Η Κυριακή που μας πέρασε ήταν αφιερωμένη παγκοσμίως στις μητέρες όλου του κόσμου, κάτι απολύτως φυσιολογικό, αν αναλογιστούμε τον καταλυτικό ρόλο που η μητέρα καλείται να φέρει εις πέρας σε κάθε οικογένεια, από συγκροτήσεως των πρώτων κοινωνιών μέχρι σήμερα. Στην πραγματικότητα, βέβαια, ποτέ δεν ήταν μόνο μητέρα η γυναίκα, καθώς, μένοντας στο σπίτι και αναλαμβάνοντας την ανατροφή των παιδιών, ουσιαστικά αποδεχόταν σιωπηρά και τον κοινωνικό ρόλο της συζύγου-νοικοκυράς που φρόντιζε για όλα μέσα στο σπίτι.
Η παραδοσιακή μορφή οικογένειας που βασιζόταν σε αυτό το κοινωνικό μοντέλο αποτέλεσε για πάρα πολλές δεκαετίες, για να μην πω αιώνες, τη βάση της ελληνικής κοινωνίας. Η παραδοσιακή οικογένεια ήξερε ότι μπορούσε πάντα να βασίζεται στη μητέρα για την εύρυθμη και σωστή λειτουργία της. Η μάνα αποτελούσε όχι μόνο το αποκούμπι των παιδιών αλλά και τον πρώτο τους δάσκαλο.
Ήταν ο πρώτος και κυριότερος φορέας αγωγής. Αυτή μάθαινε στα παιδιά της καλούς τρόπους, στις κοινωνικές εκδηλώσεις, μέσα από το γνωστό και σε πολλούς γνώριμο μοτίβο «σουτ!», «μη!», «πρόσεξε το ένα», «μην σε δω να κάνεις το άλλο» κ.λπ.
Η μάνα εξηγούσε πώς έπρεπε να μιλάς σε έναν μεγαλύτερό σου, πώς έπρεπε να συμπεριφέρεσαι στο σχολείο, στις κοινωνικές συναναστροφές, στην εκκλησία, στην πλατεία, στα δημόσια μέρη. Με τον τρόπο αυτό τα παιδιά πήγαιναν στο σχολείο έχοντας διαπαιδαγωγηθεί να έχουν κάποιο βασικό υπόβαθρο συμπεριφοράς, τέτοιο που θα τα καθιστούσε ικανά να κοινωνικοποιηθούν και να μπορέσουν να προσλάβουν ό,τι θετικό μπορούσε να τους προσφέρει το σχολικό περιβάλλον. Με τον τρόπο αυτόν, τη συνεργασία δηλαδή οικογένειας και σχολείου, και τη συνακόλουθη διαπαιδαγώγηση γενιών και γενιών, συγκροτήθηκαν οι κοινωνίες του όχι και τόσο μακρινού παρελθόντος μας.
Στις μέρες μας η οπτική αυτή έχει οπωσδήποτε διαφοροποιηθεί, μετά από τους σκληρούς αγώνες του γυναικείου κινήματος για τη χειραφέτηση των γυναικών και την καθιέρωση της ισότητας. Έτσι η γυναίκα έχει ενταχθεί στην παραγωγική διαδικασία εδώ και πολλές δεκαετίες πλέον και διεκδικεί πια με αξιώσεις ηγετικό ρόλο όχι μόνο στο οικονομικό αλλά και στο πολιτικό και κοινωνικό πεδίο.
Η εργασία των γυναικών έχει συνεπώς διαμορφώσει νέες συνθήκες στο οικογενειακό περιβάλλον, αφού πολλές φορές η μητέρα είναι αυτή που καλείται να βρίσκεται περισσότερες φορές έξω από το σπίτι, με αποτέλεσμα ο παραδοσιακός ρόλος της νοικοκυράς, όχι απλώς να μην την εκφράζει αλλά και να μην μπορεί να ταυτιστεί μαζί της.
Η πραγματικότητα αυτή έχει διαμορφώσει νέες συνθήκες στη δομή και τη λειτουργία των σύγχρονων οικογενειών. Γι’ αυτό κι επιβάλλεται να αλλάξει η οπτική του ανδρικού φύλου απέναντι στο ρόλο του ίδιου του άνδρα μέσα στην οικογένεια, καθώς επίσης και να αναπροσαρμοστούν και οι αρμοδιότητες όλων των μελών της οικογένειας, ώστε να μπορούν να λειτουργούν αποτελεσματικά κάτω από τα νέα δεδομένα.
