«Η αξία του Φεστιβάλ Αστυνομικής Λογοτεχνίας στην Άρτα βρίσκεται στο γεγονός ότι αποδεικνύει πως ο πολιτισμός δεν περιορίζεται στα μεγάλα αστικά κέντρα», αναφέρει η δημοφιλής και διακεκριμένη συγγραφέας Λένα Μαντά προς την εφημερίδα μας, με αφορμή την φετινή τριήμερη διοργάνωση, στην οποία με χαρά δέχθηκε την πρόσκληση συμμετοχής της και την θεωρεί τιμή.

Η ίδια τονίζει πως «ο πολιτισμός, όπου υπάρχουν άνθρωποι με ιδέες, διάθεση να δημιουργήσουν και ενώνουν τις δυνάμεις τους με κοινό σκοπό, μπορεί και ανθίζει». Λάτρης του είδους ως αναγνώστρια, η Λένα Μαντά μιλάει στον «Τ» για το πώς ξεκίνησε η συγγραφή της αστυνομικής σειράς «Γυναικεία Υπόθεση» με την Κλαίρη Θεοδώρου και την εμπειρία της συνεργασίας στην συγγραφή. Επίσης, μοιράζεται τις εντυπώσεις της από την μεταφορά του βιβλίου της «Το σπίτι δίπλα στο ποτάμι» στην οθόνη, την τεχνητή νοημοσύνη και γιατί δεν μπορεί να υποκαταστήσει την λογοτεχνία, την εγκληματικότητα στην Ελλάδα, τον μακρύ κατάλογο γυναικοκτονιών, υποστηρίζοντας πως, όπως στην Άρτα, «η λογοτεχνία μπορεί να αποτελέσει ζωντανό κομμάτι της πολιτιστικής ζωής μιας πόλης».
Ολόκληρη η συνέντευξη έχει ως εξής:

Συνέντευξη στη Βίκυ Καινούργιου

Ερ: Φεστιβάλ Αστυνομικής Λογοτεχνίας στην Άρτα. Πώς ακούσατε την είδηση και την πρόσκληση;
Απ: Με ενθουσιάζει κάθε ιδέα και κάθε εκδήλωση που επικεντρώνεται στο βιβλίο γενικότερα. Το Φεστιβάλ Αστυνομικής λογοτεχνίας, όμως, έγινε πλέον θεσμός και χαίρομαι ιδιαίτερα γιατί επεκτείνει συνεχώς τις δράσεις του δημιουργώντας μια ολόκληρη εμπειρία γύρω από το έγ-κλημα, το μυστήριο και την αφήγηση. Θεωρώ ότι με αυτόν τον τρόπο καταφέρνει να προσελκύσει ακόμα και ανθρώπους που δεν είναι συστηματικοί αναγνώστες της αστυνομικής λογοτεχνίας, φέρνοντάς τους πιο κοντά στο βιβλίο μέσα από διαφορετικές δημιουργικές προσεγγίσεις. Η ιδιαίτερη αξία βρίσκεται στο γεγονός ότι ο πολιτισμός δεν περιορίζεται στα μεγάλα αστικά κέντρα. Όπου υπάρχουν άνθρωποι με ιδέες, διάθεση να δημιουργήσουν και ενώνουν τις δυνάμεις τους με κοινό σκοπό, μπορεί και ανθίζει. Το να συμμετέχω σε μια τέτοια εκδήλωση είναι τιμή και μου δίνει μεγάλη χαρά.

Ερ: Τι σημαίνει για εσάς αστυνομική λογοτεχνία; Πώς και γιατί σάς ελκύει το είδος;
Απ: Είμαι λάτρης του είδους ως αναγνώστρια, πολύ πριν επιχειρήσω ν’ ασχοληθώ με την αστυνομική λογοτεχνία. Για μένα, το αστυνομικό, δεν αποτελεί απλώς την τέχνη της εξιχνίασης ενός εγκλήματος, η αποκάλυψη του ανθρώπου είναι που με ιντριγκάρει. Το έγκλημα είναι μόνο η αρχή για να προχωρήσουμε σε πιο ενδελεχή έρευνα για την ανθρώπινη φύση. Στα πάθη, στις εμμονές, στα τραύματα και στα μυστικά που κρύβονται στα βάθη της ψυχής. Με ελκύει γιατί μού επιτρέπει να βλέπω κάτω από την επιφάνεια, να διερευνώ ποια διαδρομή ακολουθήθηκε μέχρι του σημείου χωρίς επιστροφή: το έγκλημα. Επιπλέον από τη συγγραφική πλευρά το αστυνομικό μυθιστόρημα είναι ένα παιχνίδι ανάμεσα στον συγγραφέα και στον αναγνώστη. Ένα παιχνίδι ευφυΐας, παρατήρησης και συναισθήματος. Ο συγγραφέας δημιουργεί έναν λαβύρινθο και ο αναγνώστης δέχεται την πρόκληση να τον διασχίσει.

