Του Ευάγγελου Νάνου, χειρουργού

Από το πολύ μακρινό παρελθόν έως και πρόσφατα, επί χιλιάδες χρόνια, ο καρκίνος αποτελούσε για πολλούς ανθρώπους μια μυστηριώδη και τρομακτική αρρώστια. Τα τελευταία όμως χρόνια επειδή έχουν προστεθεί πολλές γνώσεις σχετικά με τα αίτια, τους μηχανισμούς εξέλιξης και έχουν βρεθεί πολλοί αποτελεσματικοί τρόποι θεραπείας και πρόληψης σε πολλές μορφές καρκίνου η εικόνα αυτή έχει αλλάξει, κυρίως στις χώρες που είναι οικονομικά και κοινωνικά προηγμένες.
Παρά ταύτα στη χώρα μας και σε πολλούς ανθρώπους εξακολουθεί να υπάρχει η εν- τύπωση ότι ο καρκίνος παραμένει μια αρ- ρώστια με προδιαγεγραμμένη κακή πορεία και δυσμενή κατάληξη, πράγμα που τους κάνει να αποφεύγουν κάθε προληπτικό έλεγχο και ενίοτε και κάθε προτεινόμενη θεραπεία. Η αλήθεια πάντως είναι ότι από τους 200 διαφορετικούς τύπους καρκίνου που είναι γνωστοί σήμερα, πολλοί αντιμετωπίζονται με επιτυχία ενώ πολλοί άλλοι μπορούν να προληφθούν εν όλω ή εν μέρει.
Οι λόγοι για τους οποίους παραμένει η στρεβλή αυτή εικόνα είναι πολλοί με κυριότερο το ότι δεν έχει βρεθεί ένας τρόπος απλής και αποτελεσματικής θεραπείας για όλους τους τύπους καρκίνου. Άλλοι επιπρόσθετοι λόγοι είναι η λάθος εικόνα που δίνουν ορισμένα μέσα ενημέρωσης που μι- λάνε για “επάρατη” νόσο (επάρατη από τις λέξεις επί και αρώμαι= καταριέμαι, δηλαδή η επικατάρατη, η καταραμένη νόσος).
Επίσης οι δυσνόητες και αλληλοσυγκρουόμενες πολλές φορές ιατρικές ενημερώσεις και ανακοινώσεις και τέλος οι τρομακτικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ασθενείς κατά τα στάδια του διαγνωστικού ελέγχου, της θεραπευτικής αγωγής, της σωστής παρακολούθησης, της διασφάλισης μιας ικανοποιητικής ποιότητας ζωής για τους ασθενείς και της επιτήρησης των ατόμων με ιστορικό καρκίνου από ένα παραπαίον Εθνικό Σύστημα Υγείας, στο οποίο είναι εμφανής η απουσία μιας ολοκληρωμένης Εθνικής Στρατηγικής, ιδιαίτερα όταν ο καρκίνος αφορά κάποια περίπλοκη περίπτωση όπου απαιτούνται συνδυασμένες ια- τρικές πράξεις, από διαφορετικές ιατρικές ειδικότητες.

Ενίοτε αντιμέτωποι με Γολγοθά οι ασθενείς
Σε γενικές γραμμές και σε πολλές περιπτώσεις οι Ελληνικές Κρατικές δομές παρά την αυταπάρνηση του ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού με δυσκολία ανταποκρίνονται στην αντιμετώπιση του καρκίνου με τους σύγχρονους τρόπους και τις σύγχρονες δυνατότητες που παρέχει η ια- τρική επιστήμη λόγω των τεράστιων ελ λείψεων σε προσωπικό και μέσα αλλά και λόγω της προβληματικής οργάνωσής τους. Οι καρκινοπαθείς πολλές φορές έρχονται αν-τιμέτωποι με ένα Γολγοθά όταν απευθύνονται στο Εθνικό Σύστημα Υγείας. Αυτό τους κάνει να στρέφονται σε Ιδιωτικά Ιδρύματα στα οποία θα συναντήσουν πανάκριβες υπηρεσίες και άκρατη εμπορευματοποίηση της υγείας.
Παρά ταύτα τα τελευταία χρόνια η αντιμετώπιση του καρκίνου και στην Ελλάδα, ακολουθώντας, έστω από κάποια απόσταση, τα επιτεύγματα που σημειώνονται στα ιατρικά προηγμένα κράτη της Ευρώπης και της Αμερικής, έχει προοδεύσει σημαντικά. Τα μηνύματα που εκπέμπονται είναι αισιόδοξα, αν και η οριστική και συνολική αντιμετώπιση του καρκίνου δεν φαίνεται να προδιαγράφεται για το άμεσο μέλλον. Πάντως είναι γεγονός ότι ενώ τα συνολικά κρούσματα του καρκίνου αυξάνονται, τα ποσοστά πλήρους ίασης και επιβίωσης από τον καρκίνο συνεχώς μεγαλώνουν.

Λόγοι που αυξάνεται ο καρκίνος
Οι κυριότεροι λόγοι για τους οποίους αυ-ξάνονται τα κρούσματα είναι οι εξής:
1. Ο καρκίνος διαγιγνώσκεται σε πρώιμα στάδια, πράγμα που δεν μπορούσε να γίνει πριν λίγα χρόνια με αποτέλεσμα να διαφεύγουν πολλά περιστατικά,
2. Έχουν επιδεινωθεί οι περιβαλλοντικοί παράγοντες όπως η καύση ορυκτών καυσίμων, η ρύπανση του εδάφους και των αγ- ροτικών προϊόντων από χημικές ουσίες, φάρμακα και λιπάσματα.
3. Έχει αυξηθεί το προσδόκιμο ζωής και
4. Έχουν επιδεινωθεί οι κακές διατροφικές συνήθειες, η παχυσαρκία και η φτώχεια.
Για όλους τους παραπάνω λόγους, αν δεν συμβεί κάτι το εξαιρετικό, υπολογίζεται ότι τα επόμενα 10 χρόνια τα κρούσματα του καρκίνου θα αυξηθούν περίπου κατά 30%.
Η αυξανόμενη φτώχεια σε πολλές χώρες της Αφρικής, της Ασίας και της Νότιας Αμερικής αλλά και σε φτωχές ομάδες ανθρώπων σε αναπτυγμένες χώρες είναι ένας από τους κύριους παράγοντες για την αυξημένη εμφάνιση του καρκίνου στους πληθυσμούς αυτούς. Το 70% των περιπτώσεων καρκίνου σε ολόκληρο τον πλανήτη εμφανίζεται στις προαναφερόμενες φτωχές χώ-ρες.

