ΜΕΡΟΣ Α’
Εισαγωγικά: Τον μακαριστό Γέροντα Μη-τροφάνη τον γνώρισα πριν από πολλά χρόνια ως τακτικός προσκυνητής στην Ιερά Μονή Ροβελίστης.
Το εκκλησιαστικό και φιλομόναχο ήθος του ανδρός καθώς και ο απλός, αλλά βαθύς εκκλησιαστικός του λόγος, ήταν μερικά χαρακτηριστικά στοιχεία που εντόπισα αρχικά στην πνευματική προσωπογραφία του μακαριστού Γέροντα.
Αργότερα ως κληρικός, γνώρισα τον Γέροντα από τις μαρτυρίες πνευματικών του τέκνων (ιδιαίτερα του μακαριστού Γεωργίου Καλύβα), όταν για πολλά χρόνια διακονούσα το Μυστήριο της Εξομολόγησης στην τοπική εκκλησία της Άρτας. Μέσα από τις αφηγήσεις αυτές είδα να αναδεικνύεται μια σύγχρονη ησυχαστική προσωπικότητα, άγνωστη στους περισσότερους. Η δημοσίευση του άρθρου αυτού, 29 χρόνια μετά την κοίμηση του Γέροντα αποσκοπεί:
1. Να παρουσιάσει τα βασικά χαρακτηριστικά της σύγχρονης αυτής εκκλησιαστικής προσωπικότητας, ως φορέα και διδάσκαλο του ορθόδοξου ησυχασμού.
2. Να αποτελέσει μια ψηφίδα ΜΝΗΜΗΣ στη θάλασσα της λήθης. Σήμερα, κληρικοί και λαϊκοί της «εν Άρτη Εκκλησίας» ξέχασαν τα πρόσωπα εκείνα που έπαιξαν βασικό ρόλο στην οργάνωση του τοπικού Ορθόδοξου μοναχισμού.
3. Να αφυπνιστούμε πνευματικά και να αλλάξουμε την πορεία της εκκοσμικευμένης πλέον Εκκλησίας, του φολκόρ και του εφφέ, που από σωτηριολογικός θεσμός έγινε «θέατρο ανθρώποις και αγγέλοις».
Κύριες βιβλιογραφικές πηγές του άρθ-ρου, εκτός από τις μαρτυρίες πνευματικών τέκνων και τις ομιλίες του Γέροντα, χρησιμοποιήθηκαν και οι πνευματικές νουθεσίες του, κατάλληλα διασκευασμένες, που υπάρχουν στα βιβλία.
1.«Ο ΓΕΡΩΝ ΜΗΤΡΟΦΑΝΗΣ» του μακαριστού Διευθυντού της Ριζαρείου Σχολής Αρ-χιμανδρίτη Θ. Ντζάθα (Έκδοση Ιεράς Μο-νής Ροβελίστης, 2005).
2. «ΓΕΡΟΝΤΕΣ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΜΟΝΑ-ΧΙΣΜΟΣ» του Αρχιμανδρίτη Δ. Καββαδία (Έκδοση Ιεράς Μ.Μ. Βατοπαιδίου, 2015).
Εκ προοιμίου το άρθρο ως προσπάθεια προσέγγισης της προσωπικότητας του μα-καριστού Γέροντα είναι ατελής.
Είναι αδύνατο η αναξιότητα του γράφοντος να περιγράψει το μέγεθος της πνευματικής προσωπικότητάς του στο περιορισμένο χώρο ενός άρθρου. Ως εκ τούτου οι αναγνώστες ας είναι επιεικείς στην κρίση τους.

