Δεν ξέρω αν θα καλυφθεί το κενό που άφησε ο Γρηγόρης Καψάλης, ο κορυφαίος Ηπειρώτης μουσικός από τα Γιάννενα, ο οποίος έφυγε πρόσφατα για τη γειτονιά των αγγέλων.

Ξέρω, όμως, ότι πίσω του άφησε μια τεράστια παρακαταθήκη για τις επόμενες γε-νιές. Ως φωτεινός οδοδείκτης φωτίζει και καθοδηγεί τον κόσμο και τους μερακλήδες, έτσι ώστε να ακολουθούν πιστά τα βήματα στην Ηπειρώτικη μουσική παράδοση που ο ίδιος στόλιζε με τις μελωδίες του κλαρίνου του για ολόκληρες δεκαετίες.
Ο Γρηγόρης Καψάλης, αυτός ο άρχοντας της Ηπειρώτικης μουσικής παράδοσης, όταν έπαιζε κλαρίνο και τραγουδούσε, τα αηδόνια σιωπούσαν. Ήταν ο μουσικός που συνομιλούσε με το κλαρίνο, γιατί το κλαρίνο ήταν συνέχεια της ψυχής του και η ψυχή του μέσα της χωρούσε ολάκερη την Ήπειρο, κάθε ρυθμό, κάθε μελωδία.
Ο Γρηγόρης Καψάλης ήταν ένα κεφάλαιο, μια ξεχωριστή αξία για τη μουσική μας παράδοση και γενικότερα τον χώρο του λαϊκού μας πολιτισμού. Έβαλε με τον δικό του ξεχωριστό τρόπο την προσωπική του σφραγίδα, τη δική πινελιά στην Ηπειρώτικη μουσική παράδοση της κάθε περιοχής, του κάθε τόπου. Κορυφαίος στο μελωδικό ύφος του Ζαγορίου, που ήταν και η ιδιαίτερη πατρίδα του, αλλά και ξεχωριστός στο Γιαννιώτικο αστικό τραγούδι, βγαλμένο μέσα απ’ τα καφέ αμάν.
Έπαιζε σε γάμους και πανηγύρια, γλεντώντας τον κόσμο, ανάβοντας τα μεράκια του, σβήνοντας τους καημούς του, ανεβάζοντας τον μερακλή χορευτή στους εφτά ουρανούς. Κρατούσε γερά την Ηπειρώτικη μουσική παράδοση, για να τη με-ταλαμπαδεύσει και στις νεότερες γε-νιές. Αμέτρητα τραγούδια και μελωδίες έπαιζε με το θεϊκό κλαρίνο του. Τραγούδια ερωτικά και της αγάπης, τραγούδια της ξενιτιάς και του νόστου, τραγούδια που εκφράζουν πόνο και παράπονο, τραγούδια του σεβντά και του νταλκά, τραγούδια της λε-βεντιάς, του ηρωισμού και της παλικαριάς. Τραγούδια για την κάθε περίσταση.
Ξεχωριστός ήταν και στις πολιτιστικές εκδηλώσεις, με τα χορευτικά των Συλλόγων να χορεύουν πάνω στους γλυκούς ήχους του κλαρίνου του. Είχα την τιμή και τη χαρά να χορέψω σε πολλές εκδηλώσεις πάνω στους ρυθμούς και στις μελωδίες του και να εκφράσω το λυρισμό της ψυχής μου.
Ο εξεπέραστος κλαρινίστας συνεννοούταν με τον κάθε πρωτοχορευτή μερακλή με έναν τρόπο ιδιαίτερο, επικοινωνιακό, που κοινό χαρακτηριστικό ήταν το μεράκι. Ταυτιζόταν με αυτόν που χόρευε, ο ένας συμπαρέσυρε τον άλλον σ’ αυτό το υπέροχο και συναρπαστικό μεράκι, συνομιλώντας νοερά με τα μάτια της ψυχής και τη γλώσσα της καρδιάς. Δημιουργούσε με το κλαρίνο του μια παραδοσιακή έκσταση, ένα παραλήρημα ψυχικής ευφορίας.
Αφουγκραζόταν την ψυχική διάθεση του μερακλή χορευτή, διάβαζε την έκφρασή του, ενθουσιαζόταν με το χορό του, μερακλωνόταν και ο ίδιος, και το μεράκι αυτό γινόταν φύσημα και το φύσημα γινόταν στο θεϊκό κλαρίνο του αγγελική μελωδία, δημιουργώντας μια μουσικοχορευτική πανδαισία.
Ο Γρηγόρης Καψάλης έβγαζε μια εκρηκτικότητα στο παίξιμο, συνδυασμένη με λυρισμό και βουτηγμένη στο πέλαγος της μελωδικότητας. Τραγουδούσε κιόλας. Τραγουδούσε υπέροχα! Η βραχνή φωνή του πότε γινόταν μεταλλική, λες και άκουγες ύμνους αγγέλων και πότε γινόταν ξύλινη, λες και συμμετείχες σε βυζαντινό συλλείτουργο. Ήταν και ψάλτης ο Γρηγόρης Καψάλης. Έψελνε δοξαστικούς και χερουβικούς ύμνους, σε ορ-θούς και πλάγιους ήχους, με το ηχόχρωμα της φωνής του να μαρτυράει τη σπουδαιότητα του τεράστιου αυτού καλλιτέχνη.
Ο θάνατος του Γρηγόρη Καψάλη μάς υπενθυμίζει μια σκληρή αλήθεια: Η σπουδαία γενιά των μουσικών που πέρασαν από αυτόν τον τόπο αποχωρούν ένας – ένας με αξιοπρέπεια και πλούσιο έργο.
Ο Γρηγόρης Καψάλης υπηρέτησε με συνέπεια το πανόραμα της υπεραιώνιας μουσικής παράδοσης, τεχνικά και καλλιτεχνικά. Έγινε πρεσβευτής και στύλος του νεοελληνικού πολιτισμού σε όλο τον κόσμο με ήθος και ευπρέπεια. Οι νότες από το κλαρίνο του ήταν αναγνωρίσιμες και μοναδικές. Κεντούσε ομορφιά και γευόσουν τις νότες στα λαϊκά πανηγύρια σαν μεταλαβιά.
Μεγαλώσαμε μαζί του, μας πλούτισε ακουστικά και μύησε τους Τζουμερκιώτες και τον κόσμο όλο στους Ζαγορίσιους και Γιαννιώτικους σκοπούς. Βοήθησε τα μέγιστα ώστε να κάνει το κλαρίνο εθνικό όργανο. Άκουγες «Γρηγόρης Κα-ψάλης» κι ανατρίχιαζες! Αρκούσε ένα βλέμμα του για να επαναφέρει σε τάξη τον φάλτσο συνεργάτη του ή τον πρωτοχορευτή στην παραγγελιά. Δεν απαρνήθηκε ποτέ τη δημοτική ζυγιά. Σήμα κατατεθέν το κοστούμι του και η γραβάτα.
Εκεί στη γειτονιά των αγγέλων θα παίζει κλαρίνο και θα μοσχοβολάει μελωδίες ο παράδεισος. Ενώ το υπερπέραν και η πλάση θα ανασταίνονται αλλιώτικα από το θεϊκό κλαρίνο του Γρηγόρη Καψάλη.
*Ο Σπύρος Νεραϊδιώτης είναι χοροδιδάσκαλος και συγγραφέας