Του Ιωάννη Σπ. Έξαρχου*

Χαίρε Θεοδώρα Αγία Θεόληπτα
Χαίρε της Αρταίοις, τοις Σερβίοις, της Ηπείρου,
των Θεσσαλονικέων αεί συναρήγουσα
Υμνογράφου Γερασίμου Μικραγιαννανίτου

Γράφω για όλους εκείνους που έχουν τον ζήλο να ζήσουν μια θεάριστη ζωή και να σώσουν τις ψυχές τους από τον βούρκο της σωματικής και ψυχικής αμαρτίας. Αρχίζω να γράφω με την ευλογία του Θεού. Δεν γράφω τίποτε άλλο, παρά την καθαρή αλήθεια, όπως την έχω βρει με την ιστορική μου έρευνα και την έχω πάντα στη μνήμη μου.

Όλοι σας, αγαπητοί μου αναγνώστες και αδελφοί μου, που ήλθατε σήμερα στον Ιερό Βυζαντινό Ναό του Αγίου Γεωργίου που μετονόμασε σε Αγία Θεοδώρα ο τσιφλικάς Γεράσιμος Καραπάνος το έτος 1873 μΧ αιώνα για να μετανοήσετε, να αποτινάξετε τον ζυγό των αμαρτιών σας, να ειρηνεύσετε με τον Θεό, να συμφιλιωθείτε με τον Θεό και με την συνείδησή σας, να φέρετε γαλήνη στις ψυχές σας, ελευθερία, ανακούφιση, ανανέωση και να πάρετε δύναμη να ζήσετε μια ενάρετη ζωή και αγάπη προς τον συνάνθρωπό σας.
Τι είναι λοιπόν αμαρτία, που χρόνια τώρα μας σκοτίζει όλους μας, μας ζαλίζει, μας ντροπιάζει και μας καταδικάζει; Είναι το κτύπημα του διαβόλου μέσα στον εγκέφαλο του ανθρώπου, του κακού εκείνου πνεύματος, που έχασε την αρχική του αγαθότητα και το φως του με τον εγωισμό, την υπερηφάνεια και την αντίδρασή του στον Θεό και Δημιουργό του, το κτύπημα αυτού του απόλυτα και αφάνταστα πονηρού.
H αμαρτία είναι ένας πόνος κακός, μια πληγή, που αποπνέει δυσοσμία σ’ όλο το σώμα και στη ψυχή και στο παγκόσμιο ανθρώπινο γένος. Είναι μια φοβερή αποσύνθεση που βαθμιαία σαπίζει και καμιά φορά μάλιστα με μεγάλη ταχύτητα. Έτσι ήταν την εποχή του Νώε, του Αβραάμ και του Λωτ κι έτσι είναι και σήμερα. Είναι θάνατος σε εμβρυακή κατάσταση που απειλεί να γιγαντωθεί και να κατασ¬τρέψει το σώμα και την ψυχή μας. Ενάντια σ’ αυτή την αρρώστια, αυτή την πανούκλα, αυτή την πυορρούσα πληγή, αυτή την αποσύνθεση, ένα μόνο φάρμακο υπάρχει, η πίστη στον Κύριο Ημών Ιησού Χριστό και η ειλικρινή μετάνοια και όχι η υποκριτική και επίπλαστη για τα μάτια του κόσμου.
Οι σοφότεροι άνδρες, οι πιο πλούσιοι, οι πιο πολυμαθείς, οι δυνατότεροι και μεγαλύτεροι στα μάτια του κόσμου, αν και έκαναν πολλά μεγάλα έργα, δεν μπόρεσαν να νικήσουν την αμαρτία τους, όπως ακριβώς και οι σύγχρονοι κοσμικοί και ευφυείς άνθρωποι, μεγάλοι στα μάτια του κόσμου, δεν μπορούν να κατανικήσουν την αμαρτία δίχως πίστη στον Ιησού Χριστό. Ο Ιερός Ναός, λοιπόν, του Θεού είναι ένα χωνευτήρι, όπου λιώνουν οι σκουριασμένες και αμαρτωλές φύσεις. Είναι ένα λουτρό, όπου ξεπλένονται οι ακαθαρσίες της σάρκας και του πνεύματος. Είναι ένα σχολείο για ακατέργαστες και περιπλανώμενες ψυχές. Είναι ένας ήλιος, που φωτίζει και ζωογονεί, όσους βρίσκονται στο σκοτάδι και απονεκρώνει τις σωματικές και πνευματικές αμαρτίες.
Ο Ιερός Ναός του Θεού είναι ένα νοσοκομείο, όπου γιατρεύονται οι σωματικές και πνευματικές πληγές. Ο Ιερός Ναός του Θεού είναι ένα αγιαστήριο, όπου απομακρύνεται η ακαθαρσία της αμαρτίας και καθαγιάζεται η ψυχή και το σώμα μας με την χάρη του Αγίου Πνεύματος και με τα Άγια Μυστήρια.
Ο Ιερός Ναός του Θεού είναι ένας παράδεισος στη γη, όπου τρεφόμαστε με αθάνατη και άφθαρτη τροφή – το σώμα και το αίμα του Ιησού Χριστού. Ο Ιερός Ναός του Θεού είναι ένα μυστικό όρος Σινά, από το οποίο ο αληθινός Νομοθέτης, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, μας αναγγέλλει συνέχεια το θέλημά του.
Στην Εκκλησία του Θεού και στην Ουράνια Βασιλεία ενώνονται κατά τρόπο μυστικό όλα τα μέλη του Σώματος του Ιησού Χριστού, εκείνα, που βρίσκονται στον ουρανό και τα άλλα που είναι στη γη. Εδώ είναι η όλη Εκκλησία των πρωτοτόκων, γιατί εδώ βρίσκονται οι Προπάτορες, οι Πατριάρχες, οι Προφήτες, οι Άγιοι Απόστολοι, οι Άγιοι Πάντες, οι Άγιοι Ιεράρχες, οι Μάρτυρες, ο Χορός Των Οσίων και όλων των δικαίων που ψάλλουν και δοξολογούν μαζί μας τον μόνο Θεό, τον Σωτήρα και Ζωοδότη Ιησού Χριστό.