Απαραίτητες γνώσεις

Ησυχασμός: Είναι η κορυφαία έκφραση της Ορθοδόξου πνευματικότητας. Η λέξη Ησυχασμός παράγεται από το ρήμα ησυχάζω, που σημαίνει βρίσκομαι σε κατάσταση σιγής, ηρεμίας και αυτογνωσίας.
Ο ησυχαστής μοναχός, αλλά και λαϊκός, πλημμυρισμένος από θείο έρωτα, προσπαθεί να αποβάλλει κάθε κοσμική ενασχόληση και σκέψη, αποζητά την ησυχία και επικεντρώνεται στη μνήμη του Θεού, λέγοντας αδιάλειπτα την νοερά προσευχή «Κύ-ριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με τον αμαρτωλό». Η άσκηση αυτή καθαρίζει την καρδιά από κάθε πάθος και το νου από τους ακάθαρτους λογισμούς, τους οποίους υπαγορεύουν οι δαίμονες.
Ο ησυχαστής ζει χωρίς μέριμνες, απαλλαγμένος, κατά το δυνατόν, από κάθε σχέση περισπάσεως. Με την αδιάλειπτη προσευχή ενώνει το νου του με τον Θεό και συγκεντρωμένος εξολοκλήρου στον εαυτό του βρίσκει νέα και απόρρητη άνοδο προς τον ουρανό. Εκεί προσηλώνοντας το νου του, γεύεται ανέκφραστη ηδονή, βιώνει τέλεια και γλυκύτατη γαλήνη και πραγματική ησυχία.
Ο Γέροντας Μητροφάνης ως διδάσκαλος του Ορθόδοξου ησυχασμού είχε ως βασικούς καθοδηγητές τον Όσιο Ισαάκ τον Σύρο, τον Όσιο Νικόδημο τον Αγιορείτη, τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, άλλους νηπτικούς εκκλησιαστικούς πατέρες καθώς και τον Γέροντα Χαράλαμπο Διονυσιάτη, που τον μύησε στη νοερά προσευχή.

Η φιλοκαλική βιοτή του Γέροντα

Σύντομα βιογραφικά στοιχεία του Γέροντος Μητροφάνη: Ο αρχιμανδρίτης Μητροφάνης Μιτσιλής (κατά κόσμο Κωνσταντίνος) γεννήθηκε στην Αμφιλοχία στις 15 Μαΐου 1918. Ήταν το τέταρτο παιδί από τα οκτώ της ευλογημένης οικογένειας Σπυρίδωνος και Ειρήνης Μιτσιλή.
Από νεαρή ηλικία και μετά την εκπλήρωση των στρατιωτικών του υποχρεώσεων συνδέθηκε πνευματικά με την Ιερά Μονή Αγίου Γερασίμου Κεφαλληνίας, έχοντας ενδόμυχο πόθο να γίνει μοναχός. Μετά από μία θαυματουργική εμφάνιση της Θεοτόκου και με την ευλογία του πνευματικού του πατρός, του Αρχιμανδρίτη Παναρέτου Μοσχονά, ηγουμένου της Μονής Κηπουραίων Ληξουρίου Κεφαλληνίας, ήρθε στην Άρτα, όπου Μητροπολίτης τότε ήταν ο Σεραφείμ Τίκας.

