Κάθε χρόνο, αυτές τις μέρες, η πόλη μας (και όλες οι άλλες πόλεις στον κόσμο, όπως μπορούμε να διαπιστώσουμε από τα Μέσα Ενημέρωσης αλά και τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης) στολίζονται με χιλιάδες λαμπιόνια, οι βιτρίνες γεμίζουν με υποσχέσεις ευτυχίας (ή μήπως θα ήταν καλύτερο να λέγαμε ευδαιμονίας;) μέσα από καταναλωτικά αγαθά και οι ρυθμοί της καθημερινότητας επιταχύνονται. Στο επίκεντρο όλων αυτών βρίσκονται τα Χριστούγεννα – η «ωραιότερη γιορτή του χρόνου», όπως έχει χαρακτηριστεί. Ωστόσο, πίσω από το περιτύλιγμα των δώρων και την αστραφτερή διακόσμηση, αν ψάξουμε λίγο μέσα μας, θα βρούμε ένα αδιόρατο κενό. Η ερώτηση αναδύεται αυθόρμητα: Γιατί;
Στη σύγχρονη εποχή, τα Χριστούγεννα έχουν ταυτιστεί σε μεγάλο βαθμό με την κατανάλωση. Η πίεση για το «τέλειο» δώρο, το «τέλειο» γιορτινό τραπέζι και την προβολή μιας αψεγάδιαστης ευτυχίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συχνά μετατρέπει τη γιορτή σε πηγή άγχους. Αυτή η «βιομηχανία των Χριστουγέννων» τείνει να επισκιάζει την ουσία. Όταν η αξία των ημερών μετριέται με το κόστος των αγορών μας, το πνεύμα της γιορτής αλλοιώνεται. Γιατί η αληθινή χαρά δεν είναι ένα προϊόν που αγοράζεται από το ράφι, αλλά μια εσωτερική κατάσταση που πηγάζει από τη σύνδεση και την προσφορά. Και, όπως έχει πει ο Άγγελος Τερζάκης, σημασία για τον άνθρωπο δεν πρέπει να έχει το «έχειν», αλλά το «είναι». Μ’ άλλα λόγια, το πραγματικό νόημα της γιορτής των Χριστουγέννων δεν βρίσκεται στο «έχω», αλλά στο «είμαι» και στο «μοιράζομαι».
Τα Χριστούγεννα είναι η γιορτή της Γέννησης του Θεανθρώπου. Ακόμα κι αν κανείς δεν πιστεύει στο θαύμα της του Θεού Γεννήσεως, η εικόνα ενός βρέφους που γεννιέται σε μια φτωχική φάτνη φέρει έναν πανίσχυρο συμβολισμό: την επικράτηση του φωτός πάνω στο σκοτάδι και της ταπεινότητας πάνω στην αλαζονεία. Σε έναν κόσμο που συχνά μοιάζει σκληρός και κυνικός, μέσα από την καθημερινότητα μιας αλαζονικής έπαρσης εκ μέρους των κυβερνώντων, μιας κυνικής αντιμετώπισης των λαών από τους πλανητικούς ηγέτες, μιας ολοένα και πιο άπληστης συμπεριφοράς από τους οικονομικούς κολοσσούς, η Γέννηση μας υπενθυμίζει ότι η ελπίδα μπορεί να βρεθεί στα πιο απρόσμενα και απλά μέρη. Μας διδάσκει ότι η πραγματική ισχύς δεν βρίσκεται στην εξουσία ή τον πλούτο, αλλά στην ταπεινότητα και την αγάπη. Αυτό το μήνυμα είναι πιο επίκαιρο από ποτέ, καθώς καλούμαστε να επαναπροσδιορίσουμε τις αξίες μας σε μια εποχή μεγάλων κρίσεων.
Το πραγματικό νόημα των Χριστουγέννων στην εποχή μας είναι η ενσυναίσθηση. Είναι η στιγμή που στρέφουμε το βλέμμα μας μακριά από τον καθρέφτη και το στρέφουμε προς τον «άλλον».
Βασική παράμετρος θα πρέπει να είναι η Αλληλεγγύη: Δεν πρόκειται μόνο για φιλανθρωπία λόγω των ημερών, αλλά για τη συνειδητοποίηση ότι είμαστε όλοι μέρος μιας κοινότητας. Το νόημα βρίσκεται στο να βοηθάμε όποιον που δυσκολεύεται, όχι από υποχρέωση, αλλά από εσωτερική ανάγκη. Θα πρέπει, επιπλέον, να έχουμε υπόψη μας ότι είναι αναγκαία η συγχώρηση. Τα Χριστούγεννα είναι η ιδανική ευκαιρία να αφήσουμε πίσω μας πικρίες και εγωισμούς. Η συμφιλίωση με τους γύρω μας, αλλά και με τον ίδιο μας τον εαυτό, είναι το μεγαλύτερο δώρο που μπορούμε να προσφέρουμε. Για το λόγο αυτό θα πρέπει η επαφή μας με τους ανθρώπους γύρω μας να είναι διαρκής, ουσιαστική και με βάθος. Στην ψηφιακή εποχή της απομόνωσης, όπου η επικοινωνία γίνεται συχνά μέσω οθονών, τα Χριστούγεννα μας καλούν να επιστρέψουμε στη φυσική παρουσία.