Η Εκκλησία του Θεού είναι Άγια
Δεν ξέρεις ότι είσαι Ναός του Θεού; Γι’ αυτό μην ασχολείσαι άνθρωπε τι θα φας, τι πλούτη θα κάνεις και πόσο θα γλεντήσεις την σάρκα σου, όταν ξέρεις ότι το χρήμα και η σάρκα γίνονται όλα στάχτη μέσα στον τάφο ακόμα κι αν σε κάψουν στο αποτεφρωτήριο της Ριτσώνας…, και δεν θα δοξολογείς ποτέ τον Θεό σου.
Έτσι, λοιπόν, και η Αγία Θεοδώρα με την αποφασιστικότητά της να παραμείνει αφοσιωμένη δούλη του Ιησού Χριστού, ο αγώνας της να κρατήσει ζωντανό τον ιδεαλισμό, την ενεργητικότητά της στην προσπάθεια να φέρει και άλλους στο γαλήνιο λιμάνι των πονεμένων ψυχών, την γαλήνη του Μοναχισμού και η νηφαλιότητά της στον καιρό των δοκιμασιών, όλες αυτές οι εξαιρετικές ιδιότητες αυτής της Πεφωτισμένης Προσωπικότητας του 13ου αιώνα, είναι τόσο σπουδαίες και ζωτικές, όσο και το Φως του Ήλιου για την βλάστηση.
Μπορούμε να πούμε ότι δίχως την δική της νηφαλιότητα και τον γλυκό τρυφερό πόνο της καρδιάς που οδηγούσε τις ενέργειές της, η πνευματική ζωή σήμερα, ακόμα και όταν προσεγγίζεται με τον ίδιο ζήλο και την θέρμη, που αυτή είχε, θα οδηγήσει αναπόφευκτα στην αυταπάτη της μεγαλοποιήσεως του εαυτού μας… ότι κάτι το ιδιαίτερο είμαστε.
Η Μοναχή Θεοδώρα που δεν φόρεσε ποτέ της Βασιλικά ενδύματα, βαθιά εμπνευσμένη από το όραμα της κλήσεως της ταπεινοφροσύνης και μόνο, ήξερε πώς να το κάνει αυτό το όραμα πραγματικότητα μέσα στο αρχοντικό του Μιχαήλ Β’ Αγγέλου Κομνηνού Δούκα που έγινε σύζυγός της στα 17 της χρόνια στα Σέρβια της Κοζάνης όπου ζούσε με τα άλλα της αδέρφια, Μαρία και Θεόδωρο, γιατί όταν ήταν ορφανή την μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη ο Θεόδωρος Άγγελος Κομνηνός Δούκας.
‘Έκτισε μόνη της το μοναστήρι για να τιμήσει τον Μεγαλομάρτυρα Άγιο Γεώργιο που καταστράφηκε στη συνέχεια κατά την διάρκεια των αγώνων του Ελληνισμού κατά της Τουρκοκρατίας και στη θέση του κτιστήκανε τα τσιμεντένια εκτρώματα των πολυκατοικιών. Και συμπλήρωσε τον έξω νάρθηκα του Ιερού Ναού του Αγίου Γεωργίου του Βυζαντινού που ήταν παρεκκλήσι, όπως και ο Άγιος Βασίλειος ο βυζαντινός και η Αγία Ελεούσα ήταν παρεκκλήσια του Μεγαλοπρεπούς Ιερού Ναού της Παναγίας της Περιβλέπτου στην περιοχή των Ταμπακιάδων της Άρτας και στα εγκαίνια παρέστησαν οι Άγιοι Ανδρέας και Ακύλας που δίδαξαν το Ευαγγέλιο της Αγάπης του Ιησού Χριστού στους κατοίκους της Ιστορικής Άρτας της Πανάρχαιας Ελληνικής Πραγματικής Πρωτεύουσας της Ηπείρου και στη συνέχεια καταστράφηκε ο Ιερός Ναός της Παναγίας της Περιβλέπτου από την πλημμύρα του ποταμού Αράχθου. Όλοι όσοι επισκέπτονταν αυτό το Άγιο Μοναστήρι, είχαν μείνει έκπληκτοι από το γεγονός ότι παντού υπήρχε η σφραγίδα της σοφίας της Μοναχής Θεοδώρας, της φροντίδας της και της ικανότητάς της να κάνει πράξη της αδελφικής αγάπης και της αυταπαρνήσεως με το οποίο ήταν διαποτισμένη.