Εγκαταστάθηκε στη Μονή Μελατών και στις 11 Απριλίου 1951, το Σάββατο του Ακαθίστου, έγινε ρασοφόρος μοναχός από τον Γέροντα Γεράσιμο Κεφαλά, φίλο του πνευματικού του πατρός. Μετά από δύο μήνες στάλθηκε ως οικονόμος στην Ιερά μονή Παναγίας Ροβελίστης, που απείχε από τους Μελάτες απόσταση τεσσάρων ωρών με τα πόδια. Από τις προσωπικές του σημειώσεις διαβάζουμε και τα εξής: «Όταν έφτασα εδώ στις 5 Ιουνίου 1951 βρήκα μόνο ένα αυγό και ένα κιλό καλαμποκίσιο αλεύρι. Παντού ερείπια και δυσωδία. Στον αυλόγυρο ζώα αφρόντιστα. Όλοι αρπάζανε και όλοι ήθελαν να με εκμεταλλευτούν. Ευχαριστώ τον Θεό και μεγαλύνω τη Μητέρα του, γιατί, αν διαφυλάχθηκα απ΄ όλους αυτούς, τούτο είναι δώρο Θεού που με αγάπησε και της μόνης μου ελπίδας, της Δέσποινας Θεοτόκου…».
Σταυροφόρος μοναχός (μικρόσχημος) έγινε την 24η Απριλίου 1952, την Πέμπτη της Διακαινησίμου στη Μονή Μελατών. Τότε ονομάστηκε Μητροφάνης, για να τιμηθεί αφενός μεν ο Άγιος Μητροφάνης Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως και αφετέρου ο Γέροντας του πνευματικού του, του οποίου έφερε το όνομα αυτό.
Στις 15 Δεκεμβρίου του 1952, ανέλαβε την Ιερά Μονή Ροβέλιστας, ως υπεύθυνος της συντήρησης και της επάνδρωσής της. Στις 29 Μαΐου 1953, χειροτονείται διάκονος στον περικαλλή ναό της Παναγίας της Παρηγορήτισσας και στις 4 Ιουνίου, ημέρα των ονομαστηρίων του, χειροτονείται πρεσβύτερος από τον Μητροπολίτη Σεραφείμ. Ανέλαβε τα καθήκοντα ηγουμένου στη Μονή Μελατών, μετά την αποχώρηση του π. Αυξεντίου Φράγκου, που είχε διαδεχθεί τον π. Γεράσιμο Κεφαλά. Στις 8 Μαρτίου 1955, χειροθετείται πνευματικός και στις 8 Σεπτεμβρίου 1959, έλαβε το οφφίκιο του Αρχιμανδρίτη από τον νέο Μητροπολίτη Άρτας Ιγνάτιο Γ΄(Τσίγκρη). Μεγαλόσχημος μοναχός έγινε στις 2 Φεβρουαρίου 1961 από τον Γέροντά του π. Πανάρετο Μοσχονά στη Μονή Κηπουραίων, στο Ληξούρι Κεφαλλονιάς. Είναι ο νέος κτήτορας του Καθολικού και των άλλων κτηριακών εγκαταστάσεων της Μονής Ροβελίστης, οι οποίες, λόγω των σεισμών του 1965, υπέστησαν ανεπανόρθωτες ζημιές.
Ο Γέροντας Μητροφάνης υπήρξε ξεχωριστό κεφάλαιο στην ιστορία «της εν Άρτη εκκλησίας» Κοιμήθηκε στις 21 Οκτωβρίου του 1996. Έζησε με αυστηρότητα, ακρίβεια ζωής και τέλεια ακτημοσύνη. Πολύ τακτικά πήγαινε στο Άγιο Όρος για να συμβουλευτεί σοφούς γέροντες, να γευτεί, όπως έλεγε, άρωμα μοναχικής πολιτείας. Διατηρούσε πνευματικές σχέσεις με πολλά κοινόβια (Γρηγορίου, Παύλου, Μεγίστης Λαύρας, Φιλοθέου), ιδιαιτέρως όμως με τη Μονή Διονυσίου, διότι εκεί ήταν ο Γέροντάς του π. Χαράλαμπος Διονυσιάτης.
Ο Γέρων Χαραλάμπης έλαβε στέρεες πνευματικές βάσεις μέσα στην πνευματική παλαίστρα της συνοδείας του Οσίου Ιωσήφ του Ησυχαστή. Ο Γέροντας Μητροφάνης στις διδαχές του επαναλάμβανε τα παρακάτω λόγια του μακαριστού Γέροντά του: «Με τη συνήθεια, την ασταμάτητη προσοχή και την αδιάλειπτη προσευχή, γίνεσαι δύσκολος στόχος του πονηρού. Μαζί με αυτά, η καλλιέργεια της αγάπης, της ευσπλαχνίας, της πίστης, της συμπόνιας, της κατανύξεως, της αυτοκατηγορίας, της ελπίδας στον Θεό, της τακτικής εξομολογήσεως και Θείας Κοινωνίας, αποκτάς ένα γερό οπλοστάσιο και καθιστάς τον εαυτό σου θωρακισμένο με τη Χάρη του Θεού και σχεδόν απρόσβλητο από τα θανατηφόρα βέλη του διαβόλου».
Ο Γέροντας Μητροφάνης, Μοναχός και ερημοπολίτης στην Ιερά Μονή Ροβέλιστας είχε τη μυστική και κρυφή ζωή από τους ανθρώπους, αλλά φανερή και καθαρή στα μάτια του Θεού. Δόθηκε εξολοκλήρου στην προσευχή τη νοερά, στη νηστεία, στην αγρυπνία, πολεμώντας με γενναιότητα και ανεξάντλητη υπομονή τους διαβολικούς πειρασμούς.
Κοιμήθηκε στις 21 Οκτωβρίου 1996. Αλησμόνητη θα μείνει στους συμμετέχοντες η νεκρώσιμη ακολουθία, η οποία μεταβλήθηκε σε αληθινή μυσταγωγία. Το λείψανο του Γέροντα, χωρίς τη συνήθη νεκρική ακα-μψία, δημιουργούσε μια Σταυροαναστάσιμη χαρμολύπη. Η βαθιά οδύνη για την απώλεια του Γέροντα σε συνδυασμό με τη δοξολογία προς Εκείνον που τον χάρισε στην αγωνιζομένη Εκκλησία, δημιουργούσε ένα ιδιότυπο πανηγυρικό Αναστάσιμο κλίμα επειδή «Οὐκ ἔστιν τοῖς δούλοις του Κυρίου θάνατος, …ἀλλὰ μετάστασις, ἀπὸ τῶν λυπηροτέρων ἐπὶ τὰ χρηστότερα καὶ θυμηδέστερα, καὶ ἀνάπαυσις καὶ χαρά».