Το πραγματικό νόημα κρύβεται στις κοινές στιγμές: στις συζητήσεις γύρω από ένα τραπέζι, στις αναμνήσεις που δημιουργούνται, στη ζεστασιά μιας αγκαλιάς. Δεν χρειάζονται ακριβά ταξίδια ή πολυτελείς εκδηλώσεις για να νιώσει κανείς το πνεύμα των εορτών. Η μαγεία βρίσκεται στην απλότητα: στην προετοιμασία ενός γλυκού, στο διάβασμα ενός παραμυθιού στα παιδιά, στην ησυχία μιας χειμωνιάτικης βραδιάς με αγαπημένα πρόσωπα.
Γερμανοί επιστήμονες τονίζουν ότι το κλειδί της επιτυχίας της ανθρωπότητας βρίσκεται στην εκπαίδευση και στην εντυπωσιακή κοινωνικότητά μας. Αυτή η κοινωνικότητά μας, δεν προξενεί τόση εντύπωση σε μας τους Έλληνες. Ανέκαθεν είχαμε και μακάρι να έχουμε μέσα μας περισσότερο ανεπτυγμένη την αίσθηση της αναγκαιότητας της κοινωνικής συνύπαρξης και της ανθρωπιάς. Αυτές είναι που μας κράτησαν στα δύσκολα, σε παλαιότερους και χαλεπότερους καιρούς, αυτές μπορούν να μας κρατήσουν και τώρα. Θα πρέπει μόνο να μην ξεχνάμε σε τι οφείλουμε την παρουσία μας εδώ και πώς μπορούμε να ξεπεράσουμε τα εμπόδια που ορθώνονται μπροστά μας.
Αν σκεφτούμε όλοι ανθρωπιστικά, δεν θα υπάρχουν διλήμματα για το αν θα πρέπει ή δεν θα πρέπει να βοηθηθεί ένας συνάνθρωπος στην προσπάθειά του για επανένταξη στο κοινωνικό σύνολο. Αν όλοι μπορούσαν να σκεφτούν έτσι, δεν θα φάνταζε ουτοπικό να ζητάει κανείς από τους τραπεζίτες να μειώσουν τον όγκο των κερδών τους προκειμένου να σωθούν φτωχές οικονομίες, που σημαίνει σε απλά ελληνικά, φτωχοί άνθρωποι και οικογένειες. Αν γινόταν κάτι τέτοιο, θα ζούσαμε σε έναν πολύ καλύτερο κόσμο, με αγάπη και ομόνοια. Δε συμβαίνει όμως αυτό στην πραγματικότητα, πράγμα που ισοδυναμεί με πορεία του ίδιου του ανθρώπου προς τον αφανισμό του είδους του, αν πιστέψουμε τους επιστήμονες.
Γι’ αυτό, κάθε που μπαίνει ο Δεκέμβριος και πλησιάζουν τα Χριστούγεννα, καλό είναι να σκεφτόμαστε ότι πάνω και πέρα απ’ όλα πρέπει να είμαστε άνθρωποι και να προσπαθούμε να κάνουμε πράξη την ανθρωπιά μας.
Τελικά, τα Χριστούγεννα είναι μια πρόσκληση για μια παύση. Στον ξέφρενο ρυθμό της σύγχρονης ζωής, η γιορτή αυτή μας δίνει την ευκαιρία να σταματήσουμε και να αναλογιστούμε: Τι είναι πραγματικά σημαντικό; Τι μας δίνει νόημα; Είναι μια ευκαιρία να ανακαλύψουμε ξανά το «παιδί» μέσα μας – εκείνο που μπορεί να θαυμάζει το φως, που μπορεί να ονειρεύεται και που πιστεύει στην καλοσύνη.
Το πραγματικό νόημα είναι η ευγνωμοσύνη για όσα έχουμε, αντί για το συνεχές κυνήγι όσων μας λείπουν. Αν τα Χριστούγεννα τελειώνουν μόλις σβήσουν τα φώτα του δέντρου, τότε έχουμε χάσει την ουσία. Το αληθινό τους νόημα είναι μια πνευματική παρακαταθήκη που πρέπει να μεταφέρουμε σε όλη τη διάρκεια του έτους. Είναι η απόφαση να είμαστε λίγο πιο υπομονετικοί, λίγο πιο γενναιόδωροι και πολύ πιο ανθρώπινοι. Στην εποχή μας, ίσως το μεγαλύτερο θαύμα των Χριστουγέννων να είναι η ικανότητά τους να μας μαλακώνουν την καρδιά. Ας αφήσουμε, λοιπόν, τον θόρυβο της κατανάλωσης στην άκρη και ας ακούσουμε τη σιωπηλή υπόσχεση της γιορτής: ότι όσο υπάρχει αγάπη και προσφορά, το φως θα βρίσκει πάντα τον τρόπο να γεννιέται ξανά μέσα μας.