Σύγχρονες θεραπείες
Οι σύγχρονες θεραπείες, όπως χειρουργική, χημεοθεραπεία, ακτινοθεραπεία, ανοσοθεραπεία, στοχευμένες καινοτόμες θε-ραπείες, ορμονοθεραπεία, υπέρηχοι, Laser, ραδιοσυχνότητες κλπ είναι αποτελεσματικές μεν για πολλά είδη καρκίνου, είναι όμως πανάκριβες και δεν φτάνουν στις φτωχές χώρες αλλά ούτε και σε φτωχούς ανθρώπους πλουσίων χωρών.
Ειδικότερα, το κόστος ταυτοποίησης κά- ποιων όγκων και κυρίως το κόστος θεραπείας με καινοτόμα προϊόντα είναι πολύ υψηλό και ενίοτε δυσβάσταχτο ακόμη και για αναπτυγμένα κράτη.Ο κυριότερος λό- γος γι’ αυτό είναι η ασυδοσία των μεγάλων φαρμακευτικών εταιρειών και των εταιρειών κατασκευής ιατρικών μηχανημάτων και εργαλείων οι οποίες ορίζουν τις τιμές ανεξέλεγκτα και ασύδοτα χωρίς κανένα έλεγχο από τις κρατικές δομές, κατά κανόνα ηθελημένα.

Φαρμακευτικοί όμιλοι
Οι μεγάλοι φαρμακευτικοί όμιλοι με αιτιολογία την προστασία του «πρωτοτύπου» διατηρούν το μονοπώλιο παρασκευής και διάθεσης κάθε παρόμοιου καινούργιου φα- ρμάκου, στην τιμή που αυτές επιβάλλουν για 10-20 χρόνια αποκλείοντας κάθε άλλη εταιρεία και κάθε άλλο κράτος από την παραγωγή του ίδιου φαρμάκου με λιγότερο κόστος και χαμηλότερες τιμές.
Αποτέλεσμα της μεγάλης ακρίβειας των καινοτόμων φαρμάκων και άλλων θεραπευτικών μέσων είναι τα κρατικά συστήματα πολλών κρατών όπως και της Ελλάδας να θέτουν φραγμούς και εμπόδια στην πρόσβαση των ανωτέρω θεραπευτικών και διαγνωστικών μέσων με καθαρά οικονομικά και ταξικά κριτήρια όπως επιτροπές, εγκρίσεις, απορρίψεις, λίστες αναμονής, ουρές, καθυστερήσεις που μετατρέπουν την προσπάθεια πολλών ασθενών και των συγγενών τους σε αλγεινή δοκιμασία που τους ωθεί στην παραίτηση ή στην καταφυγή σε ιδιωτικά ιδρύματα με αιματηρά κόστη.
Πέραν των προαναφερόμενων θεραπευτικών μέσων οι φτωχότεροι πληθυσμοί υστερούν και στους τομείς πρόληψης και έγκαιρης διάγνωσης.
Ακόμη και στα οικονομικά εύρωστα κράτη δεν υπάρχει σοβαρό ενδιαφέρον για τους παραπάνω τομείς καθώς αυτοί δεν αποφέρουν μεγάλα κέρδη.

Υποβαθμισμένη η πρόληψη στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα ο κρατικός τομέας πρόληψης κατά του καρκίνου είναι τραγικά υποβαθμισμένος, με λίγες δομές, χωρίς προσωπικό, χωρίς χρηματοδότηση και οργάνωση. Έτσι η πρόληψη, με μικρές εξαιρέσεις, γί- νεται περιστασιακά, αποσπασματικά και με μικρή διείσδυση στον γενικό πληθυσμό. Ο ιδιωτικός τομέας εμπλέκεται μόνο σε κά- ποιες προληπτικές εξετάσεις, που γίνονται σε λίγους και χρηματοδοτούνται από το κράτος, χωρίς να προσφέρουν αξιόλογη πρόληψη στο γενικό πληθυσμό.
Επειδή τα επόμενα χρόνια τα κρούσματα του καρκίνου θα συνεχίσουν να αυξάνονται και επειδή οι κρατικές δομές δεν θα πάψουν να είναι κατώτερες των αναγκών, διαφαίνεται η απόλυτη ανάγκη του κάθε ατόμου να μεριμνήσει από μόνο του και να ασχοληθεί συστηματικά και μεθοδικά με την πρόληψη του καρκίνου. Σ’ αυτή την κατεύθυνση σημαντικός είναι ο ρόλος των επιστημόνων υγείας ώστε να προσφέρουν την ανάλογη εκλαϊκευμένη ενημέρωση, βοηθώντας στην πρόληψη κατά του καρκίνου και ανακόπτοντας την αναμενόμενη αύξηση των κρουσμάτων.
Η πρόληψη είτε εμποδίζει την εκδήλωση της νόσου παντελώς είτε οδηγεί στη διάγνωση πρώιμων μορφών της τότε που η ία- ση είναι πολύ πιθανή και η αγωγή πιο εύκολη και λιγότερο κοστοβόρα. Δεν μπορούν να προληφθούν όλοι οι τύποι του καρκίνου αλλά ούτε και να διαγνωστούν όλοι πρώιμα. Όμως περίπου το 40% των καρκίνων μπορούν να προληφθούν παντελώς, ενώ ένα ακόμη παρόμοιο ποσοστό μπορεί να διαγνωστεί σε πολύ πρώιμο στάδιο. Άρα η πρόληψη του καρκίνου έχει δύο σκέλη, την αποτροπή και την έγκαιρη διάγνωση.
Προκειμένου να αναλυθούν και να γίνουν κατανοητοί οι τρόποι και οι μέθοδοι πρόληψης παραθέτουμε μερικά στοιχεία που αφορούν την ιστορία, τα αίτια και τους βιολογικούς μηχανισμούς ανάπτυξης του καρκίνου.