Η συνύπαρξη και η συνεργασία των δύο φύλων είναι κομβικής σημασίας για την ύπαρξη και τη συγκρότηση των οικογενειών, ως βάθρων της κοινωνικής συνύπαρξης. Και είναι θετικό ότι όλος ο κόσμος αναγνωρίζει και τιμά παγκοσμίως το ρόλο της μητέρας, όχι μόνο ως αναγνώριση της σημασίας των γυναικών στην οικογένεια, αλλά και ως αναγνώριση της αναγκαιότητας της συνύπαρξης ταυτόχρονα των ρό- λων της μητέρας και του πατέρα, όχι μόνο ως φυσικών, αλλά και ως κοινωνικών παραδειγμάτων.
Στην εποχή των πολλαπλών αναθεωρήσεων κινδυνεύουμε να φτάσουμε από το ένα άκρο (αυτό μιας παλαιολιθικής αντίληψης όπου στη μητέρα δεν αναγνωριζόταν ούτε το δικαίωμα να κηδεμονεύει τα παιδιά της), στο άλλο άκρο, όπου τόσο η μητέρα όσο και ο πατέρας επιδιώκεται να πάψουν να υπάρχουν ως φορείς και πρότυπα οικογενειακής λειτουργίας. Αυτό τουλάχιστον επιχειρείται να γίνει με την αντικατάσταση σε διάφορες χώρες των λέξεων πατέρας και μητέρα από τις λέξεις γονέας 1 και γονέας 2. Μια τέτοια αντικατάσταση, όμως, ακυρώνει όχι μόνο τον οργανικό και αναπόσπαστο δεσμό που έχει ένα παιδί με τη μητέρα του (τον άνθρωπο, δηλαδή που το έφερε στον κόσμο), αλλά και την αναγνώριση και το σεβασμό στη διαφορετικότητα του ρόλου που επιτελεί καθένας από τους δύο γονείς, τόσο ο πατέρας, όσο και κυριότερα, η μητέρα.
Τα δύο αυτά πρόσωπα, οι δύο βασικοί πυλώνες της παραδοσιακής οικογένειας, δεν είναι δεδομένο ότι συνυπάρχουν στο ίδιο πλαίσιο σήμερα. Κι αυτό έχει ως αποτέλεσμα, ο θεσμός της οικογένειας, όπως τον γνωρίζαμε, να αμφισβητείται όλο και περισσότερο.
Κι επειδή θεωρώ ότι η οικογένεια μπορεί και πρέπει να είναι χώρος ασφάλειας και προστασίας των μελών της, πιστεύω ότι θα πρέπει να μην επαναπαυόμαστε στον εορτασμό των επετείων τέτοιου τύπου, αλλά να θεωρούμε αυτές τις μέρες αφορμή για να εξηγούμε στα παιδιά μας την αξία της οικογένειας, όποια μορφή κι αν έχει, και τη σημασία που θα πρέπει να δίνουμε στο να αποτελεί ασφαλή χώρο για τα μέλη της. Έτσι μόνο θα μπορέσουμε να προστατέψουμε τα παιδιά μας από τον κίνδυνο να απαξιώσουν την οικογένεια στο σύνολό της, πράγμα που, κατά την άποψή μου, έχει πολύ μεγάλη σημασία.
Απ’ ό,τι φαίνεται, όμως, η ελληνική κοινωνία δεν υπήρξε αρκετά έτοιμη για να ανταποκριθεί με επιτυχία στις ανατροπές των ρόλων που επέβαλαν οι νέες συνθήκες. Κάπως έτσι καταλήγουμε να έχουμε παιδιά που ψάχνουν να βρουν το δρόμο τους στο άγνωστο, εκπαιδευτικούς που παλεύουν να αποκαταστήσουν όχι μόνο κενά γνώσης αλλά, πρωτίστως, κενά αγωγής ή που απλώς απογοητεύονται και παραιτούνται από την προσπάθεια και στο τέλος μια κοινωνία που αποτελείται όχι από σκεπτόμενα άτομα που λειτουργούν ως πολίτες για το κοινό καλό της κοινωνίας, αλλά μικρούς κακομαθημένους τυραννίσκους που σκέφτονται μόνο το ατομικό τους συμφέρον και τίποτε άλλο. Επομένως κάτι θα πρέπει να γίνει και μάλιστα γρήγορα, με πρωτοβουλία όλων των εμπλεκόμενων φορέων, πριν φτάσουμε σε ανεξέλεγκτες κοινωνικές εκρήξεις.
Σε τούτες τις μέρες, λοιπόν, που διακρίνονται από μεγάλη αβεβαιότητα, αδυναμία σχεδιασμού και σιγουριάς, η επιστροφή στις βασικές αξίες, όπως η οικογένεια, αποτελεί μια σίγουρη λύση. Ας το έχουμε κι αυτό υπόψη όταν θα πηγαίνουμε λουλούδια στη μητέρα μας.
