Γράφει η Αφέντρα Γ. Μουτζάλη, Επίτιμη Έφορος Αρχαιοτήτων

Στο σπονδυλωτό, πολυσυλλεκτικού χαρακτήρα κείμενο που ακολουθεί σχολιάζουμε την αλήθεια κάποιων γεγονότων της επικαιρότητας και προσπαθούμε να προκαλέσουμε την περιέργεια και την απόλαυση των αναγνωστών με κάποια άλλα.

Αμερικανο – Βιετναμέζικα
Η δεκαετία του 1960 αρχίζει για τις ΗΠΑ με τους καλύτερους οιωνούς. Ποτέ η Αμερική δεν ήταν πλουσιότερη, ισχυρότερη και ευτυχέστερη. Από το 1964 ως το 1972 οι ΗΠΑ κατέβαλλαν μια τιτάνια στρατιωτική προσπάθεια, χρησιμοποιώντας κάθε όπλο, εκτός από ατομικές βόμβες, για να ανατρέψουν ένα εθνικιστικό επαναστατικό κίνημα σε μια μικροσκοπική γεωργική χώρα, το Βιετνάμ¹, και απέτυχαν.
Σ’ αυτόν το πόλεμο, από τη μια πλευρά πολεμούσε η οργανωμένη, σύγχρονη τεχνολογία και από την άλλη τα οργανωμένα ανθρώπινα όντα. Τα ανθρώπινα όντα κέρδισαν!
Στον πόλεμο του Βιετνάμ οι Αμερικανοί πολίτες που στρατεύονταν για να πολεμήσουν κατά ένα περίεργο τρόπο ήταν αγρότες, εργάτες, αφροαμερικάνοι και μετανάστες δεύτερης ή τρίτης γενιάς.
Επί προεδρίας των J. F. Kennedy, L. B. Joh-nson και Richard Nixon, η στρατιωτική εμ-πλοκή των ΗΠΑ στον πόλεμο του Βιετνάμ εντείνεται μ’ αποτέλεσμα να καταφτάνουν τα πρώτα φέρετρα νεκρών Αμερικανών στρατιωτών. Σιγά σιγά δυναμώνει το αντιπολεμικό κίνημα στις ΗΠΑ, οι φοιτητές των αμερικανικών πανεπιστημίων ξεσηκώνονται όχι μόνο εναντίον του πολέμου αλλά και εναντίον της κοινωνικής ανισότητας. Κοινωνική ανισότητα στην προκείμενη περίπτωση ήταν η επιλογή των στρατιωτών που έστελναν οι ΗΠΑ στον πόλεμο του Βιετνάμ, δηλαδή όλα τα ζώα είναι ίσα, αλλά μερικά είναι πιο ίσα από τα άλλα.² Η μεσαία και η ανώτερη τάξη με διάφορους τρόπους απέφευγε τη στράτευσή της. Τότε οι κυβερνήσεις υποκύπτοντας στις διαμαρτυρίες των πολιτών, αναγκάστηκαν να κάνουν κληρώσεις στρατευσίμων στις τηλεοράσεις. Αλλά και πάλι το αποτέλεσμα δεν διέφερε και πολύ από τα προηγούμενα.
Για όσους θα ήθελαν περισσότερες πληροφορίες, με πιο ευχάριστο τρόπο για τη διείσδυση των Αμερικανών στο Βιετνάμ, ας διαβάσουν το μυθιστόρημα του Graham Greene, The quiet American. Δεν πρέπει άλλωστε να υποτιμάμε την ιστορικότητα που υπάρχει στα λογοτεχνικά κείμενα, πράγμα που ήδη επισήμανε με άρθρο του στην γλώσσα της Βεγγάλης το 1941, ο νομπελίστας Ινδός ποιητής Rabindranath Tagore³, με τίτλο “Historicality in Literature”.

