Το περιστατικό συνέβη πριν κάποια χρόνια, αλλά θα μπορούσε κάλλιστα να είχε συμβεί και χτες. Νύχτα Σαββάτου οδηγός κατευθύνεται με το αυτοκίνητό του από το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο των Ιωαννίνων προς την οδό Πανεπιστημίου που συνδέει το Νοσοκομείο αυτό (και γενικότερα το Πανεπιστήμιο) με τα Ιωάννινα.
Είναι μάλλον αναστατωμένος από κάποιο αναπάντεχο γεγονός που σχετίζεται με την κατάσταση της υγείας προσφιλούς του προσώπου και, τη στιγμή που βρίσκεται στη διασταύρωση, μιλάει στο κινητό του με κάποιον γιατρό. Δεν έχει όμως τεταμένη την προσοχή του και, άθελά του (πλην όμως με πλήρη ευθύνη του) πέφτει με το αυτοκίνητό του πάνω σε επερχόμενο όχημα. Τα δύο αυτοκίνητα τίθενται εκτός λειτουργίας, ευτυχώς όμως οι οδηγοί τους δεν παθαίνουν κάτι το σοβαρό.
Δεν φιλοδοξώ να κλέψω τη δόξα του αστυνομικού δελτίου. Αν παρέθεσα τα γεγονότα, το έκανα για να δείξω πόσο επιβλαβής μπορεί να είναι η χρήση κινητών τηλεφώνων από οδηγούς την ώρα της οδήγησης. Δεν είναι μόνο η προσοχή που πρέπει να δείξει κάποιος την ώρα που χειρίζεται το τηλέφωνό του, είναι, πολύ περισσότερο, το τι μπορεί να πει και να ακούσει τη στιγμή που θα πρέπει όλες του οι αισθήσεις να βρίσκονται σε εγ- ρήγορση στραμμένες στο δρόμο. Οι παλαιότεροι θα θυμούνται τις επιγραφές εκείνες που υπήρχαν κρεμασμένες ή κολλημένες πίσω από τα κουβούκλια των οδηγών στα παλαιά λεωφορεία: «Μην ομιλείτε εις τον οδηγόν». Δεν ήταν τυχαίες αυτές οι πινακίδες, κι ας μας φαίνονταν τότε (τουλάχιστον σε μας τους κάπως νεότερους) λίγο υπερβολικές. Αυτοί που τις είχαν τοποθετήσει εκεί γνώριζαν προφανώς πού μπορεί να οδηγήσει οδηγούς, αυτοκίνητα κι επιβάτες μια στιγμιαία έλλειψη προσοχής από πλευράς οδηγού. Στην εποχή μας δυστυχώς δεν αρκούν όμως μόνο αυτές οι υπενθυμίσεις, καθώς την προσοχή μας στο δρόμο μπορεί πλέον να την αποσπάσει οτιδήποτε, από το χτύπημα του κινητού τηλεφώνου μέχρι την προσπάθεια να αλλάξεις σταθμό την ώρα που οδηγείς, κι από τις φωτεινές διαφημίσεις στην άκρη του δρόμου μέχρι το GPS που μπορεί να ακούς ή τα μηνύματα που λαμβάνεις καθ’ οδόν.
Γι’ αυτό και η διεθνής κοινότητα καθιέρωσε μια ημέρα ευαισθητοποίησης για τα τροχαία ατυχήματα. Η Παγκόσμια Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα των Τροχαίων Δυστυχημάτων καθιερώθηκε το 1993 από την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Θυμάτων Τροχαίων Δυστυχημάτων (FEVR) και τιμάται κάθε χρόνο την τρίτη Κυριακή του Νοεμβρίου (φέτος η μέρα αυτή είναι η Κυριακή 16/11). Δώδεκα χρόνια αργότερα έλαβε παγκόσμιο χαρακτήρα, όταν υιοθετήθηκε από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ (ψήφισμα 60/5 της 26ης Οκτωβρίου 2005). Στόχος της ημέρας αυτής είναι να φέρουμε στη μνήμη μας και να τιμήσουμε τα εκατομμύρια νεκρών και τραυματιών από τροχαία δυστυχήματα και να καταβάλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια για την αποφυγή στο μέλλον θανάτων και τραυματισμών, που μπορούν να αποφευχθούν. Kάθε μέρα, σχεδόν 4.000 άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους σε όλο τον κόσμο σε τροχαία δυστυχήματα και πάνω από ένα εκατομμύριο κάθε χρόνο.
