Δεν είναι που «διάγει» το 213ο έτος. Είναι που «ανασαίνει», βαριά βέβαια από την υγρασία και την εγκατάλειψη, αλλά ανασαίνει τις προσευχές, το δάκρυ και τον αναστεναγμό όσων προσευχήθηκαν, μετάλαβαν και γονάτισαν μπροστά στην εικόνα της.
Ρεπορτάζ Βίκυ Καινούργιου

Είναι που μαζί με την υγρασία εξωτερικά από την οροφή της στον λιθόχτιστο τοίχο της, κυλά και ο ιδρώτας εκείνων των πελεκητών και χτιστάδων του 1812 του μητροπολιτικού ναού της Άρτας. Εκείνων που μέσα στην Τουρκοκρατία, με Σοφία γνώριζαν πως διαφυλάττοντας την Πίστη, ενίσχυαν την Αγάπη και γιγάντωναν την Ελπίδα. Ο ναός της Αγίας Σοφίας στην καρδιά της πόλης, που αποτέλεσε την μητρόπολή της έως το 1960, έχει άμεση ανάγκη συντήρησης.
Με την ανοιχτή επιστολή ο Σύλλογος Κοινωνικής Αλληλεγγύης Αρτινών Γυναικών που δημοσιεύθηκε στον «Τ» (Φύλλο 1233/ 22 Οκτωβρίου 2025) υπό τον τίτλο «Η Αγία Σοφία της Άρτας χρειάζεται την αγάπη μας. Είναι σαν το πατρικό μας σπίτι. Θα το αφήναμε να πέσει;», δεν υπερβάλει καθόλου. Πιάνοντας το νήμα, ο «Τ» προχώρησε σε επιτόπιο ρεπορτάζ, καταγράφοντας τη μεγάλη φθορά που ήδη υφίσταται αλλά και την επικινδυνότητα για συθέμελη διάβρωση εάν δεν ξεκινήσουν άμεσα οι διαδικασίες από αρμόδιους φορείς και υπηρεσίες για την διάσωσή του.

