ΜΕΡΟΣ Β’
Η επισκοπή Ραδοβισδίου ή Ραδοβυζίου. Η επισκοπή Ραδοβισδίου πε-ριελάβανε το δυτικό τμήμα της Αργιθέας και το Βορειοανατολικό του σημερινού νομού της Άρτας, το Ραδοβύζι (τότε επαρχία Δρυοπίας) αποτελείτο από τους Δήμους Ηρακλείας (Κάτω Ραδοβύζι) με κέντρο το Βελεντζικό και Τετραφυλίας (Άνω Ραδοβύζι).
Στην περιοχή αυτή ανήκουν σήμερα τα χωριά: Ζυγός, Μαρκινιάδα, Μελάτες, Παναγιά Διασέλλου, Σκουληκαριά, Βελεντζικό, Μεσόπυργος, Μεγαλόχαρη, Αστροχώρι, Κα-στανιά, Ελάτη, Τετράκωμο, Μεσούντα, Κά-ψαλα, Μηλιανά και Πηγές με τους συνοικισμούς τους.
Η επισκοπή Ραδοβισδίου αναφέρεται για πρώτη φορά στο Τακτικό Β’ του Ιωάννη Τσιμισκή (972 ‐ 976), εποχή κατά την οποία αυξήθηκε ο αριθμός των επισκοπών. Κατελάμβανε δε την 16η θέση από τις 28 επισκοπές, που υπάγονταν στη Μητρόπολη Λαρίσης. Δεύτερη φορά αναφέρεται ως «Ραδοβιστίου», στο Τακτικόν Α’ του Αλεξίου Κομνηνού (1081 ‐ 1118), κατέχοντας τη 15η σειρά από τις 25 επισκοπές της Λαρίσης, και τρίτη φορά αναφέρεται σε Πατριαρχικό σιγίλλιο του 1371. Η επισκοπή εξακολουθεί να υφίσταται στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, πολλούς δε επισκόπους της γνωρίζουμε από τους κώδικες των Μητροπόλεων Λαρίσης και Τρίκκης.
Η επισκοπή Ραδοβισδίου καταργήθηκε το 1830 και η περιοχή της δόθηκε λίγο αργότερα στη Μητρόπολη Άρτης, τμήμα της οποίας αποτελεί και σήμερα. Έδρα της επισκοπής ήταν αρχικά τα Βραγγιανά Αργιθέας και αργότερα το χωριό Βελεντζικό, που την εποχή της Τουρκοκρατίας βρισκόταν σε μεγάλη ακμή.
Μαρτυρίες αναφέρουν ότι, πριν τον χαλασμό του 1854, αριθμούσε γύρω στις 830 οικογένειες και είχε εννιά ναούς.

Αρχιερείς της επισκοπής Ραδοβισδίου
Σχετικά με τα ονόματα των επισκόπων δεν διασώθηκαν πολλά ιστορικά στοιχεία. Δύο είναι οι αναφερόμενοι στις σχετικές ιστορικές μελέτες. Ο επίσκοπος Ραδοβισδίου Καλλίνικος και ο Άγιος Παρθένιος.
Σύμφωνα με τα υπάρχοντα ιστορικά στοιχεία, οι επίσκοποι Ραδοβισδίου καλούνταν να συμμετάσχουν και συνεισφέρουν σε αναλαμβανόμενες πρωτοβουλίες της Μεγάλης Εκκλησίας και στην πραγματοποίηση ανάλογων σκοπών και στόχων που θέτει Αυτή για ανακούφιση και βοήθεια του δεινά δοκιμαζόμενου Γένους, όπως, για παράδειγμα η ίδρυση και συντήρηση της Πατριαρχικής Μεγάλης του Γένους Σχολής από τον Οικουμενικό Πατριάρχη και τους αρχιερείς του Οικουμενικού Θρόνου. Η ετήσια χρηματική ποσότητα καθορίζεται με «το πατριαρχικόν συνοδικόν κατάστιχον».

