Σε μια σεμνή και λιτή εκδήλωση, αλλά με μεγάλη προσέλευση και ιδιαίτερη ζεστασιά, παρουσιάστηκε την Παρασκευή 29 Νοεμβρίου το βιβλίο του Χρίστου Λιόλιου, 10+1 Αποτυπώματα, Ανθρώπινα, Κοινωνικά, Ιστορικά, σε έκδοση του ίδιου του συγγραφέα.
Ο Χρίστος Κ. Λιόλιος γεννήθηκε στα 1950 στα Σέληνα, Άνω Πέτρας, του Δήμου Γεωργίου Καραϊσκάκη Άρτας. Σπούδασε παιδαγωγικά, οικονομικά και διοίκηση επιχειρήσεων (ΑΣΟΕΕ) και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στα Διοικητικά (MSc) της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Κολλέγιο της Ευρώπης στην Bruges του Βελγίου και στην Ευρωπαϊκή Οικονομία (MSc), στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών (ULB). Εργάστηκε στον ιδιωτικό και στον δημόσιο τομέα στην Ελλάδα και στην συνέχεια για 30 χρόνια, ως ανώτερος υπάλληλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Commission). Συνταξιοδοτήθηκε το 2013 και από τότε ασχολείται σχεδόν αποκλειστικά με την ιστορική έρευνα και με όσα μεγάλα και μικρά έργα δεν είχε τον χρόνο να ασχοληθεί στον επαγγελματικό του βίο.
Το βιβλίο, με τίτλο «10+1 ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΑ, Ανθρώπινα, Κοινωνικά, Ιστορικά», συγκεντρώνει έντεκα αυτοτελείς μικρές ιστορίες ανθρώπων της «διπλανής πόρτας». Πρόκειται για πρόσωπα που, αν και έπαιξαν ρόλο στη μικρή ή μεγάλη ιστορία του τόπου, πέρασαν σχεδόν αθόρυβα μέσα στον χρόνο. Ο συγγραφέας επιχειρεί να φωτίσει αυτές τις ξεχασμένες διαδρομές, επαναφέροντάς τες στη δημόσια μνήμη.
Όπως τονίζεται στο οπισθόφυλλο του βιβλίου, η ιστορία μιας περιοχής ή μιας χώρας μπορεί να παρομοιαστεί με ένα μωσαϊκό από εκατοντάδες ή και χιλιάδες ψηφίδες, τοποθετημένες πάνω στην κινούμενη άμμο του “πανδαμάτορα” χρόνου. Όταν οι πρωταγωνιστές και όσοι τους γνώριζαν φεύγουν ο ένας μετά τον άλλον από τη ζωή οι ψηφίδες χάνουν τη λάμψη τους, καλύπτονται από τα υλικά της λήθης και αποκολλώνται, αφήνοντας πίσω τους κενά που διαρκώς διευρύνονται. Στη μνήμη των απογόνων απομένει συχνά μια αποσπασματική ανάμνηση κάποιων διηγήσεων που, με τον χρόνο, γίνονται αυτό που αποκαλούμε παράδοση, θρύλο ή και παραμύθι. Η παρούσα έρευνα εστιάζει σε 10 + 1 από αυτές τις ψηφίδες, οι οποίες σχετίζονται κυρίως με την ιστορία μιας ομάδας χωριών της ημιορεινής και ορεινής περιοχής της βορειοανατολικής Άρτας, γνωστής ως περιοχή των Ζυγοχωρίων και του Ραδοβιζίου. Δεν επιδιώκει την εξαντλητική κάλυψη, αλλά την αποσπασματική καταγραφή επιλεγμένων γεγονότων από την τοπική ιστορική μνήμη, από τομείς όπως οι αγώνες για ελευθερία, η διαχρονική πάλη για επιβίωση και βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, η εκπαίδευση και η επιχειρηματικότητα.
Το βιβλίο, αυτό, με την εξαιρετική δομή του, αλλά και την οπτική του συγγραφέα του, είναι ενδεικτικό της ιδανικής συνύπαρξης μικρο-ιστορίας και μακρο-ιστορίας. Η σχέση μεταξύ μικρο-ιστορίας και μακρο-ιστορίας δεν είναι διαιρετική, αλλά συμπληρωματική και αλληλεξαρτώμενη, αποτελώντας αμφίδρομη οδό για την πλήρη κατανόηση του ιστορικού γίγνεσθαι. Η μακρο-ιστορία εστιάζει στις ευρείες τάσεις, τις δομές μεγάλης κλίμακας και τις μακροπρόθεσμες διαδικασίες (π.χ., μεταναστεύσεις, πολέμους, οικονομικά συστήματα), παρέχοντας το απαραίτητο γενικό πλαίσιο. Ωστόσο, στην προσπάθειά της να δημιουργήσει ένα “ιστορικό όλον”, συχνά παραβλέπει τις επιμέρους, ατομικές εμπειρίες.