Η εικόνα σήμερα
Χτισμένη στα χρόνια της τουρκοκρατίας (1812) η ξυλόστεγη τρίκλιτη βασιλική δεν έτυχε έως σήμερα ιδιαίτερης συντήρησης. Το αντίθετο μάλιστα. Ο ναός, κυνηγημένος ως διατηρητέο μνημείο από το 1977, δυστυχώς θάφτηκε από τη μια πλευρά στις αρχές της δεκαετίας του ’90, όταν χωρίς καμία μέριμνα κατασκευάστηκε ο διπλανός πεζόδρομος. Η υγρασία που εισχωρεί στο φέροντα οργανισμό του είναι εμφανής στο εσωτερικό. Το χρώμα του τοίχου ήταν ολόμαυρο. Πρόσφατα ασβεστώθηκε για να εκλείψει η δυσάρεστη όψη και κυρίως η οσμή μούχλας. Ωστόσο, ακόμα αναδύεται… γιατί το μπογιάτισμα δεν συνιστά συντήρηση.
Το ξυλόγλυπτο τέμπλο του είναι τρυπημένο ήδη από το σαράκι κάτι που φαίνεται με γυμνό οφθαλμό και δεν απαιτεί να είναι κανείς ειδικός για να αντιληφθεί τη σοβαρή βλάβη που θα υποστεί αν δεν γίνει άμεσα απεντόμωσή του.
Για το τέμπλο αυτό έχει δημοσιευτεί ολόκληρη μελέτη του Ευστράτιου Τσαπαρλή (σ.σ. δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «ΣΚΟΥ-ΦΑΣ» με εισήγηση του αειμνήστου δημάρχου Κώστα Βάγια, ως προέδρου του ιστορικού Συλλόγου), η οποία αναφέρεται στη σπουδαιότητα και τη μοναδικότητά του. Τέμπλο 11 μέτρων με εσοχή προς το ιερόν βήμα. Στοιχείο που αποτελεί εξαίρεση για την Ήπειρο, όπως και ο περίτεχνος τρόπος της ξυλογλυπτικής τεχνικής που αφήνει έκπληκτο θαυμασμού τον επισκέπτη, έχει αφεθεί στην τύχη του.
Κατασκευασμένο το 1853, χαρακτηρίζεται ως «εξαιρετικής τέχνης», όπως «αξίας ιδιαίτερης» είναι, σύμφωνα με τον μελετητή, ο ξυλόγλυπτος αρχιερατικός θρόνος, ο επίσης ίδιας τεχνικής άμβωνας και ένα κινητό ξυλόγλυπτο προσκυνητάρι. Στοιχεία που χρήζουν επίσης άμεσης φροντίδας για να σταματήσει η φθορά από το σαράκι.
Η εγκατάλειψη του εν λόγω ναού για τον οποίο ενεργοί πολίτες ζητούν αφύπνιση, είναι εμφανής και από το γεγονός ότι υπάρχουν σπασμένα και ανοιχτά παράθυρα. Δεν διαθέτει υδρορροές στο τέλος της στέγης και παρά την αμμοβολή που έγινε πριν μερικά χρόνια, η υγρασία επανεμφανίστηκε και στην εξωτερική λιθοδομή.
Τα κεραμίδια στην πίσω κόγχη του ιερού βήματος είναι σπασμένα και συνάμα χορτάρι έχει φυτρώσει στους αρμούς απ’ όπου εισέρχεται νερό στο εσωτερικό. Και φυσικά μείζονος σημασίας είναι ο δρόμος που φτάνει να καλύπτει πάνω από το μισό της τοιχοποιίας του. Οι πλαϊνές πόρτες πλέον του ιερού και του ναού δεν ανοίγουν και οι μεταλλικοί φράχτες που τοποθετήθηκαν επί του πεζοδρόμου για να μην εισέρχεται ρυάκι ολόκληρο εσωτερικά, λίγα καταφέρνουν αφού η υγρασία ποτίζει το μνημείο από τα θεμέλιά του…

Υπάρχει μελέτη
Το πρόβλημα δεν είναι άγνωστο εφόσον υπάρχει έτοιμη μελέτη από τον Μάιο του 2007 κατατεθειμένη στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Άρτας και στον Δήμο Αρταίων.
Πρόκειται για μελέτη συντήρησης και αποκατάστασης του ιερού ναού Αγίας Σοφίας Άρτας που εκπονήθηκε από την «Δολίχος Μελετητική ΕΠΕ- Εταιρεία Αρχιτεκτονικών Μελετών Δ. Κροκίδης – Π. Παληός – Γ. Τσιρώνης Αρχιτέκτονες Μηχανικοί ΕΜΠ».
Η εταιρεία εργάστηκε υπό τον συντονισμό του Γεωργίου Τσιρώνη, αρχιτέκτονα μηχανικού, αναστηλωτή ΕΜΠ και «σύμβουλος μελέτης» είναι το γνωστό «Γραφείο Αρχιτεκτονικών Μελετών Σταύρου Μαμαλούκου – Αναστασίας Καμπόλη – Μαμαλούκου και συνεργάτες».
Η μελέτη είχε παραγγελθεί και εκπονηθεί από το εκκλησιαστικό συμβούλιο του Ιερού Ναού Αγίου Δημητρίου Άρτας, του οποίου η Αγία Σοφία αποτελεί παρεκκλήσι. Ο προϋπολογισμός όλων των αναγκαίων εργασιών που περιγράφονται για την συντήρηση και αποκατάσταση του μνημείου ανέρχεται στο ποσό των 694.785 ευρώ, χωρίς ΦΠΑ (861.534 ευρώ με ΦΠΑ).