Ο επίσκοπος Ραδοβισδίου, αρχιερεύς μι-ας από τις φτωχότερες επαρχίες «διωρίζεται» να δίνει το μικρότερο δυνατό ποσό, 600 άσπρα το χρόνο. Άλλοτε πάλιν καλείται ο επίσκοπος Ραδοβισδίου να συνδράμει αναξιοπαθούντες συναδέλφους, αρχιερείς, πρ-ώην, όπως ο Ραδοβισδίου Καλλίνικος, στον οποίο συνιστάται από το Μητροπολίτη Λαρίσης ο πρώην Χριατουπόλεως Παγκράτιος, «έν δεινή άπορία ών καί χρήζων άντιλήψεως καί βοήθειας αδελφικής», παρά το γεγονός ότι και ο Καλλίνικος βρίσκεται σε «άθεράπευτον ένδειαν».

Άγιος Παρθένιος
Ο Άγιος Παρθένιος γεννήθηκε στο χωριό Βατσουνιά νομού Καρδίτσας στις αρχές του 18ου αιώνα και σ’ αυτή την περιοχή πέρασε τα πρώτα χρόνια της ζωής του.
Οι γονείς του Αγίου ήταν απλοί και ταπεινοί άνθρωποι, έχοντας αγάπη και σεβασμό προς τον Θεό. Έτσι μεγάλωσαν και τον γιό τους μαθαίνοντας σ’ αυτόν συγχρόνως την καλλιέργεια της γης και την φροντίδα των ζώων. Στον ελεύθερο χρόνο του ο Άγιος επισκεπτόταν τα μοναστήρια της γύρω περιοχής. Οι καλόγεροι των μοναστηριών μαζί με τον ιερέα του χωριού τον έφεραν κοντά στην Εκκλησία και έτσι καλλιεργήθηκε στην ψυχή του ο πόθος για το υψηλό αξίωμα της Ιερωσύνης. Σημαντικό ρόλο στο δυνάμωμα της πίστεώς του στον Χριστό έπαιξε η αγία ζωή των δύο μεγάλων Αγίων της περιοχής του, του Αγίου Βησσαρίωνος και του Αγίου Σεραφείμ.
Έτσι, ο νεαρός Παρθένιος γίνεται δόκιμος και αργότερα μοναχός. Η άσκηση, η νηστεία, η προσευχή, η εγκράτεια, η αγάπη προς τον Θεό και τον άνθρωπο γίνονται πλούσιες αρετές που τον στολίζουν και τον κοσμούν στην πορεία της μοναχικής του ζωής. Με αυτές τις αρετές προσήλθε αργότερα ο μοναχός Παρθένιος μπροστά στην Αγία Τράπεζα γονατιστός για να χειροτονηθεί και να λάβει το υψηλό υπούργημα της Ιερωσύνης.
Σύντομα η Εκκλησία εκτίμησε τις αρετές και τα προσόντα του Παρθενίου και τον ανέδειξε επίσκοπο Ραδοβισδίου. Στα κηρύγματά του ο Άγιος Παρθένιος είχε δύο στόχους να επιτύχει. Πρώτον, να τονώσει την κλονισμένη πίστη των ανθρώπων της υπαίθρου και δεύτερον, να διαφυλάξει στο ακέραιο το ελληνικό φρόνημα και την ελληνική συνείδηση των υπόδουλων ανθρώπων.
Κατά την παράδοση ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός περνώντας από την περιοχή αυτή συναντήθηκε με τον Άγιο Παρθένιο, συζήτησαν τα μεγάλα προβλήματα των υπόδουλων, και μαζί επισκέφθηκαν το Μοναστήρι της Ροβέλιστας. Γι’ αυτούς τους λόγους, αλλά κυρίως για τον δεύτερο, ο Τούρκος κατακτητής ενοχλήθηκε και θέλησε να σταματήσει τον πατριωτικό αγώνα του Αγίου Παρθενίου.
Σύμφωνα με μια παράδοση ο Άγιος τιμωρήθηκε, καταδικάστηκε και υπέστη μαρτυρικό θάνατο για να συμπεριληφθεί στη χο-ρεία των Νεομαρτύρων της Αγίας μας Εκ-κλησίας. Σύμφωνα με άλλη παράδοση ο Άγιος κοιμήθηκε οσιακώς στις 21 Ιουλίου του 1777 και ενταφιάστηκε πίσω από το Ιερό Βήμα του Επισκοπικού Ναού των Αγίων Αν-αργύρων Βελεντζικού Άρτης.
Στις 21 Ιουλίου του 1810 οι κάτοικοι του χωριού άνοιξαν τον τάφο του Αγίου για να ενταφιάσουν τον Επίσκοπο Καλλίνικο και μια άρρητη ευωδία πλημμύρισε όλο το χωριό και τη γύρω περιοχή και από τον καταγάλανο ουρανό άρχισε να πέφτει μία λεπτή βροχή.
Το «σημείο» αυτό θεωρήθηκε ως απόδειξη αγιότητας του Αγίου, και με ευλάβεια περισυνέλεξαν τα άγια λείψανα και την αγία κάρα και τα τοποθέτησαν στην Αγία Τράπεζα του ναού. Τα θαύματα του Αγίου είναι ποικίλα και πολλά και μνημονεύονται από όλους τους κατοίκους της ευρύτερης περιοχής. Ο άγιος Παρθένιος θεωρείται προστάτης των ζώων και ιδιαίτερα των βοοειδών. Η μνήμη του τιμάται στις 21 Ιουλίου.

