Στους εκλογικούς καταλόγους της χώρας υπάρχουν χιλιάδες άνθρωποι που έχουν νικήσει τον χρόνο. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, περίπου 180.000 εγγεγραμμένοι ψηφοφόροι είναι άνω των 100 ετών, δηλαδή σχεδόν το 2% του συνόλου. Από αυτούς, 65.000 ξεπερνούν τα 110 έτη – ποσοστό 0,7% – και άλλες 10.000 υπερβαίνουν τα 114 χρόνια ζωής, δηλαδή το 0,1%. Αριθμοί στατιστικά παράδοξοι, που προκαλούν δέος για όποιον επιχειρήσει να τους κατανοήσει λογικά.
Πρόκειται για ποσοστά και αριθμούς που θα έπρεπε να τεθούν προς ανάλυση σε παγκόσμια επιστημονικά συνέδρια μακροζωίας. Και η Ελλάδα θα μπορούσε να ανακηρυχθεί αυτομάτως σε χώρα αιώνιας νεότητας, καθώς η μακροζωία – με βάση τα στοιχεία αυτά – δεν είναι μύθος, αλλά μια στατιστική πραγματικότητα, αποτυπωμένη σε επίσημα έγγραφα όπως είναι οι εκλογικοί μας κατάλογοι.
Οι λόγοι; Ενδεχομένως η μεσογειακή κουζίνα, με το λάδι, τις ελιές, τα ψάρια και τα λαχανικά της- κάθε μπουκιά και μια υπόσχεση αιώνιας ζωής. Ή το οξυγόνο της Πίνδου, καθαρό και δροσερό, που σαν αόρατο φίλτρο γεμίζει τα πνευμόνια με χρόνο. Ίσως και το νερό του Καματερού, σε συνδυασμό με τον ελληνικό καφέ, να κρύβει κάποιο μυστικό συστατικό αθανασίας. Πιθανόν και ο ήλιος, με τις ακτίνες του, να προσθέτει κάτι στο μυστήριο της ζωής που δεν φεύγει ποτέ.
Κι όμως, το πιο περίεργο δεν είναι ότι οι άνθρωποι αυτοί φαίνεται να ζουν πάνω από έναν αιώνα. Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι παραμένουν ενεργοί ψηφοφόροι. Τα ονόματά τους συνεχίζουν να φιγουράρουν στους καταλόγους, έτοιμα να εκφράσουν τη δημοκρατική τους βούληση, σαν να μην τους αφορά ούτε ο χρόνος ούτε η ληξιαρχική πράξη θανάτου. Θυμίζουν σε όλους εμάς ότι, τελικά, οι αριθμοί στους καταλόγους μπορούν να γίνουν πιο αθάνατοι κι από τους ίδιους τους ανθρώπους. Και κάπου εκεί γεννιέται το πρώτο υπονοούμενο ερωτηματικό: γιατί παραμένουν; Είναι τάχα ζήτημα αμέλειας ή αδιαφορίας; Έχει άραγε το κράτος μας νομικούς λόγους να μην διαγράφει τους υπερήλικες από τους καταλόγους απλώς λόγω ηλικίας;
Η άμεση απάντηση είναι ότι χρειάζεται ληξιαρχική πράξη θανάτου, επίσημο έγγραφο, διαδικασία, χαρτί που να τεκμηριώνει το τέλος της ζωής. Αν ο θάνατος δεν δηλωθεί ή χάθηκε στη διαδρομή του χρόνου, το όνομα παραμένει. Σαν φάντασμα. Σαν σκιώδης ψηφοφόρος που κανείς δεν τολμά να διαγράψει. Και κάπως έτσι χιλιάδες άνθρωποι που πιθανόν έχουν φύγει από τη ζωή, συνεχίζουν να «ζουν» στους καταλόγους. Και μαζί τους, ένας ολόκληρος κόσμος αριθμών που δεν ελέγχεται. Όμως, στην εποχή που – κατά δήλωση Μητσοτάκη το ψηφιακό κράτος μπορεί να «παρακολουθήσει» κάθε κίνηση, η ύπαρξη αυτών των αθάνατων καταγραφών φαντάζει σχεδόν μυστηριώδης.