Ειδικά στη χώρα μας το ζήτημα απαιτεί μεγαλύτερη προσοχή. Όπως τονίζει σε έκθεσή του ο καθηγητής του ΑΠΘ, Γιάννης Τσώχος, Η κατάσταση στην Ελλάδα είναι εξαιρετικά ανησυχητική, αφού κατέχει την δεύτερη θέση, μεταξύ των χωρών της Ε.Ε., για τις χειρότερες επιδόσεις σε σχέση µε την Οδική Ασφάλεια. Μολονότι παρατηρήθηκε µία μείωση των θανατηφόρων ατυχημάτων από το 1991 έως το 2003, η οδική ασφάλεια αποτελεί για τη χώρα µας θέμα μείζονος σημασίας µε ανυπολόγιστες επιπτώσεις τόσο στην οικονομική όσο και στην κοινωνική ζωή του τόπου. Οι Έλληνες οδηγοί φαίνεται να µην είναι τόσο ευαισθητοποιημένοι στη χρήση της ζώνης κατά την οδήγηση, αφού σύμφωνα µε ευρωπαϊκά δεδομένα κατέχουν τα χαμηλότερα ποσοστά (36% για τη χρήση της ζώνης σε κατοικημένες περιοχές και 71% σε αυτοκινητόδρομους).
Σύμφωνα µε την έρευνα του Εργαστηρίου Οδοποιίας του ΑΠΘ περίπου οι μισοί Έλληνες οδηγοί χρησιμοποιούν πάντα τη ζώνη κα-τά την οδήγηση, µε μεγαλύτερο ποσοστό αυτό των γυναικών οδηγών. Με τα αποτελέσματα της έρευνας ένα ποσοστό 30% των οδηγών οδηγεί μετά από τη χρήση αλκοόλ. Ενθαρρυντικά είναι τα αποτελέσματα στην ερώτηση «αν πιστεύουν ότι το αλκοόλ αποτελεί σημαντική αιτία ατυχημάτων», αφού συνολικά το 95% των οδηγών έχουν γνώση της εμφάνισης της επικινδυνότητας. Αντίθετα, αποθαρρυντική είναι η συσχέτιση του μορφωτικού επιπέδου του οδηγού µε τη χρήση του αλκοόλ .
Η ανάγκη της τήρησης των Κανόνων Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ) είναι επιτακτική, αφού μειώνονται οι πιθανότητες πρόκλησης ατυχημάτων. Τα αποτελέσματα της έρευνας στα βασικά θέματα κανόνων οδικής κυκλοφορίας δεν θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ενθαρρυντικά.
Χρειάζεται λοιπόν μεγαλύτερη υπευθυνότητα από όλους μας. Ακόμα και οι πιο ευαισθητοποιημένοι πολίτες και συμπολίτες μας αμφιβάλλω αν έχουν πλήρη επίγνωση των κινδύνων που μπορεί να προκληθούν από τέτοιους αστάθμητους παράγοντες, δεδομένου ότι στη χώρα μας η κυκλοφοριακή αγωγή έχει αφεθεί στα χέρια της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Δεν θέλω (προς Θεού!) να υποτιμήσω την ιδιαίτερη συμβολή των δασκάλων οδήγησης στη διαμόρφωση σωστών οδηγών και της αντίστοιχης οδηγικής συμπεριφοράς, θα ήθελα όμως να τονίσω ότι με τον τρόπο αυτόν δεν υπάρχει (ούτε είναι ποτέ δυνατόν να υπάρξει) ενιαία οδηγική αντίληψη και στρατηγική για έναν ενιαίο πολιτισμένο τρόπο κυκλοφοριακής συμπεριφοράς.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να βρισκόμαστε διαρκώς πρώτοι στις ευρωπαϊκές λίστες ως προς τον αριθμό τροχαίων ατυχημάτων κάθε χρόνο στους δρόμους μας, ατυχήματα που, εν πολλοίς, θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί αν υπήρχε μια ενιαία αντίληψη ως προς την οδηγική συμπεριφορά. Μια τέτοια αντίληψη θα μπορούσε να διαμορφωθεί μέσα από τα σχολεία με καθιέρωση του μαθήματος όχι μόνο της κυκλοφοριακής αγωγής αλλά ακόμα και της οδήγησης σε συνδυασμό. Κάτι τέτοιο όμως θα απαιτούσε επανασχεδιασμό της εκπαιδευτικής πολιτικής και ιδιαίτερη τόλμη από τους αρμόδιους φορείς και την Πολιτεία. Υπάρχουν όμως τέτοια πράγματα στις μέρες μας;