‘Απολυτίκιον
‘Απολυτίκιον. Ηχος δ΄. Ταχύ προκατάλαβε. ‘Αμέμπτως εβίωσας, εν ταπεινώσει πολλή, Παρθένιε ῞Οσιε, και θεϊκών δωρεών, αξίως μετέσχηκας. ῞Οθεν σου την αγίαν, προσπτυσόμενοι Κάραν, λαμβάνομεν θεραπείας, και ψυχών σωτηρίαν διό σε ‘Ιεράρχα, ύμνοις γεραίρομεν.

Η «εν Άρτη εκκλησία» στη
Μητρόπολη Άρτης και Πρεβέζης
Μετά την απελευθέρωση και την δημιουργία του πρώτου Ελληνικού κράτους, η ενιαία Μητρόπολη Ναυπάκτου – Άρτης διασπάται και το απελευθερωμένο τμήμα της αποτελεί τη Μητρόπολη Αιτωλίας και Ακαρνανίας και το υπό κατοχή υπόλοιπο, τη Μητρόπολη Άρτης και Πρεβέζης.
Από τον Αύγουστο του 1882 με τη νέα οριοθέτηση των συνόρων Ελλάδος – Τουρκίας η Εκκλησιαστική περιφέρεια Άρτης – Πρεβέζης διχοτομείται και η ελεύθερη πε-ριοχή υπάγεται στη δικαιοδοσία της Αυτοκεφάλου Εκκλησίας της Ελλάδος μέχρι σή-μερα, αποτελούσα την Ιερά Μητρόπολη Άρτης. Το υπόλοιπο τμήμα της (τουρκοκρατούμενο τότε) απετέλεσε και αποτελεί την ανασυσταθείσα Μητρόπολη Νικοπόλεως και Πρεβέζης.

Πηγές
1. Περιοδικό ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑ-ΣΗ Ι.Μ. Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου (Σε-πτέμβριος 2013). 2. Δοκίμιο Άρτης και Πρεβεζης. Μητροπολίτη Σεραφείμ Ξενόπουλου. 3. Επισκοπές Αετού και Αχελώου. Συμβολή στην Εκκλησιαστική Ιστορία και γεωγραφία της Δυτικής Στερεάς. Μουρκογιάννη Άννα Δημητρίου. 4. Οικονόμου Φώτης: Η ιστορία των τοπικών εκκλησιών της Ηπείρου, τόμος 2, Αθήναι 1974. 5. Χρυσός Ευάγγελος: «Συμβολή στην ιστορία της Ηπείρου κατά την πρωτοβυζαντινή εποχή», ΗΧ (1981), σ. 1-123. 6. Χριστόπουλος Τάκης: «Ναυπάκτου και Άρτης μητρόπολις», ΘΗΕ, τόμος 9, σελίδα 328. 7. Φούγιας Μεθόδιος: Ιστορία της Αποστολικής Εκκλησίας της Κορίνθου, «Νέα Σύνορα», Αθήνα 2 1997. 8. Αρχιμανδρίτης Πολύκαρπος Καλομπάτσ-ος: Στοιχεία φυσικής και ιστορικής γεωγραφίας της περιοχής της επισκοπής Ραδοβισδίου (Ιστορικο-γεωγραφικά).