Θα ήθελα να μάθω…
Εν κρυπτώ η χρήση σκουληκιών και εντόμων στα τρόφιμα.⁴ Την αποκάλυψη ότι η Κομισιόν βάζει από την πίσω πόρτα, εν αγνοία των Ευρωπαίων καταναλωτών, την περαιτέρω χρήση σκουληκιών, σκαθαριών και προνυμφών που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση έκανε ο ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ και καθηγητής Ευρωπαϊκού Δικαίου Νικόλας Φαραντούρης. Ο ίδιος ευρωβουλευτής στις 20 Ιανουαρίου 2025 αποκάλυψε ότι η Κομισιόν ενέκρινε περαιτέρω χρήση σκουληκιών, σκαθαριών και προνυμφών εντόμων για την παραγωγή αλεύρων που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση μετά μάλιστα το πράσινο φως των κρατών μελών, περιλαμβανομένης της χώρας μας, κάτι για το οποίο υπήρξε απόλυτη σιωπή.
Η Κομισιόν εν κρυπτώ, προχωρεί σε επέκταση της χρήσης εντόμων προνυμφών, σκαθαριών και σκουληκιών για την παραγωγή πρωτεΐνης αλεύρων, γαλακτοκομικών κ. α. Όλα στο βωμό του υπερκέρδους. Πολλά ευρωπαϊκά ΜΜΕ ασχολήθηκαν ζωηρά με το θέμα. Τα δικά μας, σιωπούν. Για λόγους υγείας είναι υποχρεωτική η αναγραφή στα τρόφιμα η ύπαρξη πρωτεϊνών από εντομοσκουληκάλευρα.
Προσφάτως κυκλοφόρησε η είδηση ότι η γειτονική μας Ιταλία έγινε η πρώτη χώρα στον κόσμο, που απαγόρευσε το κρέας που παράγεται στο εργαστήριο⁵. Σύμφωνα με αυτή την είδηση η κυβέρνηση της Ιταλίας αναφέρει ότι αυτή η κίνηση είναι σημαντική για την προστασία του πολιτισμού, των αγροτών της χώρας και του πραγματικού φαγητού. Η πρωθυπουργός Giorgia Meloni εξήγησε ότι η Ιταλία δεν θα επιτρέψει στις μεγάλες παγκόσμιες επιχειρήσεις να αντικαταστήσουν τα φυσικά τρόφιμα με συνθετικό κρέας. Για τους περισσότερους Ιταλούς, αυτή η απόφαση είναι μεγάλη νίκη σχετικά με τον έλεγχο των εταιριών και τις ατζέντες τεχνητών τροφίμων. Το gr.euronews.com της 9ης Δεκεμβρίου 2025 ανατρέπει εν μέρει την είδηση αυτή.
Επειδή μπερδεύτηκα, θα ‘θελα να μάθω:
1. Τι ψηφίστηκε στη Κομισιόν σχετικά με την παραγωγή εντομοσκουληκάλευρων και συνθετικού κρέατος.
2. Ψηφίστηκε νόμος; και αν ναι ποιες οι επιπτώσεις για την δημόσια υγεία και ασφάλεια;
3. Θα ‘θελα επίσης τα ελληνικά κόμματα που έχουν ευρωβουλευτές, να πάρουν θέση για το ζήτημα και να μας ενημερώσουν.
4. Επιθυμώ επίσης να ακούσω μια δημόσια συζήτηση ή να διαβάσω ένα εκτενές ρεπορτάζ με ειδικούς επιστήμονες οι οποίοι θα εξηγούν τις επιπτώσεις στη δημόσια υγεία αυτού του είδους των τροφίμων.
Προσωπικά προτιμώ τα αγροτικά προϊόντα, δημητριακά, φρούτα και λαχανικά, που παράγουν οι αγρότες μας, τα τυριά και το κρέας που παράγουν οι κτηνοτρόφοι μας, γι’ αυτό και πρέπει να στηριχθούν. Σήμερα, περισσότερο από κάθε άλλη φορά οι αγροτοκτηνοτρόφοι μας έχουν απολύτως δίκαια αιτήματα τα οποία φαίνονται ακόμη δικαιότερα μετά το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ και το θράσος των εμπλεκομένων σε αυτό.