«Ταυτότητα» καρκίνου
Η λέξη «καρκίνος» προέρχεται από τον πατέρα της ιατρικής Ιπποκράτη (460-370 πΧ) ο οποίος τον ονόμασε έτσι όταν ψηλάφησε έναν όγκο στο μαστό μιας γυναίκας που τον περιέγραψε σαν ένα όγκο σκληρό που μοιάζει με «καρκίνος». Στα αρχαία Ελληνικά η λέξη καρκίνος σημαίνει κάβουρας. Η σκληρή σύσταση του όγκου, το ακανόνιστο σχήμα του, η ασύμμετρη επέκτασή του και η διαγραφή κάποιων φλεβών του έδωσαν την εντύπωση ότι μοιάζει με σώμα κάβουρα με τα πόδια του.
Αργότερα οι Ρωμαίοι υιοθέτησαν τον όρο αυτόν με τη Λατινική εκδοχή του που είναι «cancer» λέξη που υιοθετήθηκε από όλο σχεδόν τον κόσμο και χρησιμοποιείται και σήμερα.
Ο Ιπποκράτης αναφέρει ότι η εξέλιξη της νόσου στην προαναφερόμενη γυναίκα ήταν θανατηφόρα. Ένας άλλος μεγάλος Έλληνας γιατρός ο Γαληνός (130-200 μΧ) έδωσε στη νόσο το όνομα «όγκος». Από τη λέξη αυτή οι γιατροί που ειδικεύονται στην αντιμετώπιση του καρκίνου ονομάζονται σήμερα «ογκολόγοι» στην Ελλάδα και «oncologists» σε όλο σχεδόν τον κόσμο.
Ο καρκίνος δημιουργείται από κάποια διαταραχή στη διαδικασία πολλαπλασιασμού κάποιων κυττάρων του ανθρώπινου σώματος.
Η διαταραχή αυτή είναι που προκαλεί τη δημιουργία ακανόνιστων όγκων, των καρκινικών όγκων, που αποτελούνται από κύτταρα τα οποία διαιρούνται, πολλαπλασιάζονται και μεγαλώνουν ανεξέλεγκτα, χά- νουν τις λειτουργικές τους ιδιότητες, επεκτείνονται στους παρακείμενους ιστούς ασύντακτα τους οποίους διηθούν και καταστρέφουν, ενώ παράλληλα μεταναστεύουν σε μακρινά όργανα δημιουργώντας τις λε- γόμενες μεταστάσεις οι οποίες συμπεριφέρονται όπως ο πρωτοπαθής όγκος.
Η διαδικασία μετάβασης ενός υγιούς κυττάρου από υγιές σε καρκινικό ονομάζεται «μετάλλαξη» και δεν είναι επακριβώς γνωστή. Είναι όμως γνωστό ότι αιτία γι’ αυτό είναι κάποιο λάθος στη δομή και τη λειτουργία των γονιδίων και του DNA. Ως γνωστόν τα γονίδια βρίσκονται στα χρωμοσώματα τα οποία είναι δομικά στοιχεία των κυττάρων.

Αποτελούνται από αλληλουχίες βάσεων του DNA στις οποίες περιέχονται πληροφορίες που καθορίζουν την ανάπτυξη και λειτουργία των ζωντανών μορφών ζωής. Το ανθρώπινο σώμα αποτελείται από περίπου 100 τρισεκατομμύρια κύτταρα και κάθε κύτταρο περιέχει κάποιες εκατοντάδες γονιδίων τα οποία ελέγχουν τη διαίρεση, δηλαδή τον πολλαπλασιασμό, και την απόπτωση, δηλαδή τον θάνατο, των κυττάρων.
Ο καρκίνος είναι μια διαταραχή της λειτουργίας των γονιδίων. Για να συμβεί αυτό πρέπει να υπάρχει: 1) Μια γενετική προδιάθεση ή 2) Έκθεση σε κάποιους επιβαρυντικούς παράγοντες ή 3) Και τα δύο.
Υπάρχουν γονιδιακές βλάβες κληρονομούμενες ή συγγενείς, δηλαδή εμφανιζόμενες με την γέννηση, οι οποίες ορίζουν από μόνες τους την κακοήθη μετάλλαξη κάποιων κυττάρων αργά ή γρήγορα. Οι καρκινικοί όγκοι αυτής της κατηγορίας αποτελούν ένα μικρό ποσοστό, το 10-15% των καρκίνων.
Στις περισσότερες περιπτώσεις ο καρκίνος προκαλείται από την έκθεση του οργανισμού σε κάποιους καρκινογόνους παράγοντες (άλλοτε γνωστούς και άλλοτε άγνωστους) οι οποίοι προκαλούν απ’ ευθείας βλάβες σε υγιή γονίδια ή – το συνηθέστερο – δρουν συννεργικά με προϋπάρχουσες μικρές ή μεγάλες βλάβες προκαλώντας καρκινική μετάλλαξη. Ένας συνήθης παράγοντας που προκαλεί φθορές και βλάβες που ευνοούν τη μετάλλαξη στα γονίδια είναι η ηλικία. Αν ένας άλ- λος εξωγενής περιβαλλοντικός παράγοντας δράσει σε αυτά τα φθαρμένα λόγω ηλικίας κύτταρα μπορεί να προκαλέσει καρκινική μετάλλαξη. Αυτός είναι ο λόγος που ο καρκίνος προσβάλλει πιο πολύ τις μεγάλες ηλικίες. Η γνώση για τα αίτια και τους μηχανισμούς μετάλλαξης των γονιδίων, έστω και όχι στην ολότητά τους, έχει ανοίξει τον δρόμο για την αποτελεσματικότερη πρόληψη πολλών μορφών καρκίνου.

