Αγίου Δαμασκηνού του Στουδίτη (Μητροπολίτη Λητής – Ρεντίνης, Ναυπάκτου και Άρτης)
Το Συναξάριο της Μεταμόρφωσης του Χριστού (6 Αυγούστου)
Κατά τη διήγηση των Ευαγγελιστών, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός πήρε από τους μαθητές τον Πέτρο, τον Ιωάννη και τον Ιάκωβο και ανέβηκε στο όρος Θαβώρ για να προσευχηθεί. Οι τρεις μαθητές Του, όπως ήταν κουρασμένοι από τη δύσκολη ανάβαση στο Θαβώρ και ενώ κάθισαν να ξεκουραστούν, έπεσαν σε βαθύ ύπνο. Όταν, ξύπνησαν, αντίκρισαν ένα απροσδόκητο και εξαίσιο θέαμα… Το πρόσωπο του Κυρίου άστραφτε σαν τον ήλιο και τα φορέματα Του ήταν λευκά σαν το φως. Τον περιστοίχιζαν δε και συνομιλούσαν μαζί Του δυο άνδρες, ο Μωυσής και ο Ηλίας.
Αφού οι μαθητές συνήλθαν κάπως από την έκπληξη, ο πάντα ενθουσιώδης, Πέτρος, θέ- λοντας να διατηρηθεί αυτή η αγία μέθη που προκαλούσε η ακτινοβολία του Κυρίου, ικετευτικά είπε να στήσουν τρεις σκηνές. Μια για τον Κύριο, μια για το Μωυσή και μια για τον Ηλία. Πριν προλάβει, όμως, να τελειώσει τη φράση του, ήλθε σύννεφο που τους σκέπασε και μέσα απ’ αυτό ακούστηκε φωνή που έλεγε: «Οὗτος ἐστὶν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός· αὐτοῦ ἀκούετε» (Λουκά, θ’ 28-36). Δηλαδή, Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, που τον έστειλα για να σωθεί ο κόσμος. Αυτόν να ακούτε.
Η θεματολογία του Λόγου
Στον συγκεκριμένο λόγο ο Άγιος Δαμασκηνός ο Στουδίτης παραθέτει δεκαπέντε ερωτήματα για το θαύμα της Μεταμόρφωσης του Χριστού στα οποία δίνει απαντήσεις.
1. Στο πρώτο ερώτημα που απαντά ο Δαμασκηνός είναι γιατί έγινε η Μεταμόρφωση και παραθέτει τρεις αιτίες. Η πρώτη αιτιολογία που δίνει είναι επειδή οι μαθητές του Χριστού ήταν αγράμματοι και η φώτισή τους από το Άγιο Πνεύμα θα πραγματοποιούνταν πενήντα μέρες μετά από την Ανάσταση του Κυρίου κι επειδή θα ήταν μάρτυρες της Σταύρωσης και της Ταφής του, αποφάσισε να μεταμορφωθεί μπροστά τους για να δουν ότι είναι ο αληθινός Θεός ώστε να μην αμφιβάλλουν όταν έρθει η ώρα των Παθών.
Δεύτερη αιτία είναι για να δουν σε τι τιμή θα αξιωθούν, αν τον ακολουθήσουν και πε- θάνουν για την αγάπη Του. Η τρίτη και τελευταία αιτία αφορά στην λάμψη του προσώπου Του, που αποτελεί προειδοποίηση για την μέλλουσα ανάσταση των νεκρών και την Δευτέρα Παρουσία, με σκοπό να δείξει τί λάμψη θα έχουν οι δίκαιοι στην Βασιλεία των Ουρανών.
2. Η απάντηση στο δεύτερο ζήτημα που αναφέρεται στο λόγο που μεταμορφώθηκε ο Χριστός λίγο πριν το πάθος, είναι για να θυμούνται οι μαθητές όσα είδαν και να μην τα ξεχάσουν κατά την Σταύρωσή Του.
3. Με ένα παράδειγμα προσπαθεί ο Δαμασκηνός να εξηγήσει τον λόγο που δεν μεταμορφώθηκε ο Χριστός μπροστά σε πολλούς. Ο Μωυσής όταν πήγε να παραλάβει τις πλάκες με τις δέκα εντολές δεν πήρε κανέναν μαζί του γιατί όλοι ήταν αμαρτωλοί και δεν ήταν ικανοί να δουν όσα είδε αυτός. Έτσι και ο Χριστός δεν μεταμορφώθηκε μπροστά σε πολλούς γιατί δεν ήταν άξιοι να ζήσουν ένα τέτοιο θαύμα.