Σίγουρα κάποιοι θα βρεθούν να μας πουν ότι λαοί όπως οι Κινέζοι τρώνε φίδια και κατσαρίδες στην άρμη, οι Ινδοί αρουραίους, οι Μεξικάνοι ακρίδες, οι Περουβιανοί ινδικά χοιρίδια, κάποιοι Αφρικανοί τερμίτες κλπ. Επειδή παραπάνω επισημάναμε την ιστορικότητα της λογοτεχνίας, προτείνω την ανάγνωση του πεζού κειμένου του ποιητή Νίκου Καββαδία με τίτλο Λι⁶ που γράφτηκε τα Χριστούγεννα του 1968. Επειδή στη γαστρονομική κουλτούρα κάποιων λαών υπάρχουν τα ανωτέρω, δεν σημαίνει ότι πρέπει να τα τρώμε και εμείς, άμεσα ή έμμεσα, εν αγνοία μας με σκοπό το υπερκέρδος κάποιων πολυεθνικών εταιρειών.
O tempora o mores
Την Κυριακή το απόγευμα, στις 14 Δεκεμβρίου 2025, στην παραλία Μποντάι του Σίδνευ, περίπου 1000 άνθρωποι γιόρταζαν την εβραϊκή γιορτή Χάνουκα.
Δύο ένοπλοι, ένας 50χρονος πατέρας και ο 24χρονος γιος του, άνοιξαν πυρ αδιακρίτως κατά του εορτάζοντος πλήθους σκοτώνοντας 16 και τραυματίζοντας 40. Τα θύματα θα ήταν περισσότερα αν δεν επενέβαινε ο παραβρισκόμενος οπωροπώλης Αχμέτ αλ Αχμέτ που αφόπλισε τον ένα εκ των δύο. Τον άλλον πυροβόλησαν και σκότωσαν Αυστραλιανοί αστυνομικοί.
Πρόκειται για τυφλό, τρομοκρατικό, αντισημιτικό χτύπημα. Παραμονές Χριστουγέννων τρόμος απλώνεται πάνω από την Ευρώπη για ενδεχόμενα παρόμοια χτυπήματα εναντίον χριστιανών ή εβραίων.
Το Σάββατο 3 Ιανουαρίου 2026 η διαβόητη ομάδα Delta Force των ΗΠΑ, εισέβαλε στο καταφύγιο του Νικολάς Μαδούρο, εν ενεργεία προέδρου της Βενεζουέλας, στο Καράκας και τον απήγαγε μαζί με την σύζυγό του Σίλια Φλόρες. Το ζεύγος Μαδούρο οδηγήθηκε στην Νέα Υόρκη για να δικαστεί από ομοσπονδιακό δικαστήριο του Μανχάταν.
Η ωμή αυτή πράξη της κυβέρνησης Ντόναλντ Τράμπ κουρέλιασε το Διεθνές Δίκαιο. Στη συνέχεια ο 47ος δήλωσε απροκάλυπτα ότι οι ΗΠΑ θα εκμεταλλευτούν τα πετρέλαια της Βενεζουέλας και ταυτοχρόνως απείλησε άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής όπως την Κολομβία, το Μεξικό, την Κούβα, τον Παναμά, αλλά και την Γροιλανδία. Σχετικά με τα πεπραγμένα των ΗΠΑ στην Βενεζουέλα, η αντίδραση της Αθήνας προκαλεί εθνική ανησυχία.
Ο πρωθυπουργός μας υποστήριξε ότι “δεν είναι η στιγμή να σχολιαστεί η νομιμότητα των πρόσφατων ενεργειών”, αντί έστω και υποτυπωδώς να υποστηρίξει το Διεθνές Δίκαιο. Ευερμήνευτον είναι ότι η Ελλάδα ως χώρα που καθημερινά απειλείται από τον αναθεωρητή γείτονα της, την Τουρκία, έχει ως μοναδικό της όπλο το Διεθνές Δίκαιο.