Καρκίνος και κάπνισμα
Ο καρκίνος του πνεύμονα αποτελεί την αιτία θανάτου για το 30% από όλους τους καρκίνους. Είναι ο καρκίνος που προκαλεί τους περισσότερους θανάτους από όλους τους καρκίνους και σε άνδρες και σε γυναίκες. Το 90% των καρκίνων του πνεύμονα οφείλονται στο κάπνισμα το οποίο ως γνωστόν είναι αιτιολογικός παράγοντας και της Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας (ΧΑΠ), πολλών καρδιαγγειακών νοσημάτων και ακόμη 14 τύπων καρκίνου όπως: ουροδόχου κύστεως, τραχήλου μήτρας, μαστού, παγ-κρέατος, οισοφάγου, στομάχου, ενδομητρίου και αίματος (λευχαιμίες). Οι μισοί από όσους καπνίζουν θα πεθάνουν από κάποιο νόσημα που σχετίζεται με το κάπνισμα.
Το κράτος αδυνατεί ή αδιαφορεί να εκπαιδεύσει τους πολίτες του για την αποφυγή του καπνίσματος. Αδυνατεί επίσης να εφαρμόσει σωστά απαγορευτικές πολιτικές κατά του καπνίσματος αν και είναι απολύτως τεκμηριωμένο, ότι όπου εφαρμόζονται ανάλογες πολιτικές οι θάνατοι από τον καρκίνο του πνεύμονα και από άλλα σχετικά με αυτό νοσήματα μειώνονται εντυπωσιακά.
Ο συνδυασμός του καπνίσματος με συστηματική κατανάλωση ικανής ποσότητας οινοπνεύματος αυξάνει κατά πολύ τις πιθανότητες εκδήλωσης κάποιων από τους παραπάνω καρκίνους.
Ο πιο απλός τρόπος να προληφθεί ο καρκίνος στα προαναφερόμενα όργανα αλλά και οι άλλες χρόνιες παθήσεις που συνδέονται με το κάπνισμα είναι η διακοπή του ή ακόμα καλύτερα η αποφυγή έναρξής του. Η διακοπή του καπνίσματος επιφέρει μείωση του κινδύνου νόσησης άμεσα. Μετά 10-20 χρόνια διακοπής, ανάλογα με το πόσα χρόνια και πόσα τσιγάρα κάπνιζε κάποιος την ημέρα, ο κίνδυνος νόσησης εξισούται με εκείνο των μη καπνιστών, δηλαδή είναι ελάχιστος.
Τα τελευταία χρόνια έχουν κυκλοφορήσει ηλεκτρονικές συσκευές καπνίσματος που πλασάρονται ως απολύτως ακίνδυνες. Η αλήθεια είναι ότι εγείρονται πολλά ερωτήματα για την ασφάλεια από τη χρήση τους ενώ, οι πρώτες μελέτες που ολοκληρώθηκαν ήδη συνηγορούν για το αντίθετο, για το ότι δηλαδή είναι περίπου το ίδιο βλαπτικές όπως το τσιγάρο. Μέχρι πάντως να απαντηθούν όλα τα σχετικά ερωτήματα, καλό είναι η χρήση τους να αντιμετωπίζεται όπως τα κανονικά τσιγάρα. Αντιθέτως κάποια μέσα που περιέχουν νικοτίνη σε μικρές ποσότητες, όπως τσίχλες, αυτοκόλλητα και άλλα χρησιμοποιούνται για τη διακοπή του καπνίσματος έχουν ένδειξη, αρκεί η χρήση τους να γίνεται με την εποπτεία εξειδικευμένων ιατρών.

Καρκίνος και διατροφή
Η σωστή διατροφή ως μέσο πρόληψης του καρκίνου δεν είναι πολύ γνωστή στο γενικό πληθυσμό. Ωστόσο σήμερα υπάρχουν πολλές αποδείξεις για την πρόληψη από τον καρκίνο που μπορεί να ασκήσει μια σωστή διατροφή ή από την άλλη πλευρά η πυροδότηση εκδήλωσης κάποιων μορφών καρκίνου από μία βλαπτική διατροφή.
Η παχυσαρκία, η υπερβολική κατανάλωσή ζάχαρης και επεξεργασμένων σιτηρών, η μεγάλη κατανάλωση κόκκινου και κυρίως επεξεργασμένου κόκκινου κρέατος και η κατάχρηση οινοπνεύματος πέραν από τη βλαπτική τους επίδραση επί του μεταβολισμού της γλυκόζης και των λιπιδίων που οδηγούν στα λεγόμενα μεταβολικά νοσήματα (υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης, καρδιαγγειακά νοσήματα) ασκούν μια απ’ ευθείας προωθητική δράση για την καρκινογένεση. Αυτή η καρκινογενετική δράση γίνεται πιο έντονη αν η παραπάνω κακή διαιτολογική συμπεριφορά συνδυαστεί με μειωμένη πρόσληψη λαχανικών, φρούτων, ω-3 και ω-6 λιπαρών οξέων δηλαδή τροφές που δρουν προστατευτικά έναντι του καρκίνου. Η διατήρηση υπερβολικού βάρους και ιδιαίτερα η Παχυσαρκία ευνοεί την ανάπτυξη καρκίνου του μαστού, του ενδομητρίου, του παχέος εντέρου, των ωοθηκών, του παγκρέατος, του προστάτη, του ήπατος, του αίματος και των λεμφαδένων. Η κοιλιακή παχυσαρκία έχει δυσμενέστερη επίπτωση από την απλή παχυσαρκία. Πιο επικίνδυνη θεωρείται η παχυσαρκία κατά την οποία η περίμετρος μέσης ξεπερνά τα 102 εκατοστόμετρα στους άνδρες και τα 88 στις γυναίκες.
Ειδικότερα η πρόληψη για τον καρκίνο του παχέος εντέρου επιτυγχάνεται με μειωμένη κατανάλωση κόκκινου κρέατος (μοσχάρι, χοίρος, αιγοπρόβατα) το οποίο δεν πρέπει να καταναλώνεται πάνω από δύο έως τρεις φορές την εβδομάδα και σε συνολική ποσότητα μέχρι τα 500 γραμμάρια εβδομαδιαίως. Το ψημένο πάνω στα κάρβουνα και απανθρακωμένο κρέας είναι πιο επικίνδυνο και καλό είναι να αποφεύγεται παντελώς. Σχεδόν τελείως πρέπει να αποφεύγονται και τα επεξεργασμένα και βιομηχανοποιημένα κρέατα όπως αλλαντικά, παστά, καπνιστά και κονσερβοποιημένα.

