«Το σκοτάδι δεν μπορεί να διώξει το σκοτάδι. Μόνο το φως μπορεί να το κάνει αυτό» είπε κάποτε ο Martin Luther King, Jr.
Καθημερινά βρισκόμαστε αντιμέτωποι με τις δικές μας καταιγίδες, πνευματικές καταιγίδες, και παρασυρόμαστε από αναπόφευκτες ματαιοδοξίες σε όλα τα σκαμπανεβάσματα που γνώρισε ο Οδυσσέας. Για τους στωικούς φιλοσόφους, η αναζήτηση του φωτός είναι η απλή καλλιέργεια της αρετής και της κρίσης. Για εμένα, το φως έχει ένα ανεξίτηλο αποτύπωμα με άφθονη και ορμητική ενέργεια, λέγεται Φώτης Ζάβαλης.
Ο Φώτης υπήρξε ένας φάρος – αγκυροβόλι στα μαθητικά μου χρόνια στην Άρτα και μια παλίρροια αναζητήσεων στην μετά – ακαδημαϊκή μου ζωή. Με καταγωγή από τον απόκρημνο Άγιο Γεώργιο Πρεβέζης και σκιαγράφημα την ανελέητη φτώχεια, εισήλθε στην Σχολή Φυσιογνωστών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Κατά τα φοιτητικά του χρόνια εργάστηκε στο πανεπιστημιακό αναγνωστήριο επί της οδού Σόλωνος. Εκεί τον συνάντησε και ο εκλιπών πατέρας μου και μιλούσε με θαλερά λόγια για τον χαρακτήρα του. Διετέλεσε διευθυντής του ιστορικού τρίτου γυμνασίου Άρτας αφού μεσουράνησε και διέγραψε μια πορεία εκπαιδευτικής τροχιάς ως καθηγητής Φυσικής και Χημείας στην εκλεκτή Μαράσλειο Σχολή στην Αθήνα.
Ο Φώτης ενυμφεύθη την Παρασκευή και απέκτησε μια κόρη και μετέπειτα αδελφική μου φίλη, την Μαρία. Μετά το φευγιό της Παρασκευής από τα εγκόσμια έδεσε την ζωή του με την Σπυριδούλα και απέκτησε έναν υιό, τον Ιωάννη, ένα εξαιρετικό παιδί. Ευτυχεί να καμαρώνει για τα παιδιά του που με τη σειρά τους απέκτησαν άξιους συντρόφους και πολύ αξιοπρεπή, φιλομαθή και ικανά τέκνα.
Η πρώτη μου επαφή με την κοσμογονία, το φως και το άπειρο έγινε με τον Φώτη. Μου παρέδιδε φροντιστηριακά μαθήματα στην Φυσική και την Χημεία. Πιο σημαντικά, έχοντας εντοπίσει τη φωτιά που έκαιγε μέσα μου για να φύγω από την Άρτα και να ανακαλύψω το δικό μου σύμπαν, αφιέρωνε δέκα λεπτά από το μάθημα για να μου αφηγείται ιστορίες από την εκπαιδευτική του πορεία στην Μαράσλειο.
Στην Μαράσλειο ο Φώτης είχε μαθήτριες την Μάρω Λεονάρδου, την Δήμητρα Λιάνη και πολλούς άλλους επώνυμους και ανώνυμους. Έκανε ιδιαίτερα και έμπαινε σε οίκους επιφανών πολιτικών και επιχειρηματιών στο Κολωνάκι. Μ’ ένα γενναιόδωρο, εξυψωμένο, ανώτερο πνεύμα προσέφερε αμισθί μαθήματα σε άπορες οικογένειες, τα τέκνα των οποίων μετέπειτα διέγραψαν αξιόλογες καριέρες.
Μέσα από τις διηγήσεις του ταξίδευα στα αστικά σαλόνια των Αθηνών και θαύμαζα την πορεία των απόρων μαθητών που ο Φώτης τούς εκτροχίασε από την απέλπιδα μοίρα τους γαλβανίζοντας την ένδοξη ή αθόρυβη προκοπή τους. Ήταν μέρος της ιστορίας τους.