Το πρωί της Τετάρτης 7/1/2026 στην Μινεάπολη των ΗΠΑ η υπηρεσία Μετανάστευσης της χώρας, ICE, δολοφόνησε εν ψυχρώ με τρεις σφαίρες στο κεφάλι μια νεαρή γυναίκα 37 ετών. Το θύμα ονομαζόταν Ρενέ Νικόλ Γκουντ. Ήταν λευκή Αμερικανίδα, χριστιανή, βραβευμένη ποιήτρια και μουσικός. Η ατυχία της ήταν ότι τη σταμάτησε ο πράκτορας της ICE, το αυτοκίνητο της γλίστρησε στο χιόνι, κι εκείνος την πυροβόλησε στο κεφάλι.
Το γεγονός έγινε ενώπιον μαρτύρων οι οποίοι βιντεοσκόπησαν τη σκηνή. Η υπουργός Εσωτερικής Ασφάλειας των ΗΠΑ, Κρίστι Νοέμ, δήλωσε ότι το θύμα παρακολουθούσε και εμπόδιζε με το αυτοκίνητό του τους πράκτορες της ICE. Ο Τραμπ δήλωσε στο Truth Social ότι η Ρενέ Νικόλ Γκουντ “οδηγούσε ανώμαλα και αντιστεκόμενη”. Οι κάτοικοι της Μινεάπολης ξεσηκώθηκαν και ο Δήμαρχος δήλωσε ότι οι κρατικοί ισχυρισμοί είναι ανυπόστατοι.
Για τρίτη εβδομάδα εξέγερση στο Ιράν. Οργισμένες διαδηλώσεις συνταράσσουν τη χώρα, κυβερνητικά κτίρια και τζαμιά καίγονται, δεκάδες νεκροί και εκατοντάδες τραυματίες από την άγρια καταστολή του θεοκρατικού καθεστώτος. Οι διαμαρτυρίες ξεκίνησαν στις 28/1/2025 με αφορμή την ακρίβεια, την ανέχεια και τη διαφθορά που μαστίζει την χώρα. Το εθνικό νόμισμα, το ριάλ, έχει καταρρεύσει. Στην εξέγερση συμμετέχουν φοιτητές, επαγγελματικές ενώσεις και σωματεία, έμποροι των παζαριών, εργατικά συνδικάτα, λογοτέχνες, κινηματογραφιστές, εθνοτικές ομάδες, όπως Κούρδοι και Βαλούχοι. Η εξέγερση στο Ιράν βρίσκεται σε εξέλιξη, οι πληροφορίες έρχονται με το σταγονόμετρο.

Η ύπουλη θωπεία του λαϊκισμού
Η παλαιότερη μορφή λαϊκισμού είναι αυτή που ο πολιτικός στοχεύει στην πάση θυσία δημοφιλία του, λέγοντας στο λαό λόγια που του χαϊδεύουν τα αυτιά. Στις μέρες μας οι λαϊκιστές πολιτικοί ενισχύουν το λόγο τους με παραπλανητικές εικόνες, που αναπαράγουν τα φιλικά τους ΜΜΕ. Πρόκειται για μια μη ιδεολογική μιντιακή διαχείριση σχέσεων του πολιτικού με τους ψηφοφόρους του, που συχνά ενισχύεται από μια αντισυστημική ρητορική, υποσχόμενη αλλαγή και ανανέωση.