Ερ: Μπορείτε να μάς προϊδεάσετε για τη «Γυναικεία υπόθεση 6 – Cancel»;
Απ: Το #cancel είναι ένα βιβλίο που αρχίζει από ένα πολύ σύγχρονο ερώτημα: πόσο εύκολα μπορεί μια κοινωνία να καταδικάσει τον οποιονδήποτε προτού μάθει όλη την αλήθεια; Πόσο εύκολα κρίνουμε, κατακρίνουμε, βάζουμε ταμπέλες στους ανθρώπους; Παράλληλα, σ’ αυτή την 6η Γυναικεία Υπόθεση, μαζί με την Κλαίρη Θεοδώρου εξερευνούμε τα όρια, ανάμεσα στην ενοχή και στην αθωότητα, στην δικαιοσύνη και στην εκδίκηση και τέλος στην αλήθεια και στην εικόνα που κατασκευάζουμε γι’ αυτήν.

Ερ: Η συνεργασία με την κ. Θεοδώρου πώς προέκυψε; Πόσο εύκολο είναι να συνεργαστεί κάποιος στην συγγραφή;
Απ: Εύκολο δεν θα το έλεγα δεδομένου ότι σε κανονικές συνθήκες η συγγραφή είναι μια προσωπική διεργασία και μια μοναχική διαδρομή. Ο συγγραφέας ζει με τους ήρωές του, ακολουθεί τη δική του σκέψη και υπερασπίζεται τις επιλογές του. Για να μοιραστεί, λοιπόν, αυτή τη διαδικασία, χρειάζεται εμπιστοσύνη, αλληλοσεβασμό και ασφάλεια. Ασφάλεια στο ότι μπορεί να διαφωνήσει χωρίς να φοβάται ότι θα πληγώσει τον άλλον ή ότι θα θεωρηθεί ο συνεργάτης του προσβεβλημένος. Για να συνεργαστείς σε οποιοδήποτε επίπεδο, πολύ δε περισσότερο στη συγγραφή, πρέπει να μπεις με ανοιχτό μυαλό σ’ αυτή τη σχέση.
Στην περίπτωση με την Κλαίρη, το μεγάλο μας πλεονέκτημα είναι ο θαυμασμός που τρέφει η μία για την άλλη. Δεν προσπαθεί καμιά μας να επιβληθεί ούτε ν’ αποδείξει ποια έχει δίκιο. Διαφωνούμε, γελάμε, ανατρέπουμε ιδέες και ξεκινάμε από την αρχή. Κυρίως, όμως, αφήνουμε χώρο… Όταν ξεκινάμε κάθε καινούριο βιβλίο, είναι σαν να περνάμε μαζί από μια κοινή πόρτα στον χώρο του φανταστικού. Η μία πυροδοτεί την σκέψη της άλλης και τις περισσότερες φορές, η ιστορία μας οδηγεί σε δρόμους που, πιθανότατα, καμιά δεν θα είχε ανακαλύψει μόνη της! Εν κατακλείδι η συνεργασία δεν είναι εύκολη από μόνη της. Είναι εύκολη όταν έχεις βρει τον κατάλληλο άνθρωπο κι εγώ νιώθω πολύ τυχερή που αυτός ο άνθρωπος είναι η Κλαίρη. Δεν ενώσαμε δύο συγγραφικές φωνές. Φτιάξαμε μια τρίτη, που έχει μεν στοιχεία από τις δυο μας, αλλά και τη δική της ταυτότητα.

