Ενα νέο εργαλείο χωρικού σχεδιασμού για την αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων, μικρών και φθινόντων οικισμών εισάγει το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας με το νομοσχέδιο που βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση.
Οι νέες διατάξεις επιδιώκουν να αντιμετωπίσουν την δημογραφική συρρίκνωση πολλών περιοχών της χώρας, δημιουργώντας ένα θεσμικό πλαίσιο που θα επιτρέπει την οργανωμένη ανάπτυξη ιδιωτικών εκτάσεων σε άμεση λειτουργική σχέση με οικισμούς που έχουν εγκαταλειφθεί ή βρίσκονται σε παρακμή.
Για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, το νέο πλαίσιο αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς αφορά κυρίως μικρούς ορεινούς, ημιορεινούς και νησιωτικούς Δήμους που αντιμετωπίζουν έντονη πληθυσμιακή μείωση, εγκατάλειψη του οικιστικού αποθέματος και περιορισμένες δυνατότητες προσέλκυσης επενδύσεων.
Το νομοσχέδιο θεσπίζει ειδικές διατάξεις για την πολεοδόμηση εγκαταλελειμμένων, μικρών και φθινόντων οικισμών μέσω των Ειδικών Σχεδίων Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης και Ανάπτυξης (ΕΣ- ΠΕΡΑΑ), τα οποία θα εφαρμόζονται στις Περιοχές Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης και Ιδιωτικής Πολεοδόμησης (ΠΠΑΙΠ).
Μέσω των σχεδίων αυτών θα μπορούν να καθορίζονται: Οι επιτρεπόμενες χρήσεις γης. Οι όροι και περιορισμοί δόμησης. Οι κοινόχρηστοι και κοινωφελείς χώροι. Τα απαιτούμενα έργα υποδομής, καθώς και ειδικοί μορφολογικοί κανόνες ώστε η νέα ανάπτυξη να εναρμονίζεται με τον χαρακτήρα και την αρχιτεκτονική των υφιστάμενων οικισμών.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι το νομοσχέδιο εισάγει συγκεκριμένους ορισμούς για: εγκαταλελειμμένους οικισμούς, μικρούς οικισμούς, φθίνοντες οικισμούς, ώστε να υπάρχουν αντικειμενικά κριτήρια υπαγωγής στο νέο καθεστώς και να αποφεύγονται αυθαίρετες ερμηνείες κατά την εφαρμογή των διατάξεων.
Παράλληλα, τροποποιούνται οι διατάξεις για την ιδιωτική πολεοδόμηση, ώστε να μπορούν να αξιοποιούνται ιδιωτικές εκτάσεις που βρίσκονται σε λειτουργική σχέση με τους συγκεκριμένους οικισμούς. Η ανάπτυξη, όμως, δεν θα γίνεται ανεξέλεγκτα. Το σχέδιο νόμου προβλέπει συγκεκριμένες προϋποθέσεις για: Περιβαλλοντική προστασία. Εξασφάλιση κοινόχρηστων χώρων. Κατασκευή των αναγκαίων υποδομών. Υποχρεώσεις των φορέων ανάπτυξης. Ένταξη των νέων επεκτάσεων στο φυσικό και πολιτιστικό τοπίο.
Για τους Δήμους της χώρας, οι νέες ρυθμίσεις μπορούν να αποτελέσουν ένα σημαντικό εργαλείο τοπικής ανάπτυξης. Ειδικότερα, αναμένεται να δημιουργηθούν δυνατότητες για: Αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων οικισμών που σήμερα παραμένουν ανενεργοί. Προσέλκυση νέων κατοίκων και επενδύσεων. Ανάπτυξη ήπιων μορφών τουρισμού και δεύτερης κατοικίας. Ενίσχυση της τοπικής οικονομίας και της οικοδομικής δραστηριότητας. Αξιοποίηση ανενεργών ιδιωτικών εκτάσεων με οργανωμένο πολεοδομικό σχεδιασμό.
Το νέο πλαίσιο αφορά ιδιαίτερα πολλούς ορεινούς, απομακρυσμένους και νησιωτικούς δήμους, όπου η εγκατάλειψη οικισμών αποτελεί πλέον ένα από τα σημαντικότερα αναπτυξιακά προβλήματα.
Για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, το νέο πλαίσιο μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία αναζωογόνησης δεκάδων οικισμών που σήμερα οδηγούνται σε εγκατάλειψη. Ωστόσο, η πραγματική επιτυχία του θα κριθεί από την ισορροπία ανάμεσα στην προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων, την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος και την ικανότητα των δήμων να υποστηρίξουν τη νέα ανάπτυξη με τις απαραίτητες δημόσιες υποδομές και υπηρεσίες.