Αξίζει να σημειωθεί ότι υπάρχουν, σπανίως, ισχυρές προσωπικότητες χαρισματικών ηγετών που δεν είναι ούτε λαϊκιστές ούτε αντισυστημικοί. Στην ελληνική πολιτική ιστορία, για παράδειγμα, ο κατεξοχήν χαρισματικός ηγέτης, ο Ελευθέριος Βενιζέλος⁷, δεν θεωρείται λαϊκιστής. Στις μέρες μας και στην χώρα μας, λαϊκιστής είναι ο ηγέτης, που ακολουθεί την κοινή γνώμη, αντί να ηγείται και να εμπνέει τον λαό, που δεν παίρνει δύσκολες αποφάσεις, δεν έχει μακροπρόθεσμη οπτική και δίνει υποσχέσεις που δεν μπορούν να τηρηθούν. Στις δυτικές κοινωνίες τα τελευταία 30 χρόνια, η σύγκλιση των μεγάλων κομμάτων βοήθησε στην άνοδο ριζοσπαστικών κομμάτων γιατί αυτά εμφανίζονται ως πραγματική εναλλακτική έναντι των άχρωμων παραδοσιακών κομμάτων που διαφέρουν πια ελάχιστα μεταξύ τους.
Εύστοχα έχει ειπωθεί ότι ο λαϊκισμός εμφανίζεται υπό συνθήκες ταυτόχρονης οικονομικής και πολιτικής κρίσης, δηλαδή όταν μια κοινωνία αντιμετωπίζει βαθιές κοινωνικοοικονομικές αλλαγές και το υπάρχον πολιτικό σύστημα αδυνατεί να εκπροσωπήσει τις ομάδες και τα στρώματα που αναδεικνύονται ή που η θέση τους επιδεινώνεται δραστικά. Κανένα πολιτικό σύστημα δεν μπορεί να ικανοποιήσει όλα τα αιτήματα που θέτει η κοινωνία.
Τα κενά αντιπροσώπευσης ανάμεσα στην κοινωνία και το πολιτικό σύστημα διαφέρουν ανάλογα με την χώρα, την ιστορική συγκυρία και στις κοινωνικές συνθήκες της εποχής. Εν κατακλείδι μπορούμε να πούμε ότι για την φιλελεύθερη δημοκρατία μεγαλύτερος από τον ίδιο τον λαϊκισμό είναι ο κίνδυνος αγνόησης των αιτημάτων που αυτός εκφράζει, ιδιαιτέρως αν αυτό γίνεται εν ονόματι ενός αυτοαναφορικού αντιλαϊκισμού.

Η βάρβιτος των κολάκων
Η βάρβιτος των κολάκων τέρπει τα ώτα της εξουσίας, δημιουργώντας ένα θολό τοπίο, εντός του οποίου η εξουσία αντιλαμβάνεται με παραμορφωτικό τρόπο την πραγματικότητα. Έτσι η εξουσία αντί να προωθήσει ως συνεργάτες της τους ικανούς, προωθεί τους πρόθυμους κόλακες δημιουργώντας συνήθως δυσανεκτές καταστάσεις στους εξουσιαζόμενους. Οι εξουσιαζόμενοι ενίοτε, διαμαρτύρονται για αυτά που υφίστανται αλλά η εξουσία, ούτε μπορεί, ούτε θέλει να αντιληφθεί την πραγματικότητα των αιτημάτων τους.

Oίνος παλαιός ηδύποτος
“Το βερεσέ κρασί, δυο φορές μεθεί.”
Η τελευταία αυτή παράγραφος του σπονδυλωτού κειμένου μου λειτουργεί σαν ένα ποτήρι κρασί, προσφορά στους αναγνώστες με την ευχή για υγεία και καλοχρονιά.
Θα αρχίσουμε με το βυζαντινό δημώδες σκώμμα στον Φωκά (602-610): “Ό δέ ἐποίησεν ἱππικόν, καί οἱ Πράσινοι ὕβρισαν αὐτόν, λέγοντες “Πάλιν εἰς τόν καῦκον ἔπιες, πάλιν τόν νοῦν ἀπώλεσας” καί ἐπέτρεψεν ὁ Φωκᾶς Κοσμᾶν, τόν ἒπαρχον τῆς πόλεως, καί πολλούς ἠκρωτηρίασε…”
Σημειώνουμε ότι ο Ιππόδρομος αποτελούσε για την Κωνσταντινούπολη και τα άλλα αστικά κέντρα της βυζαντινής αυτοκρατορίας, χώρο θεάματος και κοινωνικοπολιτικών αντιπαραθέσεων. Οι τέσσερις δήμοι εκτός από τις ιπποδρομικές τους προτιμήσεις εκπροσωπούσαν και τις κατά καιρούς θρησκευτικές ή πολιτικές αντιθέσεις της βυζαντινής κοινωνίας. Τις ιπποδρομίες της Κωνσταντινουπόλεως παρακολουθούσε ο Αυτοκράτωρ.