4. Τα δύο ερωτήματα τα οποία είναι, γιατί δεν πήρε όλους τους μαθητές αλλά μόνο τρεις και γιατί δεν άφησε τον Ιούδα για να πάρει τους άλλους έντεκα, τα απαντάει μαζί. Αν έπαιρνε μαζί του όλους τους μαθητές, θα αναγκάζονταν να πάρει και τον Ιούδα κι επίσης δεν μπορούσε να αφήσει πίσω μόνο τον Ιούδα διότι τότε θα έβρισκε πρόφαση να τον προδώσει. Ο λόγος που δεν πήρε ο Χριστός μαζί του τον Ιούδα ήταν επειδή δεν ήταν άξιος να δει την λάμψη του Θεού και δεν θα μπορούσε να καταλάβει ένα τόσο μεγάλο θαύμα.
5. Η εξήγηση του ζητήματος που αφορά γιατί πήρε μαζί του τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη κι όχι κάποιους άλλους έχει ως εξής: Ο Πέτρος ήταν ο πιο θερμός μαθητής, αγαπούσε τον Χριστό περισσότερο από όλους κι επίσης ήταν αυτός που ομολόγησε ότι ο Χριστός είναι Υιός του Θεού. Τον Ιωάννη τον διάλεξε διότι ήταν ο αγαπημένος μαθητής του εξαιτίας της παρθενίας και της φρονιμότητάς του. Τον Ιάκωβο τον πήρε εξαιτίας της μεγάλης προθυμίας του να πεθάνει για την αγάπη του Χριστού. Διάλεξε αυτούς τους τρεις διότι θα τους έπαιρνε ξανά μαζί του και στην προσευχή με σκοπό όταν θα τον έβλεπαν να λυπάται, να θυμόταν το γεγονός της Μεταμόρφωσης. Ακόμη, επειδή αυτοί οι τρεις θα τον ακολουθούσαν στην δίκη του Καϊάφα και θα τον έβλεπαν να κρίνεται και να υβρίζεται, τους πήρε μαζί του ο Χριστός για να μην αμφιβάλλουν για την Θεότητα του.
6. Δυο είναι οι λόγοι, σύμφωνα με τον Δα- μασκηνό, που η Μεταμόρφωση έγινε σε όρος και όχι σε κάμπο. Ο ένας είναι επειδή οι Έλληνες έκαναν θυσίες προς χάρη των δαιμόνων σε όρη έτσι και ο Χριστός μεταμορφώθηκε σε όρος για να σταματήσουν αυτού του είδους οι τελετές.
Δεύτερον, η Μεταμόρφωση έγινε σε όρος επειδή όλα τα παλαιά μυστήρια του Θεού γινόταν σε όρη. Μέσα στα παραδείγματα του Δαμασκηνού είναι η θυσία του Αβραάμ και οι δέκα εντολές που παρέλαβε από τον Θεό ο Μωϋσής.
7. Το ένατο ζήτημα το αναλύει ο Δαμασκηνός, εξηγώντας για ποιούς λόγους δεν πήγε σε συγκεκριμένα όρη για να μεταμορφωθεί. Για παράδειγμα δεν πήγε στο όρος Σιγώρ επειδή ήταν μολυσμένο από την ιστορία του Λώτ και των θυγατέρων του μετά από τα Σόδομα και τα Γόμορρα. Στης Σαμαρείας το όρος δεν μεταμορφώθηκε γιατί κάτω από αυτό υπήρχαν τα είδωλα που έκλεψε η Ραχήλ, η γυναίκα του Ιακώβ, από το σπίτι του πατέρα της, όταν έφυγαν. Στο όρος Καρμήλιο δεν πήγε γιατί είχε το όνομα του Προφήτη Ηλία και δεν ήθελε να ειπωθεί ότι αυτός που μεταμορφώθηκε ήταν ο Προφήτης Ηλίας. Στο όρος της Γα- λιλαίας δεν πήγε γιατί εκεί θα πήγαινε μετά την Ανάστασή Του. Τέλος στο όρος των Ελαιών δεν πήγε γιατί από εκεί θα ανέβαινε στους Ουρανούς.