Ευχόταν ο Φώτης να περάσω στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο γιατί υπήρξα ιδιαίτερα επιμελής στις θετικές επιστήμες, ή έστω στην ιατρική. Απογοητεύτηκε όταν του ανακοίνωσα ότι εστόχευα στην Νομική, ωστόσο ήταν σίγουρος ότι θα ήμουν στην πρώτη σειρά κατάταξης στην Νομική Αθηνών.
Το στείρο σύστημα μηχανικής αποστήθισης στο μάθημα της ιστορίας και η επακολουθούσα χαμηλή βαθμολογία με έφερε στην τελευταία σειρά κατάταξης στην Νομική της Θεσσαλονίκης. Εκ των υστέρων διαπίστωσα ότι πολύ μελάνι έχει χυθεί σε διαγωνίσματα παπαγαλίας σε ένα μάθημα διδασκαλίας που τότε προσέβαλε τις βασικές ευαισθησίες της κρίσης.
Την προσωπική μου όμως ιστορία την είχε ήδη σημαδέψει ο Φώτης και όχι η τρίτη δέσμη. Γνώριζε ότι κανένας άνθρωπος δεν είναι καλός κατά λάθος. Η αρετή πρέπει να μαθαίνεται. Και ο Φώτης δίδαξε την αρετή και την κρίση. Σε οποιαδήποτε μέρος στον κόσμο ευρίσκομαι, σε οποιαδήποτε διάλεξη συμμετέχω, βρίσκεται πάντοτε περίοπτος στην σκέψη μου. Ευτυχισμένος ο άνθρωπος που βελτιώνει τους άλλους όχι μόνο όταν βρίσκεται στην παρουσία τους αλλά ακόμη και όταν βρίσκεται στις σκέψεις τους!
Υπάρχουν δύο τρόποι για να διαδώσεις το φως: να γίνεις το κερί ή ο καθρέφτης που το αντανακλά. Στην δική σου περίπτωση, Φώτη, το κερί είναι ο μαθητής και ο καθρέφτης εσύ. Συμπεριφερόσουν στους μαθητές σου όχι όπως ήταν. Διότι απλά θα παρέμεναν όπως ήταν. Τους φερόσουν όπως μπορούσαν και έπρεπε να είναι και τελικά έγιναν αυτό που μπορούσαν και έπρεπε να είναι.
Φώτη, είσαι ένας έντιμος, φωτισμένος και θαρραλέος δάσκαλος. Σε ευχαριστώ για όλα τα μαθήματα ζωής που μου έδωσες και που με κράτησες απογειωμένο και παρακινημένο. Είμαι αυτός που είμαι σήμερα χάρη σε εσένα. Με προκάλεσες να γίνω καλύτερος άνθρωπος και σου είμαι τόσο ευγνώμων γι’ αυτό.
Ειλικρινά, δεν θυμάμαι πολλά από το μάθημα, αλλά τα μαθήματα που μου έδωσες έχουν μείνει χαραγμένα στη μνήμη μου όλο αυτό το διάστημα. Ήταν τιμή μου να είμαι μαθητής σου και εκτιμώ πραγματικά το γεγονός ότι μου δίδαξες ότι ο έντιμος άνθρωπος πρέπει να έχει το θάρρος να βλέπει όχι μόνο ένα βήμα μπροστά, αλλά και ένα βήμα πίσω, ακόμη και ένα πλάγιο βήμα, ως βιώσιμες επιλογές.
Φώτη, με ένα αίσθημα παθιασμένης ευγνωμοσύνης στο πρόσωπό σου, θέλω να σου πω ένα τεράστιο ευχαριστώ που με απέσυρες από τα σκοτάδια της άγνοιας και των αναστολών μου. Θέλω να προσθέσω ότι σε αγαπώ και οφείλεις να το ακούσεις γιατί δεν πρόλαβα να το πω στον βιολογικό μου πατέρα εξαιτίας του αιφνιδίου του θανάτου.
Τελικά, Φώτη, τι είναι το φως, του οποίου φέρεις το όνομα; Μήπως ελεύθερα ηλεκτρόνια που μεταφέρουν φορτίο ήθους και αρετής;
*Ο Δρ. Δημήτριος Αθανασάκης
(Λονδίνο) είναι δικηγόρος