Κατά την ανάρρηση του Φωκά στον θρόνο, οι Πράσινοι συγκρούστηκαν με τους Βένετους έξω από τα ανάκτορα. Αν και στην αρχή οι Πράσινοι είχαν υποστηρίξει τον Φωκά, αντέδρασαν έντονα για την φιλορθόδοξη στάση του, καθώς οι ίδιοι ήταν μονοφυσίτες. Μετά το σκώμμα που ακούστηκε στον Ιππόδρομο της Κωνσταντινουπόλεως από τους Πράσινους, ο Φωκάς άσκησε τρομοκρατία κατά των αντιπάλων του όπως αναφέρει ο χρονογράφος Θεοφάνης.
Εμείς θα ασχοληθούμε με τη λέξη καῦκος. Καῦκος, καύκα, κούρβα και κουρβούλα…
Οι λέξεις καύκος και καύκα πρέπει να σχετίζονται με τις παλαιότερες βαυκάλιον και καυκάλιον. Το βαυκάλιον ήταν στενόλαιμο αγγείο, κάτι σαν το σημερινό μπουκάλι. Καύκα και καῦκος και καυκίν υποδήλωναν ένα είδος ποτηριού, κούπας στρογγυλού και κοίλου σχήματος που γρήγορα απόκτησε την έννοια του γυναικείου αιδοίου αλλά και της πόρνης από την οποία όλοι μπορούν να πιούν.
Η γυναίκα ως σκεύος ηδονής είναι κοινός τόπος σε πολλές γραμματείες, πολλών εποχών. Πρβλ. “τούτη η κούπα κι άλλη κούπα, τούτ’ η τρούπα και άλλη τρούπα”. Στην ελευθεριάζουσα γυναίκα και στην πόρνη, κατά τα ειωθότα της εποχής, ταιριάζει η καύκα, η καύκη, το καυκίον, το ευτελές δηλαδή αγγείο, η κούπα των καπηλειών. Καύκα και καύχα σημαίνει την πόρνη, την παλλακίδα και καύκος ή καύχος είναι ο ερωτιάρης. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει με την έννοια των λέξεων κούρβα και κουρβούλα που προέρχονται από το λατινικό curvus που σημαίνει κυρτός, καμπύλος. Κούρβα λοιπόν σημαίνει επικύπτουσα γυνή, πόρνη. Κουρβούλα, κούρβουλο και κουρβούλι είναι ο κορμός της αμπέλου. Επίσης πληροφορίες έχουμε από τη Νεαρά 125, κεφάλαιο 2.1 του Ιουστινιανού περί των υπάτων, του έτους 537.
Στο νομικό αυτό κείμενο αναφέρονται τα καυκία στη ρήψη νομισμάτων στους δημότες από τον νέο ύπατο σε ένδειξη γενναιοδωρίας. Ο Ιουστινιανός επέτρεψε την ρίψη μόνο αργυρών νομισμάτων στα πλήθη από τον ύπατο και απαγόρευσε τη ρίψη χρυσών νομισμάτων, δεδομένου ότι η ρίψη χρυσών ήταν προνόμιο μόνον του αυτοκράτορα.

Σημειώσεις
1. Πόλεμος Βιετνάμ (1/11/1955-30/4/1975). Πρόκειται για ένοπλη σύγκρουση μεταξύ Λαϊκής Δημοκρατίας Βορείου Βιετνάμ, Δημοκρατίας Νοτίου Βιετνάμ, Λάος, Καμπότζης και των συμμάχων τους. Η τότε Σοβιετική Ένωση και η Κομμουνιστική Κίνα στήριζαν το Βόρειο Βιετνάμ ενώ οι ΗΠΑ το Νότιο Βιετνάμ.