Στο όρος Θαβώρ μεταμορφώθηκε καθώς το προείπε στους Ψαλμούς ο Δαυίδ.
Στην Μεταμόρφωση του Χριστού βρέθηκαν οι Προφήτες Μωυσής και Ηλίας, για να εξαλείψει τις κατηγορίες των Ιουδαίων ότι ήταν αμαρτωλός και παραβάτης του Νόμου εξαιτίας των επαφών που είχε με αμαρτωλούς και εθνικούς λόγω των κα- τηγοριών που αντιμετώπιζε, επειδή έκανε θαύματα την ημέρα του Σαββάτου. Έτσι έφερε τους δυο Προφήτες, να τον προσκυνήσουν για να δουν ότι δεν είναι παράνομος αφού ο Μωυσής ήταν ο νομοθέτης των Εβραίων και ο Ηλίας αυτός που κόπιασε για την τήρηση του Νόμου.
Ακόμη επειδή πολλοί άνθρωποι πίστευαν ότι είναι ο Ηλίας ή ο Μωυσής για αυτό τους έφερε για να καταλάβουν ότι αυτός είναι ο Θεός.
8. Στο ερώτημα γιατί έφερε τους συγκεκριμένους Προφήτες κι όχι άλλους, απαντάει επειδή τους το έταξε όταν του ζήτησαν να τον δουν. Επειδή υπέμειναν πολλά για την αγάπη του Θεού, ήθελε να δείξει στους μαθητές τι τιμή και δόξα θα έχουν κι αυτοί αν αποφασίσουν να τον ακολουθήσουν. Επίσης, ο Χριστός τους δίδασκε για την ακτημοσύνη γι’ αυτό έφερε τον Μωϋσή και τον Ηλία επειδή δεν είχαν περιουσία κι όμως τιμήθηκαν.
Οι Απόστολοι γνώρισαν τους Προφήτες Μωυσή και Ηλία από τα λόγια τους προς τον Χριστό. Ο μεν Μωυσής δόξαζε και ευχαριστούσε τον Χριστό για τις πλάκες που του έδωσε, για την έξοδο από την Αίγυπτο καθώς και για την βοήθειά του κατά την διάρκεια της περιπλάνησης στην έρημο και για άλλα πολλά. Ο δε Ηλίας δόξαζε και ευχαριστούσε τον Χριστό για τον έλεγχο που είχε στον Αχαάβ, γιατί εισάκουσε την προσευχή του και δεν έβρεξε για τρία χρόνια και έξι μήνες και για πολλά άλλα.
9. Ο λόγος που ο Ηλίας ήρθε από τους ουρανούς, ο Μωυσής από τον Άδη και οι Απόστολοι από την γη είναι για να δείξει ο Χριστός ότι είναι Βασιλιάς του ουρανού, του Άδη και της γης καθώς το λέει και ο Απόστολος Παύλος «Ίνα εν τω ονόματι ‘Ιησού παν γόνυ κάμψη επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων».
10. Στο ερώτημα γιατί ήταν ένας από τους ουρανούς, ένας από τον Αδη και τρεις από την γη, η απάντηση του Δαμασκηνού είναι διότι τα επίγεια σώματα έχουν τρεις διαστάσεις, μήκος, πλάτος και βάθος. Ενώ τα ουράνια και τα καταχθόνια δεν έχουν τρεις διαστάσεις και γι’ αυτό ονομάζονται απλά και μονοειδή.
11.Το τελευταίο ζήτημα που αφορά στον λόγο που δεν γράφει κανείς ότι φάνηκε το Άγιο Πνεύμα στην Μεταμόρφωση, ο Δαμασκηνός απαντά μέσα από τους λό- γους του Αγίου Ανδρέα Κρήτης, ο οποίος αναφέρει ότι «Εκείνη η νεφέλη η φωτεινή, οπού εφάνη, από την οποία νεφέλη βγήκε η φωνή και μαρτύρησε μεταμορφούμενο τον Χριστό, ήταν η περιστέρα οπού εφάνη στην βάπτιση και απόμεινε στον Χριστό, οπού βαπτίζονταν».
Σημείωση: Στην παράγραφο εννιά δίνονται απαντήσεις σε τρία ερωτήματα και στην παραγραφο δέκα σε δύο ερωτήματα.Οπότε συνολικά προκύπτουν απαντήσεις στα δεκαπέντε ερωτήματα.
