Πώς καθιερώθηκε η γιορτή της Αγίας Σκέπης. Στα χρόνια του βασιλέως Λέοντος του Μεγάλου (457- 474 μΧ), ζούσε στην Κωνσταντινούπολη ο όσιος Ανδρέας, ο κατά Χριστόν σαλός. Σαλοί ονομάζονται οι άγιοι εκείνοι, οι οποίοι έπρατταν περίεργα και παράλογα πράγματα, με απώτερο σκοπό να τούς θεωρούν παλαβούς οι άνθρωποι και να μη τούς τιμούν, ώστε να ζουν με ταπείνωση και στην αφάνεια.
Μια νύχτα που γινόταν αγρυπνία στο ναό της Παναγίας των Βλαχερνών, ο όσιος Ανδρέας μαζί με τον μαθητή του Επιφάνιο, που έγινε αργότερα Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως (520 – 536 μΧ), είδαν την Υπεραγία Θεοτόκο οφθαλμοφανώς, όχι σε όραμα, να εισέρχεται από την κεντρική πύλη του ναού. Την συνόδευαν ο Ιωάννης ο Πρόδρομος και ο Ιωάννης ο Θεολόγος και πλήθος αγγέλων. Αφού μπήκε στο ναό, η Θεοτόκος προχώρησε στον σολέα, γονάτισε και προσευχήθηκε πολλή ώρα με θερμά δάκρυα υπέρ της σωτηρίας των πιστών, ενώ την έβλεπαν μόνο ο Ανδρέας και ο Επιφάνιος.
Αφού προσευχήθηκε για πολύ, σηκώθηκε, μπήκε στο ιερό, όπου φυλασσόταν το μαφόριό της, το πήρε στα χέρια της και βγαίνοντας έξω, το άπλωσε πάνω από τους πιστούς, για να δείξει ότι τους σκεπάζει και τους προστατεύει. Αυτό το γεγονός στάθηκε αφορμή για την Εκκλησία μας να καθιερώσει τη γιορτή της Αγίας Σκέπης, δηλαδή τη γιορτή προς τιμή της Παναγίας, η οποία σκεπάζει και προστατεύει τον λαό του Θεού. Η Παναγία μας σκεπάζει με τις προσευχές της, με τις παρακλήσεις της, με τα δάκρυά της και με την ενέργειά της αυτή μάς διδάσκει ότι πρέπει να έχουμε ουσιαστική σχέση με την Εκκλησία, για να μας σκεπάσει με τις πρεσβείες της.
Θεολογικός σχολιασμός της εορτής
Με το γεγονός εμφάνισης της Υπεραγίας Θεοτόκου βρισκόμαστε μπροστά σε μία θαυμαστή ενέργεια του Θεού – ο Θεός ενεργεί δια της Θεοτόκου – της οποίας την ευεργετική επίδραση δέχεται ο πιστός λαός, αλλά βλέπουν μόνον οι δύο όσιοι: ο Ανδρέας ο σαλός και ο Επιφάνιος.
Ο Θεός δίνει τη δυνατότητα σε ορισμένους πιστούς Του, διανοίγοντάς τους τούς πνευματικούς οφθαλμούς, ώστε να Τον «δουν» στη θεϊκή Του δόξα, και μετέπειτα αυτοί μαρτυρούν την θεοπτική εμπειρία τους, η οποία γίνεται αποδεκτή από τον λαό, λόγω της αξιοπιστίας των ίδιων. Οι δύο άγιοι βλέπουν με άμεσο τρόπο την αγάπη της Υπεραγίας Θεοτόκου προς τον πιστό λαό. Εμφανίζεται, προσεύχεται με δάκρυα, απλώνει προστατευτικά πάνω στον λαό το μαφόριό της, γιατί είναι γεμάτη αγάπη και στοργή προς τα παιδιά της και παιδιά του Υιού και Θεού της.
Και είναι αυτά τα χαρισματικά οράματα, τα οποία επιβεβαιώνουν διαρκώς την πίστη της Εκκλησίας σχετικά με την αγάπη των αγίων απέναντί μας και μάλιστα της Παναγίας Μητέρας μας. Η εμφάνιση της Παναγίας και η προστασία Της προς τον πιστό λαό γίνεται εκεί, όπου ο λαός έχει συναχτεί «εν Εκκλησία». Δεν είναι τυχαίο ότι η Παναγία γίνεται το όργανο της χάρης του Θεού, όταν ο λαός φανερώνει την πίστη του με τον ερχομό του στον ναό και μάλιστα σε ώρα έντονης και παρατεταμένης προσευχής: σε αγρυπνία.
«Σε τις μη θαυμάσει την αμετάθετον σκέπην;»
Ο Άγιος Γερμανός, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, ο Ομολογητής, μιλώντας για το πρόσωπο της Υπεραγίας Θεοτόκου, την χαρακτηρίζει αμετάθετο σκέπη.