Ήταν ένας πόλεμος δια αντιπροσώπων μεταξύ των ΗΠΑ και της τότε Σοβιετικής Ένωσης. Η άμεση στρατιωτική εμπλοκή των ΗΠΑ κλιμακώθηκε από το 1965 μέχρι το 1973. Οι μάχες συνεχίστηκαν με τους εμφυλίους πολέμους του Λάος και της Καμπότζης, οι οποίες έληξαν με την επικράτηση κομμουνιστικών καθεστώτων και για τις τρεις χώρες το 1975. Το 1976 το Βόρειο και το Νότιο Βιετνάμ επανενώθηκαν. Στις ΗΠΑ ο πόλεμος προκάλεσε, κυρίως στους νέους, το Σύνδρομο του Βιετνάμ, δηλαδή μια απέχθεια για την αμερικανική στρατιωτική εμπλοκή στο εξωτερικό.
Για την διείσδυση των Αμερικανών στο Βιετνάμ, ενδιαφέρον είναι το μυθιστόρημα του Graham Greene, The quiet American, 1955, κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις ΠΟΛΙΣ σε μετάφραση του Γιώργου Τσακνιά, Αθήνα 2003.
Περισσότερα για τον πόλεμο του Βιετνάμ βλέπε Howard Zinn, Ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών, μετάφραση Θεόδωρος Καλύβας, εκδ. ΑΙΩΡΑ, Αθήνα 2009, κεφάλαιο: Η ανέφικτη νίκη: Βιετνάμ, σελίδες 521-555. Επίσης, Θάνος Βερέμης, ΗΠΑ: Από το 1776 έως σήμερα. Εκδόσεις Σιδέρη, 2003, σελίδες 109-116.
2. Η φράση προέρχεται από το έργο η Φάρμα των ζώων, του Τζώρτζ Όργουελ. Το έργο πρωτοκυκλοφόρησε το 1945. Τζόρτζ Όργουελ (1903-1950), Άγγλος συγγραφέας, ψευδώνυμο του Έρικ Άρθουρ Μπλαιρ.
3. Rabindranath Tagore (1861-1941), Βεγγαλέζος βραχμάνος από την Καλκούτα ευγενούς καταγωγής. Ποιητής, συγγραφέας, συνθέτης, φιλόσοφος, κοινωνικός μεταρρυθμιστής και ζωγράφος της Αναγέννησης της Βεγγάλης. Πήρε βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας το 1913.
4. Οι πληροφορίες προέρχονται από τη lifo.gr της 30/4/2025.
5. gr.euronews.com, 9/12/2025, Viral αναρτήσεις παραπλανούν σχετικά με την απαγόρευση του καλλιεργημένου κρέατος στην Ιταλία. Αξίζει να σημειωθεί ότι στις 10 Δεκεμβρίου 2025 η ιταλική κουζίνα ανακηρύχθηκε άυλη πολιτισμική κληρονομιά της UNESCO. Πρόκειται για την πρώτη φορά που μια εθνική κουζίνα αναγνωρίζεται στο σύνολό της. Η ιταλική κυβέρνηση είχε θέσει την αναγνώριση της κουζίνας ως στρατηγικό στόχο από τους πρώτους μήνες μετά την ανάληψη της εξουσίας, τον Οκτώβριο τον 2022. Το επίσημο αίτημα κατατέθηκε πέντε μήνες αργότερα και ανέδειξε τη στενή σύνδεση της παραδοσιακής ιταλικής διατροφής με τον τρόπο ζωής, την κοινωνικότητα και την οικογενειακή συνοχή.