Η Αγγελίνα Δούκαινα Κομνηνή – η Μοναχή Αγία Θεοδώρα με την βοήθειά της συνέβαλε στην ίδρυση μοναστηριών, σχολών, ορφανοτροφείων, γηροκομείων, νοσοκομείων, δημοσίων κτιρίων, γεφυριών και πολλών άλλων κοινωφελών έργων. Ήταν προικισμένη με το χάρισμα του λόγου, έγινε επίσης γνωστή και για τα θρησκευτικά της ποιήματα, μερικά από τα οποία μελοποιήθηκαν και τραγουδιόταν από κοινού σε Θρησκευτικές Συνάξεις.
Μέγας Συναξαριστής της Αγίας Θεοδώρας της Θαυματουργού σελίδες 181-203 έκδοση 1812 – Κωνσταντίνου Χ. Δουκάκη 1890. (Προσωπικό μου Αρχείο).
«Δεν επλανήθη να νικηθή είς την ευμορφίαν της νεότητός της, να στολίζεται με μάταια στολίδια, να ενδύεται μεταξωτά και μαλακά φορέματα, να ευμορφίζη τον εαυτόν της με αναίσχυντα φτιάσματα, και ψευδοψιμιθίσματα, καθώς πλανώνται και κάμνουσι την σήμερον αι νέαι γυναίκες˙αλλά καταφρονήσασα τα πάντα, εφρόντιζε πάντοτε πώς να χόρταση τους πεινασμένους αδελφούς του Χριστού φτωχούς, πώς να ενδύση τους γυμνούς και να στολίση την ψυχή της με την ελεημοσύνην, δεν εδόθη είς χαράς και ξεφαντώματα όπως σήμερον, αλλ’ είς νηστείας και προσευχάς.
Δεν έκρινεν εύλογον να περιπατή είς περιβόλια και λοιπές περιδιαβάσεις με σκλάβαις και άλλες νέες, και αρχόντισσες, καθώς την σήμερον κάμνουσιν αι γυναίκες χαίρουσαι μέν αύται και εντρυφώσαι δε αδελφοί του Χριστού πεινώσι και ταλαιπωρούνται, αλλ’ εσυλλογίζετο πάντοτε και επεμελείτο πώς να ευεργετήση, και αγαθοποιήση τους αξίους ελέους, διά την αγάπην του ελεήμονος Θεού˙ να γίνη μήτηρ των ορφανών, προστάτις των χηρών γυναικών. Και ωσάν μήτηρ φιλόστοργος πρός πάντας φερομένη, πολλούς ομού, και κατά μέρος ένα πρός ένα, μετά πολλής προθυμίας.
Πάντοτε να ευεργετή, ώς δε μήτηρ τα τέκνα της να περιποιείται, είχεν ανεωγμένας τας χείρας της πάντοτε είς τους πτωχούς, ακούουσα το Ιερόν Ευαγγέλιον όπου καλοτυχίζει τους Ελεήμονας. Κοπιόζουσα πάντοτε, και επιφορτίζουσα την ζωήν της με κάθε θεοφιλές έργον, δια να έχη την ανάπαυσίν της είς την αιώνιαν Βασιλείαν των ουρανών».
Ο Γεώργιος Ακροπολίτης ο Μέγας Λογοθέτης στην Χρονική του Συγγραφή, σημειώνει για την Αγία Θεοδώρα: «Είναι Αξιοσέβαστη και Συνετή περί των Πολιτικών Θεμάτων» έκδοση Λειψία της Γερμανίας 1900 – (Αρχείο του υπογράφοντας του κειμένου).
Η Αγία Θεοδώρα έκλεισε τα μάτια της κατά το 1289 μΧ αιώνα, κι ο κόσμος φάνηκε έρημος στους Χριστιανούς που τρεφότανε από το Άγιο στόμα της και τα Άγια χέρια της, και παγωμένη η Ιστορική Άρτα έζωσε εκείνους που ζεσταινόντανε από τη φλόγα της καρδιάς της.
«Κάν σού Αγία κρύπτει το σώμα τάφος./ Χριστός πάσι φαίνεισε θαυματουργίαις. /Ενδεκάτη κρύψε Θεοδώραν λάας κλεεινήν./ Ταίς αυτής Αγίαις πρεσβείαις, ο Θεός ελέησον ημάς. /Αμήν».

Άρτα, Μάρτιος 2026. Ο Ιωάννης Έξαρχος του Σπυρίδωνος είναι Ιστορικός – Ερευνητής