη του νέου ανθρώπου να γνωρίζει το παρελθόν της κοινωνίας που ζει, για να δίνει απαντήσεις στα ερωτήματα που ορθώνει μπροστά του το παρόν. Μιλήσαμε για την απανθρωπιά του πολέμου και την ομορφιά της ειρήνης. Μιλήσαμε για την ανυπολόγιστη αξία του σχολείου και της γνώσης, υπογραμμίζοντας πως την ώρα που εμείς ανασκαλεύουμε το παρελθόν μέσα σε μια ζεστή και φιλόξενη αίθουσα, εκατομμύρια παιδιά της ηλικίας τους στενάζουν μαντρωμένα μέσα στις φάμπρικες εκμετάλλευσης της παιδικής εργασίας ή περιμένουν τις επόμενες βόμβες μέσα στους σύγχρονους καταυλισμούς και στις ρημαγμένες γειτονιές τους.
Και τους παρουσιάσαμε ντοκουμέντα από το ολοκαύτωμα του Κομμένου. Μαρτυρίες ανθρώπων που ήρθαν αντικριστά με την ακραία βία, την ατίμωση και τον θάνατο, αλλά επέζησαν γιατί έτσι αποφάσισε η τύχη τους. Και κουβάλησαν σε όλη τους τη ζωή το βαθύ και ανεπούλωτο τραύμα της μνήμης κλεισμένοι στην παρατεταμένη σιωπή τους, γιατί δεν μπορούσαν και δεν ήθελαν να θυμούνται. Και πορεύτηκαν ανεβαίνοντας ύστερα τον τραχύ και δύσβατο δρόμο του Γολγοθά τους, συσσωρεύοντας βαθιά στην ψυχή τους τη σιωπή που κουβαλά μαζί της η ορφάνια και η καταφρόνια. Όπως απάντησε με θλίψη και τρόμο στα μάτια η 14χρονη Χριστινούλα, λίγο μετά τη σφαγή, όταν κάποιος τη ρώτησε: εσύ τίνος είσαι; «Καμιανού δεν είμαι, αφού δεν έχω κανέναν στον κόσμο, καμιανού δεν είμαι».
Και κλείσαμε σφραγίζοντας την εξαίσια αυτή μας σύμπραξη και συνάντηση με τις πανανθρώπινες αξίες της ειρήνης και της συναδέλφωσης των ανθρώπων και των λαών. Με την πίστη μας στον άνθρωπο που μάχεται ξάγρυπνος και πολεμά τις βρόμικες πληγές του ρατσισμού, του φασισμού και του ναζισμού. Γιατί το όνειρο του μαχόμενου δάσκαλου είναι να βγουν απ’ τα χέρια του μαχόμενοι μαθητές.
Θερμές ευχαριστίες και συγχαρητήρια απευθύνουμε στις διευθύνσεις και τους συλλόγους διδασκόντων των Γυμνασίων Αμφιλοχίας, Κατούνας και Νεάπολης και του Γενικού Λυκείου Αμφιλοχίας, που συνέπραξαν για την υλοποίηση του προγράμματος «Κομμένο: η μνήμη δεν σιωπά». Θερμές ευχαριστίες απευθύνουμε στους αντιδημάρχους Αμφιλοχίας Νίκη Ράπτη, Ειρήνη Φίλου, Κώστα Γαλάνη και Αποστόλη Γώγολο, που μας τίμησαν με την παρουσία τους. Θερμές ευχαριστίες απευθύνουμε, επίσης, στην καθηγήτρια Βάσω Δαμάλα, η οποία είχε υπ’ ευθύνη της τον συντονισμός της εκδήλωσης. Θερμές ευχαριστίες απευθύνουμε στις μαθήτριες και τους μαθητές που παρακολούθησαν την εκδήλωση με τον σεβασμό που ταιριάζει.
Τέλος ευχαριστούμε θερμά τον Πρόεδρο της Β΄ ΕΛΜΕ Αιτωλοακαρνανίας Βαγγέλη Τσούκα, για τον όλο συντονισμό της σύμπραξης και την άριστη φιλοξενία που μας πρόσφερε στην ωραία νύμφη του Αμβρακικού, τη νεανική πάντα και αγέραστη Αμφιλοχία.