6. Νίκος Καββαδίας, Λι, εκδόσεις Άγρα, Αθή-να 2002, σελίδα 29 “…Περάσαμε από μαγαζιά που ΄χαν στις πόρτες τους κρεμασμένα φίδια για μαγείρεμα όπως εμείς κρεμάμε τα ξερά χταπόδια και τους τσίρους. Μπακάλικα που ‘χαν στις μόστρες τους γυάλινα βάζα γιομάτα κατσαρίδες στην άλμη…”
7. Άγγελος Χρυσόγελος, Λαϊκισμός, εκδ. Παπαδόπουλος, Αθήνα 2018, σελίδα 15.

Λεξιλόγιο
Βαλούχοι (οι): Ιρανικής καταγωγής εθνότητα που ζει κυρίως στην περιοχή Βαλουχιστάν που καταλαμβάνει το νοτιοανατολικό τμήμα του ιρανικού υψιπέδου. Οι Βαλούχοι είναι σουνίτες μουσουλμάνοι που διαβιούν σε απομονωμένες και ορεινές περιοχές, χρησιμοποιούν τη βαλουχική γλώσσα και τη γλώσσα Ούρντου. Βαλούχοι ζουν στο Πακιστάν, στο Αφγανιστάν και στο Τουρκμενιστάν.
Βάρβιτος (ο,η): αρχαίο έγχορδο μουσικό όργανο, συγγενές προς την αρχαία ελληνική λύρα.
Επικαιρότητα: γεγονότα του παρόντος. Το παρόν είναι ο χρόνος των ΜΜΕ, δηλαδή ο χρόνος της δράσης και της πρωτοβουλίας.
Immigration and Customs Enforcement (ICE): Ομοσπονδιακή υπηρεσία μετανάστευσης και τελωνείων, που υπάγεται στο Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας των ΗΠΑ. Η ICE δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του Νόμου περί εσωτερικής ασφάλειας του 2002 μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου. Κατά την πρώτη και δεύτερη θητεία του προέδρου Τράμπ η ICE έγινε η μεγαλύτερη και καλύτερα χρηματοδοτούμενη υπηρεσία των ΗΠΑ. Η δράση της ICE και οι τακτικές της προκάλεσαν σοβαρές ανησυχίες σχετικά με τη νομιμότητα, την λογοδοσία της και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Καῦκος, καύκα, κούρβα και κουρβούλα: Οι λέξεις καύκος και καύκα σχετίζονται με τις παλαιότερες βαυκάλιον και καυκάλιον. Καύκα και καῦκος και καυκίν υποδήλωναν ένα είδος ποτηριού, κούπας στρογγυλού και κοίλου σχήματος που γρήγορα απόκτησε την έννοια του γυναικείου αιδοίου αλλά και της πόρνης. Από το λατινικό curvus, που σημαίνει κυρτός, προέρχεται η λέξη κούρβα και κουρβούλα. Κούρβα λοιπόν σημαίνει επικύπτουσα γυνή, πόρνη. Κούρβουλο επίσης ονομάζεται και ο κορμός της αμπέλου.
Κλεψύδρα (η): αρχαίο αγγείο μέτρησης του χρόνου. Το χρησιμοποιούσαν, κυρίως, κατά τις αγορεύσεις των ρητόρων. Μεταγενέστερα, όργανο μετρήσεως του χρόνου που αποτελείται από δύο γυάλινους κώνους ενωμένους σε ένα πολύ στενό σημείο, ώστε η άμμος που βρίσκεται στον έναν κώνο να πέφτει στον άλλο, κόκκο προς κόκκο μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Mos – moris, λατ.: έθος, συνήθεια, ειωθός, τρόπος.
Παζαρίτες (οι): οι έμποροι των παζαριών στο Ιράν. Παζάρι (το): μεσαιωνικά παζάριον, περσικά bâzâr, από τα περσικά τουρκ. Pazar. Παζάρι είναι η δημόσια αγορά, συνήθως σε χώρες της ανατολής, όπου συγκεντρώνονται έμποροι και μικροπωλητές, σε ορισμένο χώρο, συγκεκριμένες ημέρες και ώρες.
Tempus -oris: χρόνος, καιρός.
O tempora o mores: Ω καιροί ω ήθη.

ΤΕΛΟΣ