Ερ: «Γυναικεία υπόθεση» είναι ή πρέπει να γίνει και ο μακρύς κατάλογος των γυναικοκτονιών που – δυστυχώς – αποτελεί πληγή εν έτει 2026 στη χώρα μας;
Απ: Ας ξεκινήσουμε από το γεγονός ότι η γυναικοκτονία δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο έγκλημα που εμφανίζεται χωρίς προειδοποίηση από το πουθενά. Είναι η τραγική κατάληξη ελέγχου, απειλών, κακοποίησης λεκτικής και σωματικής, φόβου και σιωπής. Δεν αρκεί να θρηνούμε θύματα ή να εξοργιζόμαστε κάθε φορά που μια γυναίκα χάνει τη ζωή της. Πρέπει να μάθουμε ν’ αναγνωρίζουμε τα σημάδια και να παρεμβαίνουμε προτού να είναι πολύ αργά. Και για να μην πιάνουμε το έγκλημα από το αποτέλεσμα, ας πάμε στην αρχή του. Κάποιοι γονείς εξακολουθούν να μεγαλώνουν παιδιά επιλέγοντας – συνειδητά ή ασυνείδητα – μια διαπαιδαγώγηση μέσα από στερεότυπα. Στερεότυπα που καλλιεργούν την αντίληψη πως ο άντρας δικαιούται να ελέγχει τη γυναίκα, πως η ζήλια αποδεικνύει αγάπη και ο χωρισμός δεν είναι κάτι που μπορεί ένας «άντρας» να αποδεχτεί.
Η «Γυναικεία Υπόθεση» είναι ο τίτλος μιας σειράς βιβλίων. Όμως η βία κατά των γυναικών, δεν μπορεί και δεν πρέπει να είναι υπόθεση μόνο των γυναικών. Είναι υπόθεση όλων μας. Της οικογένειας, της εκπαίδευσης, της Δικαιοσύνης, της Πολιτείας αλλά και του καθένα μας. Γιατί καμιά γυναίκα δεν χρειάζεται να γίνει είδηση στα κανάλια για να αξιωθεί μια ουσιαστικής προστασίας. Ούτε μια κοινωνία μπορεί να θεωρηθεί πολιτισμένη όσο συνεχίζει να μετράει γυναίκες που δεν επέστρεψαν ποτέ σπίτι τους.

Ερ: Εμφανίζει μια σχετική αύξηση στις προτιμήσεις του αναγνωστικού κοινού εν συγκρίσει με το παρελθόν η αστυνομική λογοτεχνία ή είναι δική μας εντύπωση;
Απ: Όχι, δεν είναι δική σας εντύπωση. Η αστυνομική λογοτεχνία, έχει κερδίσει σημαντικό έδαφος τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα, προσελκύοντας ένα ευρύτερο αναγνωστικό κοινό και αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι το σύγχρονο αστυνομικό μυθιστόρημα «συνομιλεί» όλο και περισσότερο με την κοινωνία. Ο αναγνώστης δεν αρκείται ν’ ανακαλύψει απλώς τον ένοχο. Θέλει να καταλάβει τα κίνητρα, να βρει τις αιτίες και εν τέλει αναγνωρίζει και κομμάτια της πραγματικότητας που βιώνει. Μέσα από μια αστυνομική ιστορία οι συγγραφείς μιλούν για βία, διαφθορά, κοινωνικές ανισότητες αλλά και τις σκοτεινές πλευρές της ανθρώπινης φύσης.
Και επανερχόμενη στην πρώτη σας ερώτηση, γι’ αυτό και θεωρώ πολύ σημαντικές διοργανώσεις όπως το Φεστιβάλ της Άρτας. Δημιουργούν ευκαιρίες συνάντησης με το αναγνωστικό κοινό, προτρέπουν σε συζητήσεις γύρω από το βιβλίο και τελικά αποδεικνύουν ότι η λογοτεχνία μπορεί να αποτελέσει ζωντανό κομμάτι της πολιτιστικής ζωής μιας πόλης. Επιπλέον, τέτοιες δράσεις ωθούν τους αναγνώστες να διαπιστώσουν ότι στην αστυνομική λογοτεχνία, υπάρχει κάτι βαθύτερο από την εξιχνίαση εγκλημάτων.