Σκέπη η Παναγία και μάλιστα αμετάθετη και ακλόνητη, όπως ακριβώς την είδε ο Άγιος Ανδρέας, ο δια Χριστόν σαλός, στην αγρυπνία στο ναό των Βλαχερνών. Σκέπη ολόφωτος, που σκεπάζει την κληρονομία της, τα παιδιά της και όλους εκείνους που καταφεύγουν στη μητρική της πρεσβεία. Και όπως η όρνις του ευαγγελικού αναγνώσματος σκεπάζει «τα νοσσία εαυτής υπό τας πτερύγας», όπως παλαιά η νεφέλη κάλυπτε τη Σκηνή του Μαρτυρίου, έτσι και η αστραπόμορφη σκέπη της Θεοτόκου περικαλύπτει και σκιάζει τον χριστεπώνυμο λαό της. Αυτή μάς αγκαλιάζει ως Πλατυτέρα των Ουρανών από την κόγχη του ιερού Βήματος.
Αυτή μάς θωπεύει μητρικά στις δύσκολες περιστάσεις, αλλά και στις ευχάριστες στιγμές, αφού είμαστε σάρκα από τη σάρκα της, αδέλφια του Υιού της και επομένως και παιδιά δικά της.
Η Αγία Σκέπη της Θεοτόκου και το Έπος του 1940
Δεν είναι τυχαίο ότι οι δύο σημαντικότερες εθνικές εορτές του Έθνους μας έχουν το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό να συνεορτάζονται με γιορτή της Παναγίας.
Την 25η Μαρτίου γιορτάζουμε τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου και την 28η Οκτωβρίου την Αγία Σκέπη της Θεοτόκου. Η γιορτή αυτή μετατέθηκε από την Εκκλησία μας το 1952 από την 1η Οκτωβρίου στην 28η Οκτωβρίου, ως ένδειξη ευγνωμοσύνης προς τη Μητέρα του Θεού για την σκέπη και την προστασία της στον αγώνα των Ελλήνων απέναντι στον αλαζονικό ιταλικό στρατό.
Δεν χωράει αμφιβολία ότι η εποποιία του 1940 αποτελεί ένα θαύμα – ένα από τα πολλά θαύματα στην ιστορία των Ελλήνων. Δεν μπορεί να είναι καρπός αποκλειστικά ανθρώπινου αγώνα. Η θεϊκή χάρη συνεργάσθηκε με την ανθρώπινη προσπάθεια. Και είναι δίκαιο που μαζί με τα θριαμβευτικά σαλπίσματα πάνω από τους τάφους των ηρώων ήχησαν δοξαστικές καμπάνες για ένα «ευχαριστώ» στην Παναγία, στην οποία η εθνική συνείδηση απέδωσε για μία ακόμα φορά τα νικητήρια: Τη Σκέπη των αγωνιστών, την Ελευθερώτρια των σκλαβωμένων.
Γιατί στα κρίσιμα χρόνια του πολέμου οι Έλληνες εμπιστεύθηκαν στα χέρια της Παναγίας τον αγώνα τους. Ζήτησαν τη μητρική προστασία της για να υπερασπιστούν τα δίκαιά τους. Και ήταν τόση η πίστη τους, ώστε την έβλεπαν να τους εμψυχώνει και να τους σκεπάζει, καθώς πολεμούσαν απεγνωσμένα στα χιονισμένα βουνά της Πίνδου και της Αλβανίας.
Η άλλοτε Υπέρμαχος Στρατηγός των Ρωμιών γίνεται η Αγία Σκέπη των αγωνιστών και το θαύμα επαναλαμβάνεται. Χάρη στην πίστη που θερμαίνει τις ψυχές τους, οι μαχητές περιφρονούν την λογική των αριθμών και αντιστέκονται στις σιδερόφρακτες εχθρικές στρατιές με ηρωισμό που κινεί τον παγκόσμιο θαυμασμό.
Τα θαύματα της Αγίας Σκέπης στον πόλεμο του 1940
Στο μέτωπο, σ’ όλη τη γραμμή, από τη γαλανή θάλασσα του Ιονίου μέχρι ψηλά τις παγωμένες Πρέσπες, ο ελληνικός στρατός άρχισε να βλέπει παντού το ίδιο όραμα: Έβλεπε τις νύχτες μία γυναικεία μορφή, ψηλόλιγνη, να βαδίζει με ελαφρό περπάτημα, με την καλύπτρα της αναρριχημένη από το κεφάλι στους ώμους. Την αναγνώριζε, την ήξερε από παλιά, του την είχαν τραγουδήσει, όταν ήταν μωρό κι ονειρευόταν στην κούνια.
Ήταν η μάνα η μεγαλόψυχη στον πόνο και στη δόξα, η Λαβωμένη της Τήνου, η Υπέρμαχος Στρατηγός. Οι επώνυμες μαρτυρίες για την Σκέπη της Παναγίας μας, ιδίως στο μέτωπο του 1940, είναι τόσο πειστικές, ώστε η μετακίνηση της εορτής από την 1η Οκτωβρίου στις 28 Οκτωβρίου εορτάζεται πάνδημα, χωρίς κανένα σχόλιο ποτέ και από πουθενά.