Εδώ ακριβώς παρεμβαίνει η μικρο-ιστορία, η οποία, μειώνοντας την κλίμακα της έρευνας σε ένα συγκεκριμένο γεγονός, άτομο ή κοινότητα, προσπαθεί να αποκαταστήσει το «ανθρώπινο πρόσωπο της ιστορίας». Μελετώντας σε βάθος τις ζωές απλών ανθρώπων, αναδεικνύει τις κρυμμένες ή περιθωριοποιημένες οπτικές γωνίες, αμφισβητώντας ή επιβεβαιώνοντας τα ηγεμονικά αφηγήματα της μακρο-ιστορίας. Η μικρο-ιστορία δεν απορρίπτει τη μακρο-ιστορία, αλλά τη χρησιμοποιεί ως συμπληρωματική, ελέγχοντας τους ευρύτερους γενικευτικούς της ισχυρισμούς μέσω της εντατικής εξέτασης περιορισμένων πηγών. Ο ιδανικός ιστορικός λόγος προκύπτει από τον γόνιμο διάλογο μεταξύ αυτών των δύο προσεγγίσεων, όπου η μία πλευρά τροφοδοτεί και ερμηνεύει την άλλη, επιτρέποντας μια πλουσιότερη και πιο τεκμηριωμένη ιστορική γνώση.
Αυτή την ιδανική προσέγγιση, αυτή την αλληλοεπικοινωνία μικρο-ιστορίας και μακρο-ιστορίας επιτυγχάνει στις σελίδες του βιβλίου του ο Χρίστος Λιόλιος, παρόλο που δεν είναι κατ’ επάγγελμα ιστορικός. Στις σελίδες του ευανάγνωστου και με απλό και κατανοητό λόγο γραμμένου βιβλίου του παρουσιάζονται αρματολοί, ένοπλοι και ληστρικές συμμορίες στην ορεινή Άρτα από το 1831 ως το 1869, σε συνδυασμό με ανάλυση του φαινομένου της ληστείας σε σχέση και με την ιδεολογία της Μεγάλης Ιδέας, εξηγείται πώς τα Τζουμέρκα και το Ραδοβίζι υπήρξαν η πίσω αυλή του Σουλίου, σε συνδυασμό με μια παρουσίαση του προσφυγικού ζητήματος την εποχή του Καποδίστρια και του Όθωνα, γίνεται αναφορά στην υλοτομία ελάτης στην Ελάτη και τα Μηλιανά κατά το Μεσοπόλεμο σε συνδυασμό με μια κριτική αποτίμηση της ελληνικής οικονομίας εκείνης της περιόδου, ρίχνεται φως στην τύχη των στρατιωτών Γιώργου και Λάμπρου Δήμου που έδρασαν στους βαλκανικούς πολέμους και στο Μικρασιατικό μέτωπο σε συνδυασμό με μια συνοπτικά αναλυτική παρουσίασή τους, επιχειρείται μια προσέγγιση της εσωτερικής μετανάστευσης μέσα από την ιστορία του Κωσταντή Λιόλιου και της οικογένειάς του, της μελισσοκομίας στην περιοχή μέσα από την ιστορία της στην Άνω Πέτρα, του τσιφλικικού φαινομένου μέσα από την αναφορά στην εξαγορά γης για μετεγκατάσταση του Διασέλλου, της απαρχής της βιομηχανίας στη χώρα μέσα από τις πρώτες βιοτεχνικές δραστηριότητες στην Άνω Πέτρα, στην τραγική ιστορία της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο, μέσα από τη μοίρα δύο Ραδοβιζινών καταδρομέων, του φαινομένου της αστυφιλίας αλλά και της απομείωσης του πληθυσμού των χωριών μας μέσα από την ιστορία του Δημοτικού Σχολείου της Άνω Πέτρας.
Πρόκειται όχι απλά για ψηφίδες ιστορίας που καταγράφονται για να μη χαθούν, αλλά για ένα βιβλίο αναφοράς για την τοπική ιστορία.