Ερ: Την προηγούμενη φορά που συνομιλήσαμε στην Άρτα ήταν πριν από πολλά χρόνια (θυμίζω στην αίθουσα του Θεάτρου «ΑΘΟΑ»), νομίζω με αφορμή την παρουσίαση του βιβλίου «Βαλς με δώδεκα θεούς». Ίσως κάπως νωρίς τότε, σάς ρώτησα αν θα βλέπατε και πώς την μεταφορά βιβλίου σας στην οθόνη. Σήμερα αυτό έχει συμβεί για «Το σπίτι δίπλα στο ποτάμι» και με μεγάλη επιτυχία. Πώς το βιώνετε;
Απ: Όντως, τότε έμοιαζε μακρινό ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Σήμερα, μετά την επιτυχία που είχε η σειρά στην τηλεόραση, θα έλεγα πως είναι μια ξεχωριστή εμπειρία. Εκεί, όμως, που θα ήθελα να εστιάσω, είναι η σχέση που μπορεί να δημιουργηθεί ανάμεσα στην τηλεοπτική μεταφορά και στο ίδιο το βιβλίο. Είναι μια γέφυρα προς την ανάγνωση. Άνθρωποι που δεν το γνώριζαν, ανακαλύπτουν την ιστορία, αναζητούν το πρωτότυπο έργο, θέλουν να το γνωρίσουν και να διαβάσουν όσα είναι αδύνατον να περιλαμβάνει μια σειρά, όπως έγινε με το Σπίτι δίπλα στο ποτάμι. Η τηλεοπτική του μεταφορά παρέκκλινε αισθητά από το βιβλίο. Σχεδόν το μισό δεν συμπεριλήφθηκε στα γυρίσματα! Για μένα, λοιπόν, η χαρά δεν βρίσκεται στο γεγονός ότι η ιστορία μου απέκτησε ζωή μέσα στην οθόνη. Η χαρά βρίσκεται στη διαπίστωση ότι κάθε τηλεοπτική μεταφορά ενός μυθιστορήματος στρέφει όλο και περισσότερους στο ίδιο το βιβλίο. Γιατί η τηλεόραση τους συστήνει την ιστορία, αλλά το βιβλίο τους καλεί να κατοικήσουν εντός του….

Ερ: Έχει πλέον ο συγγραφέας να ανταγωνιστεί και την τεχνολογία; Κι αλήθεια πώς επιδρά η Τεχνητή Νοημοσύνη στον δικό σας χώρο;
Απ: Δεν θεωρώ ότι είναι θέμα ανταγωνισμού, αλλά επαναπροσδιορισμού σε έναν κόσμο που αλλάζει με εκπληκτική ταχύτητα. Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι μέρος της πραγματικότητάς μας και δεν έχει νόημα να εθελοτυφλούμε ως προς αυτό. Ναι, μπορεί να παράγει κείμενα, να προτείνει ιδέες και σίγουρα να διευκολύνει την έρευνα. Όμως, για μένα, λογοτεχνία δεν είναι μόνο η σωστή τοποθέτηση λέξεων. Είναι η ίδια η ψυχή του συγγραφέα, το βλέμμα του στον κόσμο, οι εμπειρίες του, τα βιώματα που τον έχουν διαμορφώσει, τα σκοτάδια και το φως του. Όλο αυτό είναι βαθιά προσωπικό και μια μηχανή, όσο καλό, σωστό ακόμα συγκινητικό είναι το κείμενο που θα δημιουργήσει, δεν ξέρω αν μπορεί να είναι αληθινό, γιατί δεν είναι απόσταγμα ψυχής.
Το ζήτημα που τίθεται, λοιπόν, δεν είναι να γυρίσουμε την πλάτη στα εργαλεία που έχουμε στη διάθεσή μας αλλά να μην παραδώσουμε σ’ αυτά την δημιουργικότητά μας. Να μην αναθέσουμε στην Τεχνητή Νοημοσύνη να σκεφτεί ή να νιώσει και να δημιουργήσει αντί για μας. Αυτό που με φοβίζει είναι η πιθανότητα να συνηθίσουμε στην ταχύτητα που παράγονται πλέον όλα και να πάψουμε να θυμόμαστε την αξία της προσωπικής αναζήτησης, της αμφιβολίας ακόμα και του λάθους, γιατί η λογοτεχνία ανάμεσα σε όλα αυτά γεννιέται και μάλιστα χωρίς να βιάζεται. Το ζητούμενο για μένα δεν είναι μόνο η παραγωγή ενός λογοτεχνικού κειμένου. Είναι η διαδρομή που μου γεννά την ανάγκη να γράφω την αλήθεια μου.

Ερ: Αν είχατε να μοιραστείτε ένα μυστικό με το Αρτινό κοινό, ποιο θα ήταν; Απλά ψιθυρίστε το…
Απ: Δεν εμπιστεύομαι τους ήρωές μου! Ενώ πιστεύω πως έχω τον απόλυτο έλεγχο, εκείνοι έχουν την κάκιστη συνήθεια να με εκπλήσσουν, καμιά φορά και δυσάρεστα. Και αυτό είναι το συναρπαστικότερο μυστικό της δουλειάς μου… Αλλά θα σας παρακαλέσω να μην το πείτε στους ήρωές μου!

Σας ευχαριστώ θερμά και σας περιμένουμε στην Άρτα με χαρά.