Και επειδή «οι άνθρωποι φεύγουν αλλά οι κατάλογοι παραμένουν», στο μυαλό των ευφάνταστων γεννιούνται δυσεξήγητα ερωτήματα: τι εξυπηρετεί η μη εκκαθάριση; Αλήθεια, είναι ζήτημα γραφειοκρατικής αβελτηρίας; Αδράνειας; Ή μήπως κάτι άλλο, κάτι που κανένας δεν τολμά να εκφράσει δυνατά; Δεν υπάρχει απάντηση. Παρά μόνο μια παρατήρηση: ότι το φαινόμενο αυτό δημιουργεί έναν θεωρητικό «χώρο», στον οποίο η δημοκρατία φαίνεται, αν όχι ευάλωτη, τουλάχιστον εύθραυστη.
Και συναφώς, προκύπτει και το τρίτο, ίσως πιο σκοτεινό ερώτημα: υπό προϋποθέσεις, ένα τέτοιο κενό αφήνει μικρές χαραμάδες για κατάχρηση. Δεν είναι εύκολο. Δεν (μπορεί να) είναι μαζικό. Δεν (μπορεί να) συμβαίνει συχνά. Αλλά η ύπαρξη εγγεγραμμένων ψηφοφόρων που έχουν νικήσει τον χρόνο, χωρίς να χρειάζεται καμία φυσική παρουσία για να διαπιστωθεί η ζωή τους, αφήνει κάθε ευφάνταστο να πλάθει (αληθοφανείς) θεωρίες συνομωσίας…
Και στο τέλος, αυτό που μένει είναι η αντίφαση: η Ελλάδα, χώρα των αιωνόβιων ψηφοφόρων, με νεκρούς που συνεχίζουν να ζουν στα χαρτιά, με την Πίνδο, τον ήλιο και τις σιέστες ως μυστικά συστατικά της μακροζωίας, δείχνει ότι η ζωή και οι αριθμοί (κάτι σαν τα Greek Statistics) δεν συμμορφώνονται πάντα με την πραγματικότητα. Η χώρα αυτή, που μοιάζει να ανακαλύπτει συνεχώς νέα ελιξίρια νεότητας, παραμένει ταυτόχρονα αθάνατη και γραφειοκρατικά ανεξέλεγκτη…
Συνεπώς, κάθε φορά που ανοίγουμε τους καταλόγους πριν από μια εκλογή, ας μην ξεχνάμε: ίσως δεν κοιτάζουμε απλώς ψηφοφόρους, αλλά αντικρίζουμε αιώνες, μυστήρια, παραδόσεις και ένα μικρό ελληνικό θαύμα, έναν κόσμο όπου οι αριθμοί γίνονται πιο αθάνατοι κι από τους ίδιους τους ανθρώπους – και όπου η αιωνιότητα δεν είναι μόνο μεταφορική, αλλά επισήμως χαραγμένη στα έγγραφα της δημοκρατίας.

Ήπειρος
Κι αν στρέψουμε το βλέμμα στην Ήπειρο, τη γη των βουνών και των ποταμών, η εικόνα επαναλαμβάνεται σε μικρότερη κλίμακα, αλλά εξίσου εντυπωσιακή.
Εκτιμάται ότι περίπου 5.400 εγγεγραμμένοι ψηφοφόροι έχουν ξεπεράσει τα 100 έτη, ενώ σχεδόν 1.900 έχουν φτάσει τα 110, και γύρω στα 270 άτομα υπερβαίνουν τα 114 χρόνια. Αριθμοί που κάνουν το νου να πυρακτώνεται αφήνοντας ταυτόχρονα ένα χαμόγελο απορίας – ποιοι από αυτούς ζουν στ’ αλήθεια και πόσοι έχουν μετατραπεί σε ψηφιακά φαντάσματα, αιώνιοι κάτοικοι των εκλογικών καταλόγων…
*Ο Κώστας Παπαθεοδώρου είναι δημοσιογράφος μέλος της ΕΣΗΕΑ