Υπάρχει ανάγκη παρέμβασης
Σε επικοινωνία που είχαμε με τον μητροπολίτη Άρτας κ. Καλλίνικο μετά το επιτόπιο ρεπορτάζ στο μνημείο, επισήμανε σχετικά: «Πράγματι υπάρχει μια αναγκαιότητα. Σίγουρα χρειάζεται παρέμβαση. Ελπίζουμε ότι οι αρμόδιες υπηρεσίες θα επιβλέψουν ευμενώς και θα κάνουν τις απαραίτητες ενέργειες, ξέροντας βέβαια ότι υπάρχει ιεράρχηση των αναγκών που έχουν τα μνημεία και προηγούνται εκείνα με σοβαρά στατικά προβλήματα».

Υπάρχει εξέλιξη
Μετά τη δημοσίευση της επιστολής του Συλλόγου στον «ΤΑΧΥΔΡΟΜΟ», σημειώθηκε μια θετική εξέλιξη για άμεσες εργασίες συντήρησης.
Σε επικοινωνία του «Τ» με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Άρτας και την προϊσταμένη Θεοδώρα Κοντογιάννη, έγινε γνωστό ότι υπάρχει ήδη αίτηση του Εκκλησιαστικού Συμβουλίου Αγίου Δημητρίου προς την τοπική Εφορεία. Αυτή αφορά σε ορισμένες άμεσες παρεμβάσεις, όπως αντικατάσταση κεραμιδιών και έλεγχος του φέροντος οργανισμού στις τρεις κόγχες του Ιερού Βήματος, ώστε αν εντοπιστεί επιπλέον πρόβλημα να διορθωθεί προκειμένου να στεγανοποιηθεί ο χώρος του ιερού.
Αναφέρει επ’ αυτού η Θεοδώρα Κοντογιάννη: «Η αίτηση μαζί με σχετική τεχνική έκθεση αναμένεται να κατατεθεί προς έγκριση στο Τοπικό Συμβούλιο, για να προχωρήσει η σύναψη προγραμματικής σύμβασης με την Αντιπεριφέρεια Άρτας, που θα χρηματοδοτήσει τις εργασίες αυτές».
Τουτέστιν, η Περιφερειακή Ενότητα Άρτας είναι αυτή που θα συμβάλει χρηματοδοτώντας σε πρώτη φάση την σωστική επέμβαση για να σταματήσουν να μπαίνουν νερά στο ιερό.
Παράλληλα, πρέπει άμεσα να ελεγχθεί από τον Δήμο Αρταίων και η πλευρά του ναού που εφάπτεται με παρτέρια για το αν υπάρχει ανάγκη παρέμβασης που δεν θα επιτρέπει την υγρασία που απορροφά το χώμα να εισέρχεται, επίσης, στο μνημείο. Για το σκοπό αυτό έχει ζητηθεί από την Εφορεία Αρχαιοτήτων συνεργασία για επιτόπια αυτοψία.

Απαιτούνται περισσότερα
Σε κάθε περίπτωση, όμως, η Αγία Σοφία χρειάζεται ολοκληρωμένη παρέμβαση συντήρησης και ανάδειξης. Ξεκινώντας από το σοβαρό ζήτημα στεγανοποίησης του ναού από την διαρκή απειλή της υγρασίας που προσδίδει η ταφή του μέσα στον δρόμο, την απεντόμωση τέμπλου, άμβωνα, αρχιερατικού θρόνου και όλων των ξυλόγλυπτων στοιχείων καθώς και την πλήρη αποκατάστασή τους. (σ. σ. Να επιστρέψουν στη θέση τους τμήματα του τέμπλου που έχουν αφαιρεθεί για να τοποθετηθούν είτε καντήλια είτε άλλα κινητά στοιχεία, από εκεί όπου βρίσκονται…). Συντήρηση και αποκατάσταση ακόμα και των σπάνιων εικόνων όπως και των αγιογραφιών, καθώς επίσης του γυναικωνίτη που – δυστυχώς – κατά το ήμισυ έχει επίσης μπογιατιστεί.