Τα λίπη
Η αυξημένη κατανάλωση ζωικών ή κορεσμένων λιπών, δηλαδή αυτών που περιέχονται στα κρεατικά και τα γαλακτοκομικά προϊόντα προδιαθέτει για καρκίνο. Η κατανάλωση που θεωρείται υπερβολική είναι περίπου πάνω από τα 20-30 γραμμάρια την ημέρα. Αντίθετα η κατανάλωση τροφών με υψηλή περιεκτικότητα σε πολυακόρεστα λιπαρά οξέα δρα αποτρεπτικά για τον καρκίνο. Τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα περιέχονται στα ψάρια, τα θαλασσινά, τη σόγια, το λιναρόσπορο και τους ξηρούς καρπούς, με τη μορφή των ω-3 λιπαρών οξέων.
Η απαραίτητη ποσότητα των ω – 3 λιπαρών οξέων είναι περίπου 1,6 γραμμάρια την ημέρα για τους άνδρες και 1,1 γραμμάρια για τις γυναίκες. Δύο μερίδες λιπαρών ψαριών την εβδομάδα ή μια μερίδα (το ένα τρίτο μιας κούπας) ξηρών καρπών, όπως τα καρύδια, ή τα αμύγδαλα την ημέρα μπορούν να προμηθεύσουν τον οργανισμό με την ποσότητα ω-3 λιπαρών οξέων που προσφέρει σημαντική προστασία από τον καρκίνο.
Τα ω- 6 είναι μια μορφή πολυακόρεστων λιπαρών οξέων που περιέχονται κυρίως στα φυτικά έλαια ( βαμβακέλαιο, ηλιέλαιο, σογιέλαιο, αραβοσιτέλαιο φυστικέλαιο, φοινικέλαιο και άλλα), ορισμένους ξηρούς καρπούς και σπόρους. Τα ω-6 λιπαρά οξέα έχουν αντικαρκινική δράση σε μικρές όμως ποσότητες, όταν η συνολική τους ημερήσια κατανάλωση δεν ξεπερνά τα 17 γραμμάρια για τους άνδρες και τα 12 γραμμάρια για τις γυναίκες. Από εκεί και πάνω αντιθέτως, όχι μόνο δεν έχουν αντικαρκινική δράση αλλά πιθανόν δρουν ως καρκινογόνα. Πολύ σημαντική φαίνεται ότι είναι η αναλογία ω-3 προς ω-6 λιπαρών οξέων η οποία αν είναι 1:3 έως 1:6 έχει την ισχυρότερη καρκινοπροστατευτική δράση και επιπλέον συμβάλλει στην καλύτερη γενική υγεία. Τα καρύδια και τα αμύγδαλα περιέχουν ω-3 και ω-6 λιπαρά οξέα σε αυτή την ιδανική σχεδόν αναλογία. Αν αυξηθεί πολύ η κατανάλωση των ω-6 λιπαρών οξέων το κλάσμα γίνεται μικρότερο με αποτέλεσμα την πρόκληση χρόνιας φλεγμονής του οργανισμού, κατάσταση που προδιαθέτει για πολλά νοσήματα φθοράς μεταξύ αυτών και τον καρκίνο. Στο σημερινό Δυτικού Τύπου λεγόμενο διαιτολόγιο το οποίο δυστυχώς εκτόπισε και από την Ελλάδα την εξαιρετικά υγιεινή Μεσογειακή Διατροφή κυριαρχεί η υπερβολική κατανάλωση φυτικών ελαίων που διαταράσσει την προαναφερόμενη αναλογία ω-3 προς ω-6 λιπαρών οξέων και την εκτινάσσει στο 1:10 ακόμη και στο 1:20. Τα φυτικά έλαια χρησιμοποιούνται κατά κόρον στην ζαχαροπλαστική και γενικά στα καταστήματα εστίασης λόγω χαμηλού κόστους. Τα τελευταία επαναχρησιμοποιούν τα έλαια αυτά για τηγάνισμα σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να παράγονται καρκινογόνες ουσίες όπως το ακρυλαμίδιο και άλλες τοξικές και βλαβερές για τον οργανισμό ουσίες που καταναλώνονται αφειδώς από τους ανυποψίαστους πελάτες.

Η ζάχαρη
Είναι μια τροφή υψηλής μεν θερμιδικής, χαμηλής δε θρεπτικής αξίας. Η υψηλή κατανάλωσή της είτε αυτούσιας είτε με τη μορφή διαφόρων γλυκών, αναψυκτικών και τροφίμων διαταράσσει σημαντικά τον μεταβολισμό των υδατανθράκων. Την ίδια διαταραχή προκαλούν και οι τροφές με πολλούς υδατάνθρακες και υψηλό γλυκαιμικό δείκτη όπως ρύζι, καλαμπόκι, μέλι και επεξεργασμένα δημητριακά (άσπρο αλεύρι, σιμιγδάλι, ζυμαρικά) από τα οποία έχουν αφαιρεθεί το φύτρο και το πίτουρο, τροφές που ανεβάζουν πολύ και απότομα το σάκχαρο του αίματος. Υπάρχει μια θετική συσχέτιση της ζάχαρης και των τροφών αυτών με κάποιους καρκίνους όπως του στομάχου, του φάρυγγα, του ενδομητρίου και του παχέος εντέρου.
Τα επεξεργασμένα δημητριακά επιπλέον περιέχουν πολύ μικρότερες ποσότητες Βιταμινών του συμπλέγματος Β και Ε, συγκριτικά με τα δημητριακά ολικής άλεσης. Υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι και οι δύο αυτοί τύποι βιταμινών έχουν αντικαρκινικές ιδιότητες. Η αφαίρεση του φύτρου και του πίτουρου από τα δημητριακά έχει επιβληθεί από τις βιομηχανίες αλεύρων επειδή τα επεξεργασμένα, ραφιναρισμένα δημητριακά αντέχουν περισσότερο στον χρόνο και συντηρούνται πιο εύκολα. Οι επεξεργασμένοι σπόροι δημητριακών, καλαμποκιού και ρυζιού περιέχουν επίσης πολύ μικρότερες ποσότητες άπεπτων φυτικών ινών πράγμα που ευνοεί την ανάπτυξη καρκίνου ιδίως όταν αυτό συνδυάζεται με μειωμένη πρόσληψη φρούτων και λαχανικών.

Λαχανικά και φρούτα
Περιέχουν πολλές άπεπτες φυτικές ίνες. Στις φυτικές ίνες των φρούτων και των λαχανικών περιέχονται σημαντικές ποσότητες κά-ποιων χημικών ουσιών, των λεγόμενων “φυτοχημικών” ουσιών που είναι εξαιρετικοί αντιοξειδωτικοί παράγοντες. Αυτοί προστατεύουν από την κυτταρική φθορά και τη γήρανση, καταπολεμούν κάποια παράσιτα και μύκητες και στοχεύουν κατ’ ευθείαν τον καρκίνο εν τη γενέσει του. Οι φυτοχημικές ουσίες είναι που προσδίδουν τα έντονα χρώματα και τη χαρακτηριστική οσμή στα φυτά, φρούτα, λαχανικά, όσπρια και βότανα. Μερικές από τις ουσίες αυτές είναι οι: διθειόνες, σαπωνίνες, ισοφλαβίνες, αναστολείς πρωτεάσης, λουτεΐνη, λυκοπένιο, β – καρνιτίνη, φυλλικό οξύ, βιταμίνες C και Ε, σελήνιο, φυτοστερόλε, πολυφαινόλες (λιγνάνες, φαινολικά οξέα, φλαβονοειδή, στιλβένια) και άλλες. Οι ουσίες αυτές ασκούν σημαντική προστατευτική δράση κατά του καρκίνου παρεμβαίνοντας σε διάφορες φάσεις κάποιων μεταλλάξεων. Επομένως όσο μεγαλύτερη πολυχρωμία και πολυποικιλότητα λαχανικών και φρούτων υπάρχει στο καθημερινό τραπέζι τόσο μεγαλύτερο φάσμα και ένταση της προστασίας κατοχυρώνεται έναντι του καρκίνου.