Η Θεοτοκοφιλία του Γέροντα
Ο Γέροντας, αν και τιμούσε όλους τους Αγίους, θεωρούσε την Παναγία Θεοτόκο ως τον υπέρτατο βοηθό και σκεπαστή της ζωής του, αλλά και της ζωής αυτών που επέλεξαν να τεθούν υπό την πνευματική καθοδήγησή του. Είχε απόλυτη εμπιστοσύνη και έτρεφε απέραντη αγάπη στο πρόσωπο της Παναγίας.
Είχε ακλόνητη πίστη στη χάρη που προσφέρει σ’ αυτούς που επικαλούνται τη βοήθειά της στον ασκητικό αγώνα τους. Είναι βέβαιος, ότι αυτό συμβαίνει, διότι η Παναγία «πολύ αγαπά την αγνείαν».
Επειδή οι άνθρωποι είναι βυθισμένοι στην αμαρτία και επειδή δεν έχουν την παρρησία να προστρέξουν απευθείας στον Θεό, αναγνωρίζει την Παναγία ως μεσίτη, προστάτη και βοηθό των ανθρώπων που αναζητούν τη Χάρη του Αγίου Πνεύματος. Τη χαρακτήριζε «πασών των Αγγέλων τιμιωτέρα και ενδοξοτέρα, φέρων τα δευτερεία της Αγίας Τριάδος».
Πίστευε ακράδαντα ότι η Παναγία, όντας «η μόνη αγνή Παρθένος», θέλει και αγαπά αυτούς που αγωνίζονται για τη σωφροσύνη και καθαρότητα. Αν κάποιος την επικαλεστεί στην προσευχή του, αμέσως, τον εισακούει και σκορπά αγαλλίαση στη ψυχή του ανθρώπου. Η πανταχού παρουσία της Παναγίας της Ροβέλιστας στη ζωή του Γέροντα αποδεικνυόταν και εκδηλωνόταν με πλήθος μυστικών εμπειριών και θεωριών που βίωνε.
Επίσης, βασική διδασκαλία του Γέροντα ήταν ότι η Θεοτόκος, ήταν η πρώτη ΗΣΥ-ΧΑΣΤΡΙΑ. Ήταν η πρώτη που απήλαυσε σε ύψιστο και ασύλληπτο βαθμό τα δώρα του Ησυχασμού, όπως αυτό το καταγράφει ξεκάθαρα ο κήρυκας της Χάριτος, ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, τον οποίο ο Γέροντας ιδιαίτερα μελετούσε. Δεν υπάρχει διδάσκαλος της Εκκλησίας μας και πραγματικός πιστός, που να μην αισθάνεται το ιδιαίτερο της ησυχαστικής ζωής της Θεοτόκου. Αυτή, η Παναγία, έλεγε ο Γέροντας, όχι μόνον κατά την περίοδο που βρισκόταν στον μυστικό «θάλαμο», στα Άγια των Αγίων, όπου ο νους Της ήταν στον ιδιαίτερο «θάλαμον» της Χάριτος, και συνομιλούσε εκεί με τα ουράνια πνεύματα και εγεύετο τον άρτον των αγγέλων, όχι μόνον τότε, κατά την περίοδο εκείνην, αλλά και καθ᾽ όλη τη μοναδική και ανεξιχνίαστη και ξεχωριστή Της ζωή. Το είναι της Παναγίας ήτο ενωμένο με τον Θεόν σε τέλειο και ασύλληπτο βαθμό.

Η συνέχεια στο επόμενο φύλλο…