Ένα από τα θαύματα της Αγίας Σκέπης στον ελληνοϊταλικό πόλεμο
Ζωντανό θαύμα της Παναγίας έζησαν στον ελληνοϊταλικό πόλεμο οι στρατιώτες του 51ου ανεξάρτητου τάγματος, με διοικητή τον ταγματάρχη Πετράκη, στην κορυφογραμμή του Ροντένη, δεξιά της θρυλικής Κλεισούρας.
Κάθε βράδυ, από τις 22 Ιανουαρίου 1941 και έπειτα, στις 9:20 ακριβώς, το βαρύ ιταλικό πυροβολικό άρχιζε βολή εναντίον του τάγματος και του δρόμου απ’ όπου περνούσαν τα μεταγωγικά. Τολμηροί ανιχνευτές και αεροπόροι εξαπολύθηκαν μέχρι βαθιά στις ιταλικές γραμμές, αλλά επέστρεψαν άπρακτοι. Δεν μπορούσαν να εντοπίσουν τα ιταλικά πυροβόλα, ίσως γιατί οι Ιταλοί κάθε βράδυ τα μετακινούσαν.
Ένα βράδυ του Φεβρουαρίου ακούστηκαν πάλι οι ομοβροντίες των ιταλικών κανονιών. «Παναγία μου, φώναξε τότε ο ταγματάρχης εντελώς αυθόρμητα, βοήθησέ μας! Σώσε μας απ’ αυτούς τους δαίμονες». Αμέσως στο βάθος πρόβαλε ένα φωτεινό σύννεφο. Σιγά-σιγά σχημάτισε κάτι σαν φωτοστέφανο, και κάτω απ’ αυτό μερικά ασημένια συννεφάκια σχημάτισαν τη μορφή της Παναγίας, η οποία άρχισε να γέρνει προς τη γη και στάθηκε σ’ ένα φαράγγι, ανάμεσα σε δύο υψώματα του Μπούμπεση.
Το όραμα το είδαν όλοι στο τάγμα και ρίγησαν. «Θαύμα!» βροντοφώναξε ο ταγματάρχης. «Θαύμα! Θαύμα!» επανέλαβαν οι στρατιώτες και σταυροκοπήθηκαν. Αμέσως έφυγε ένας σύνδεσμος με σημείωμα του Πετράκη για την πυροβολαρχία του Τζήμα. Σε δέκα λεπτά βρόντησαν τα ελληνικά κανόνια και σε είκοσι εσίγησαν τα ιταλικά. Οι οβίδες μας είχαν πετύχει απόλυτα τον στόχο.
(Πηγή: βιβλίο πατέρα Δ. Αθανασίου – Χ. Τσουλιάη «Η Υπερευλογημένη»).
Ευχαριστήρια προσευχή (Μοναχού Μαρκέλλου Καρακαλινού): «Δέσποινα Θεοτόκε, το κειμήλιον των αρετών, η σκέπη και η καταφυγή πάντων των Χριστιανών, πρόσδεξαι τας δεήσεις των δούλων σου και λύτρωσαι ημάς εκ των ορατών και αοράτων εχθρών. Θεοτόκε Παρθένε, η των ουρανών Πλατυτέρα, εσύ είσαι η κλίμαξ ην ο Ιακώβ εθεάσατο. Δια των ιδικών σου πρεσβειών ανερχόμενοι οι Άγγελοι αναφέρουν εις τον Άγιον Θεόν τας προσευχάς των Χριστιανών, κατερχόμενοι δε, μεταφέρουν εις αυτούς την χάριν και τας δωρεάς Αυτού. Ως όρνις σκέπασον υπό τας αγίας πτέρυγάς σου και περιφρούρησον τα πιστά τέκνα σου, Θεοτόκε Παρθένε. Πρόφθασον Δέσποινα και δώρησαι μετάνοιαν εις την πατρίδα μας και περίσκεπε αυτήν εκ των επαπειλούντων αυτήν εχθρών. Ταις της Πανυπερευλογημένης Δεσποίνης ημών Θεοτόκου πρεσβείαις, της ακαταμαχήτου ημών προστασίας, σώσον την κληρονομίαν σου Κύριε, ίνα απροσκόπτως και ελευθέρως δοξάζομεν το πάντιμον και μεγαλοπρεπές όνομά Σου, εις το οποίον πρέπει πάσα δόξα, τιμή και προσκύνησις εις τους αιώνας. Αμήν».
«Η αμετάθετη Σκέπη, η ακοίμητη Πρεσβεία και η ασάλευτη Προστασία της Παναγίας μας, μάς καλούν σήμερα να προστρέξουμε κοντά της με πίστη, ταπείνωση και μετάνοια. Και τότε, όπως παλαιά στα όρη της Πίνδου, έτσι και σήμερα, η Υπέρμαχος Στρατηγός θα σκεπάσει και πάλι την αγαπημένη μας πατρίδα».
«Πνευματική ανθοδέσμη από το περιβόλι της Παναγίας» – Εκδόσεις «Ορθόδοξος Κυψέλη»