Το αλάτι
Είναι ένα σημαντικό για το ανθρώπινο σώμα στοιχείο που συνεισφέρει στην καλή λειτουργία των μυών, της αρτηριακής πίεσης και της ομοιοστασίας των υγρών του οργανισμού.
Ωστόσο η απαιτούμενη ποσότητα του αλατιού είναι πολύ μικρή, περίπου 2,5 γραμμάρια το εικοσιτετράωρο, ποσότητα που μπορεί να διαφοροποιηθεί προς τα πάνω ανάλογα με τις απώλειες, αν υπάρχουν, από το πεπτικό σύστημα (έμετοι, διάρροιες κλπ), ιδρώτα (ζέστη, κόπωση, πυρετός) ή διουρητικά φάρμακα. Η ποσότητα του αλατιού που καταναλώνεται σήμερα είναι πολύ μεγαλύτερη της απαιτούμενης, καθώς έχει καθιερωθεί από πολύ παλιά όταν αυτό χρησιμοποιούνταν ως το μοναδικό συντηρητικό τροφίμων.
Πέραν της αυτούσιας κατανάλωσης το αλάτι έχει γίνει κακή διατροφική συνήθεια, καθώς καταναλώνεται εμφανώς ή αφανώς με πολλές τροφές όπως αλλαντικά, παστά, ελιές, κονσέρβες, μικρογεύματα, τυριά, τσιπς, τουρσιά, κράκερ, αρτοσκευάσματα κ.ά. Η υπερβολική κατανάλωση αλατιού κατ’ αρχάς προκαλεί αύξηση της Αρτηριακής Πίεσης, Καρδιακή Ανεπάρκεια και Εγκεφαλικά Επεισόδια.
Επιπλέον συμβάλλει στην ανάπτυξη καρκίνου του στομάχου καθώς ευνοεί την ανάπτυξη ενός βακτηριδίου, του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού, το οποίο αναπτύσσεται στο βλεννογόνο του στομάχου και προκαλεί τον σύστοιχο καρκίνο. Συγκεκριμένα η αυξημένη κατανάλωση αλατιού αυξάνει τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του στομάχου κατά 30-40%. Άρα ο περιορισμός του αφαιρεί ένα αιτιολογικό παράγοντα του καρκίνου του στομάχου.
Έχει παρατηρηθεί ότι και η απλή απομάκρυνση της αλατιέρας από το τραπέζι μειώνει δραστικά τον κίνδυνο νόσησης από αυτόν τον καρκίνο.
Το σκόρδο, το κρεμμύδι (κυρίως το κόκκινο και το κίτρινο) και το Πράσο περιέχουν σημαντικές ποσότητες φυτοχημικών ουσιών (φλαβονοειδή, πολυφαινόλες), σελήνιο και Βιταμίνη Β6 οι οποίες έχουν εξαιρετική αντιφλεγμονώδη, αντιοξειδωτική και αντικαρκινική δράση. Μελέτες έχουν τεκμηριώσει τη δράση τους κατά του καρκίνου του στομάχου και του παχέος εντέρου.

Η χλωροφύλλη
Περιέχεται σε όλα σχεδόν τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά και χαρακτηρίζεται από ιδιότητες δέσμευσης πολλών καρκινογόνων ουσιών όπως οι αρωματικοί υδρογονάνθρακες που παράγονται από την ατελή καύση των πετρελαιοειδών, οι ετεροκυκλικές αμίνες που παράγονται από το υπερβολικό ψήσιμο του κρέατος και οι αφλατοξίνες, τοξίνες που παράγονται από κάποιους μύκητες που επιμολύνουν μουχλιασμένους σπόρους και ξηρούς καρπούς, κυρίως τα φιστίκια, και προκαλούν καρκίνο του ήπατος. Η δέσμευση αυτή των προαναφερόμενων καρκινογόνων παραγόντων τούς καθιστά μη απορροφησίμους που αποβάλλονται από το έντερο αυτούσιοι και ανενεργοί.

Η βιταμίνη Β12
Δεν έχει αποδειχθεί ότι έχει άμεσες αντικαρκινικές ιδιότητες, ωστόσο είναι γνωστό ότι παίζει σημαντικό ρόλο στη σταθερότητα των γονιδίων και τη διόρθωση των βλαβών του DNA. Η δράση της αυτή συνεπικουρείται από τη Βιταμίνη Β6 και το φυλλικό οξύ. Η διατήρηση της σταθερότητας της δομής του DNA είναι πάντως δράση που θεωρητικά αποτρέπει την καρκινωματώδη μετάλλαξη, αν και αυτό μέλλει να αποδειχθεί. Περιέχεται εν αφθονία στα οστρακοειδή, τα κρεατικά, τα κίτρινα τυριά, τα αυγά και το γιαούρτι.

Το φυλλικό οξύ (Βιταμίνη Β9)
Όπως προαναφέρθηκε ήδη συμβάλλει αποφασιστικά στην επιδιόρθωση βλαβών του DNA.
Υπάρχουν μελέτες που δείχνουν ότι η έλλειψή του προδιαθέτει για καρκίνο του παχέος εντέρου αλλά και του πνεύμονα, του τραχήλου της μήτρας και του εγκεφάλου. Έλλειψη του φυλλικού οξέος παρατηρείται συχνά στους καπνιστές. Τροφές πλούσιες σε φυλλικό οξύ είναι τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, τα όσπρια, τα φρούτα, οι ηλιόσποροι και το συκώτι.

Βιταμίνη D
Παράγεται κυρίως από την έκθεση του σώματος στον ήλιο. Αν υπάρχει ηλιοφάνεια αρκεί η έκθεση ολόκληρων των δύο χεριών και του προσώπου για 20-30 λεπτά της ώρας, ανάλογα με την εποχή και την ώρα, για να παραχθεί η απαιτούμενη για τον οργανισμό ημερήσια ποσότητα βιταμίνης D. Επί απουσίας ηλιοφάνειας η ποσότητα βιταμίνης για κάλυψη των αναγκών του ανθρώπου είναι περί τις 1.000 μονάδες την ημέρα και πρέπει να χορηγείται υπό μορφή συμπληρώματος διατροφής.
Πέραν των πολλών δράσεων που έχει στο ανθρώπινο σώμα η Βιταμίνη D υπεισέρχεται στην προστασία από ορισμένες μορφές καρκίνου όπως του προστάτη, του παχέος εντέρου και του πνεύμονα.

Η φυτοφαγική διατροφή
Η φυτοφαγική διατροφή περιλαμβάνει κατανάλωση φρέσκων φρούτων και λαχανικών με εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο και ελάχιστη κατανάλωση κόκκινων κρεάτων και ζωικών λιπών έχει τεκμηριωθεί με επιστημονικές μελέτες (Ιταλία 2004) ότι συνδέεται με μείωση του καρκίνου του μαστού σε γυναίκες έναντι εκείνων που είχαν υιοθετήσει την κρεατοφαγική διατροφή.
Αν η διατροφή αυτή συνδυάζεται με ιδανικό βάρος σώματος, η μείωση φτάνει στο 61%. Σε μια αντίστοιχη μελέτη στις ΗΠΑ το 2003, βρέθηκε ότι άτομα που κατανάλωναν μεγάλες ποσότητες κόκκινου κρέατος και ιδίως επεξεργασμένου και βιομηχανοποιημένου, τηγανητές πατάτες και επεξεργασμένα δημητριακά είχαν περισσότερες πιθανότητες να προσβληθούν από καρκίνο του παχέος εντέρου κατά 46%.
Αντίθετα αν η καθημερινή διατροφή βασίζεται σε φυτικά προϊόντα και αν αποφεύγονται τροφές που απαρτίζουν το λεγόμενο Δυτικού Τύπου Διατροφικό Μοντέλο, τότε οι πιθανότητες νόσησης από καρκίνο του παχέος εντέρου είναι μικρότερες κατά 35-40%.Αν τα φρούτα και τα λαχανικά που καταναλώνονται είναι Βιολογικής Καλλιέργειας, δηλαδή καλλιεργούνται με ελάχιστα έως καθόλου χημικά λιπάσματα, εντομοκτόνα και ζιζανιοκτόνα φάρμακα, ο κίνδυνος νόσησης είναι χαμηλότερος κατά περίπου 25%.
Πάντως αν και η διατροφή με Βιολογικά Προϊόντα υπερτερεί σαφώς στην προστασία από τον καρκίνο και η συμβατικής καλλιέργειας φυτική διατροφή προστατεύει σε σχέση με την κρεατοφαγική. Υπάρχουν επίσης μελέτες που δείχνουν ότι αν στη φυτοφαγική διατροφή προστεθούν και κάποιοι άλλοι παράγοντες όπως αποφυγή καπνίσματος, αποφυγή οινοπνεύματος, διατήρηση ιδανικού σωματικού βάρους και φυσιολογικά επίπεδα φυλλικού οξέος στο αίμα, η πιθανότητα νόσησης από καρκίνο του παχέος εντέρου μειώνεται κατά 71%.

Το οινόπνευμα
Το οινόπνευμα υπεισέρχεται σε μια ποικιλία δράσεων στο ανθρώπινο σώμα ιδίως αν καταναλώνεται πάνω από κάποια όρια. Πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι η κατανάλωση μικρών ποσοτήτων (έως ένα ποτό την ημέρα) μειώνει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο, ιδίως στις μεγαλύτερες ηλικίες, χωρίς κινδύνους πρόσκλησης καρκίνου.
Η κατανάλωση όμως οινοπνεύματος κατά τη βρεφική έως και τη παιδική ηλικία δημιουργεί κινδύνους ανάπτυξης καρκίνου κατά τη μετέπειτα ενήλικη ζωή. Άρα οι νέοι και νέες, καλό είναι να το αποφεύγουν παντελώς.
Σε γενικές γραμμές πάντως η αυξημένη κατανάλωση οινοπνεύματος ευνοεί την ανάπτυξη καρκίνου του ήπατος, μαστού, παγκρέατος και παχέος εντέρου. Η πιο πιθανή αιτία γι’ αυτό είναι η μείωση των επιπέδων του φυλλικού οξέος που συνοδεύει συ-χνά την κατάχρηση οινοπνεύματος.

Ο ήλιος
Ο ήλιος μπορεί να γίνει παράγοντας που ευνοεί την ανάπτυξη καρκίνου του δέρματος, όταν η έκθεση σε αυτόν είναι υπερβολική.
Στους καρκίνους περιλαμβάνεται και η πιο επιθετική μορφή αυτών, το μελάνωμα που κατά τα τελευταία χρόνια εμφανίζεται με ανοδική συχνότητα σε όλο τον κόσμο. Πάνω από το 80% των καρκίνων του δέρματος οφείλονται στη δράση της ηλιακής ακτινοβολίας UV. Τα ίδια αποτελέσματα έχει και η παρόμοια τεχνητή ακτινοβολία (Solarium).
Η ακτινοβολία UV έχει σωρευτική δράση και προκαλεί βλάβη στη δομή του DNA που επιπροστίθεται κάθε φορά ιδίως όταν προκαλούνται ηλιακά εγκαύματα τα οποία αυξάνουν τον κίνδυνο κυτταρικών μεταλλάξεων. Η λελογισμένη πάντως έκθεση στις ακτίνες του ήλιου τουναντίον είναι χρήσιμη για την παραγωγή βιταμίνης D, η οποία είναι απαραίτητη για τον οργανισμό. Η έκθεση όμως αυτή δεν μπορεί να υπερβαίνει τα 20-30 λεπτά της ώρας και να μην γίνεται κατά τις ώρες 11 πμ έως 5μμ.
Ωστόσο και στις επιτρεπόμενες ώρες πρέπει να προστατεύονται τα μέλη του σώματος που είναι φυσικά εκτεθειμένα στον ήλιο τις υπόλοιπες ώρες, όπως το πρόσωπο, ο λαιμός και τα χέρια.
Επίσης η προστασία των παιδιών πρέπει να είναι σχολαστική ενώ τα βρέφη μέχρι ενός έτους δεν πρέπει να εκτίθενται καθόλου στον ήλιο παρά μόνο έμμεσα δηλαδή παραμένοντας στη σκιά και προστατευμένα. Η Βιταμίνη D στα βρέφη χορηγείται υπό μορφή συμπληρώματος διατροφής.
Άγχος, κατάθλιψη και καρκίνος
Πριν 2.000 χρόνια περίπου ο πατέρας της Ιατρικής Επιστήμης Ιπποκράτης αλλά και ένας άλλος μεγάλος Έλληνας γιατρός, ο Γαληνός, εξέφρασαν την άποψη ότι η αύξηση της Μέλαινας (Μαύρης) Χολής στο σώμα του ανθρώπου προκαλεί την Μελαγχολία. Σήμερα βέβαια είναι γνωστό ότι μαύρη χολή στο σώμα δεν υπάρχει, όμως ο όρος Μελαγχολία παρέμεινε στην ιατρική ορολογία και μάλιστα σε διεθνές επίπεδο.
Και οι δύο πάντως μεγάλοι γιατροί της αρχ-αιότητας πίστευαν ότι η μελαγχολία και γενικότερα η κακή ψυχολογική κατάσταση μπορεί να προκαλέσουν καρκίνο.

Η άσκηση ασπίδα για προστασία από καρκίνο

Παρά τις χιλιάδες μελέτες αυτό δεν έχει τεκμηριωθεί. Πολλές μελέτες ωστόσο έχουν απ-οδείξει, αν και όχι απόλυτα, ότι η κακή ψυχολογική κατάσταση αλλά και η κακή κοινωνικοοικονομική κατάσταση επηρεάζουν αρνητικά την ανοσολογική επάρκεια του οργανισμού. Αποδείξεις ή έστω ισχυρές ενδείξεις για το ότι αυτό μπορεί να οδηγήσει σε καρκίνο δεν υπάρχουν μέχρι σήμερα, έστω και αν υπάρχουν κάποιες υπόνοιες.
Πιο ισχυρές ενδείξεις φαίνεται ότι υπάρχουν για το ότι το χρόνιο άγχος και η κατάθλιψη επηρεάζουν αρνητικά την εξέλιξη κάποιου υπάρχοντος ήδη καρκίνου, άρα επηρεάζουν την εξέλιξη και όχι τη γέννηση του καρκίνου. Και το τελευταίο όμως απαιτεί περισσότερη έρευνα και καλύτερη τεκμηρίωση.
Πρόληψη των καρκίνων που οφείλονται σε λοιμώξεις
Περίπου το 23% όλων των καρκίνων σε χώ-ρες με χαμηλό, κοινωνικοοικονομικό επίπεδο έχουν σχέση με κάποια λοίμωξη. Στις ανεπτυγμένες χώρες το ποσοστό αυτό είναι περίπου 7%. Κάποιες λοιμώξεις μπορούν άμεσα ή έμμεσα να προκαλέσουν γονιδιακές καρκινικές μεταλλάξεις ή να ενεργοποιήσουν κά-ποιους παράγοντες με το ίδιο αποτέλεσμα.
Η επιβάρυνση άρα και η εκδήλωση του καρκίνου εξαρτάται από την γενικότερη υγεία, την ανοσολογική επάρκεια και τη φυσική κατάσταση του οργανισμού. Οι πιο γνωστοί λοιμογόνοι παράγοντες που εμπλέκονται στην αιτιολογία του καρκίνου είναι οι εξής:
1. Οι ιοί των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) που προκαλούν καρκίνο του τραχήλου της μήτρας,
2. Οι ιοί των ηπατίτιδων Β και C που προκαλούν καρκίνο του ήπατος και
3. Το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού που προκαλεί καρκίνο του στομάχου.
Οι ιοί των ανθρωπίνων θηλωμάτων συνδέονται κατ’ αρχάς με την πρόκληση καρκίνου του τραχήλου της μήτρας αλλά και άλλων καρκίνων. Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας παρά την μεγάλη μείωση των περιστατικών που έχει υποστεί τα τελευταία χρόνια, παραμένει στην τέταρτη θέση στο γενικό ποσοστό θανάτων από όλους τους καρκίνους σε όλο τον κόσμο.
Υψηλότερα ποσοστά περιστατικών και θνησιμότητας παρατηρούνται σε χώρες με χα-μηλό επίπεδο κοινωνικοοικονομικής κατάστασης όπως της Αφρικής, της Ασίας και της Νότιας Αμερικής, όπου το ποσοστό θανάτων είναι στη δεύτερη θέση μεταξύ όλων των καρκίνων. Αιτία γι’ αυτό είναι τα χαμηλά ποσοστά προληπτικών εξετάσεων και Εμβολιασμών στις χώρες αυτές καθώς και η έλλειψη των κατάλληλων θεραπευτικών μέσων.
Στην Ευρώπη, τις ΗΠΑ και άλλες προηγμένες χώρες το ποσοστό των θανάτων από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας είναι στην ένατη θέση, με την Ελλάδα να υστερεί λίγο αλλά να είναι κοντά σε αυτό το επίπεδο. Σε πολλές από τις χώρες αυτές τόσο οι κρατικές δομές όσο – και κυρίως – οι ίδιες οι γυναίκες έχουν δείξει αρκετή συνέπεια στο να υποβάλλονται στον ενδεδειγμένο προληπτικό έλεγχο που στην προκειμένη περίπτωση είναι το τεστ Παπανικολάου.
Τα περιστατικά του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας θα μπορούσαν να μηδενιστούν αν επεκτεινόταν ο Εμβολιασμός έναντι των Ιών των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων. Ο εμβολιασμός αυτός εξασφαλίζει την σχεδόν απόλυτη πρόληψη νόσησης από τους 9 τύπους των ιών οι οποίοι ευθύνονται για το 90% των καρκίνων του τραχήλου της μήτρας.

Η άσκηση και γενικότερα η συστηματική φυσική δραστηριότητα δρα προστατευτικά έναντι του καρκίνου. Επιπλέον μειώνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων, διαβήτη, οστεοπόρωσης και υπέρτασης. Η προστασία αφορά ιδιαιτέρως τον καρκίνο του μαστού, του παχέος εντέρου και του ενδομητρίου. Τα αποτελέσματα είναι καλύτερα στις γυναίκες στις οποίες η άσκηση έχει αρχίσει από την προεμμηνοπαυσιακή ηλικία και συνεχίζεται και στη μετεμμηνοπαυσιακή. Η προστασία οφείλεται σε τρεις παράγοντες: 1. Τη βελτίωση της ανοσολογικής ικανότητας. 2. Την καλύτερη ρύθμιση των επιπέδων των γυναικείων ορμονών (οιστρογόνων και προγεστερόνης) και 3. Την διατήρηση του βάρους σε φυσιολογικά επίπεδα.
Τα τελευταία χρόνια έχει διαπιστωθεί ότι κατά την άσκηση εκλύεται μια πρωτεΐνη σε άνδρες και γυναίκες, η IGFBP-3. Η πρωτεΐνη αυτή δεσμεύει την ουσία IGF-1 η οποία διεγείρει τον πολλαπλασιασμό των καρκινικών κυττάρων. Άρα η παραπάνω πρωτεΐνη δρα κατά του καρκίνου.
Ακόμη και με το απλό περπάτημα μειώνεται σημαντικά ο κίνδυνος νόσησης από καρκίνο. Η βέλτιστη προστασία επιτυγχάνεται με περπάτημα που φτάνει τα 9.000 βήματα (6 χιλιόμετρα) το εικοσιτετράωρο, οπότε αποδεδειγμένα η πιθανότητα καρκίνου στο παχύ έντερο, την ουροδόχο κύστη, τον οισοφάγο, τον πνεύμονα και τον στόμαχο, μειώνεται κατά 16% τουλάχιστον.