Μετά τις καταστροφικές πλημμύρες της Θεσσαλίας όλων το μυαλό πηγαίνει και στα δικά μας. Πόσο θωρακισμένη αλήθεια είναι η Άρτα απέναντι σε αντίστοιχα φαινόμενα;
Στο κύριο άρθρο του ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΥ στις 13 Σεπτεμβρίου 2023 μπαίνει με ένταση το θέμα υπενθυμίζοντας την μελέτη αντιπλημμυρικών της Άρτας. Ανατέθηκε το 2015 και οχτώ χρόνια ακόμα την… χτενίζουν! Πράγματι, μετά τις μεγάλες πλημμύρες του 2015, από το υπουργείο αποφασίστηκε η εκπόνηση μελέτης για την κατασκευή αντιπλημμυρικών έργων και την οριοθέτηση του Αράχθου. Η μελέτη αυτή προκη- ρύχθηκε, ανατέθηκε αλλά ακόμα βρίσκεται σε εκκρεμότητα.
Παρακάτω, μικρή αναφορά στο αντιπλημμυρικό πρόβλημα της περιοχής Άρτας και κάποιες σκέψεις για την αντιμετώπισή του. Μικρή αναδρομή στα αντιπλημμυρικά του Αράχθου. Προστατευτικές ενισχύσεις εκατέρωθεν της κοίτης του Αράχθου έγιναν τα έτη 1983, 1984.
Από το ΥΠΕΧΩΔΕ το 1993 εκπονήθηκε «Μελέτη διευθέτησης εγκιβωτισμού κοίτης Αράχθου και ΜΠΕ». Εγκρίθηκε αλλά ακυρώθηκε από το ΣτΕ (Συμβούλιο της Επικρατείας). Από τον Δήμο Αρταίων λίγο μετά το 2000 ανατέθηκε «Μελέτη οριοθέτησης τμήματος κοίτης του ποταμού Αράχθου που διέρχεται τα όρια του Δήμου Αρταίων». Εγκρίθηκε από την Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Άρτας (2010), επιστράφηκε όμως από το υπουργείο για περιβαλλοντι- κούς λόγους.
Από το ΥΠΕΧΩΔΕ προκηρύχθηκε το 2016 μελέτη «Αντιπλημμυρική προστασία Άρτας καθώς και της ευρύτερης περιοχής που διέρχεται ο Άραχθος μέχρι τον Αμβρακικό κόλπο». Στο αντικείμενο της μελέτης περιλαμβάνονται διευθέτηση – οριοθέτηση του Αράχθου από το Πουρ- νάρι ΙΙ μέχρι τον Αμβρακικό και έργα εκτροπής – παράκαμψης τμήματος της παροχής. Με βάση το χρονοδιάγραμμα, για την εκπόνησή της προβλεπόταν 34 μήνες (από 7 Απριλίου 2019 έως 7 Φεβρουαρίου 2022).
Η πλημμυρική παροχή αιτία των προβλημάτων
Η πλημμυρική παροχή, δηλαδή το μέγεθος της πλημμύρας του ποταμού, με βάση το οποίο θα έπρεπε να σχεδιασθούν τα έργα, ήταν κομβικό στοιχείο σε όλες τις προσπάθειες που έγιναν. Πόση είναι αυτή η παροχή;
Προφανώς είναι αντικείμενο μελέτης και μακριά από αυτό το σημείωμα να την υποκαταστήσει. Μπορούν όμως να κατατεθούν μερικά στοιχεία και να γίνουν κάποιες σκέψεις. Η πλημμυρική παροχή του Αράχθου στο ύψος της Άρτας σήμερα έχει μεγάλη διαφορά από αυτήν προ της κατασκευής του φράγματος Πουρναρίου. Τα φράγματα ανάντη είναι κλασικός τρόπος ελέγχου των πλημμυρικών αιχμών. Μάλιστα σε μία από τις τελευταίες πλημμύρες του Κηφισού, για την αντιμετώπιση παρόμοιων πλημμυρικών φαινομένων πολύ συζητήθηκε η κατασκευή μικρότερων ή μεγαλύτερων φραγμάτων ανάσχεσης των πλημμυρών.
Το φράγμα Πουρναρίου από μόνο του λειτουργεί σαν ένα τεράστιο έργο ανάσχεσης με αποτέλεσμα τα πλημμυρικά φαινόμενα κατάν-τη να εμφανίζονται πιο σπάνια. Έτσι, ένα μέγεθος πλημμύρας που εμφανιζόταν πχ μια φορά στα 50 χρόνια, το ίδιο μέγεθος μετά την κατασκευή του φράγματος θα εμφανίζεται μια φο- ρά σε πολλαπλάσιο χρόνο.
Πριν την κατασκευή του φράγματος η πλημμυρική παροχή 50ετίας, με βάση την οποία σχεδιαζόταν τα έργα, είχε ξεκαθαρισθεί. Τόσο από μελέτες της ΔΕΗ, όσο και άλλων αξιόπιστων μελετητών που ασχολήθηκαν με τα αντιπλημμυρικά έργα κατάντη, η παροχή στο ύψος της Άρτας είχε υπολογισθεί σε 3.300 έως 3.500 κυβικά ανά δευτερόλεπτο.
Μετά την κατασκευή του φράγματος, στο πλαίσιο της μελέτης του αυτοκινητοδρόμου παράκαμψης Άρτας – Φιλιππιάδας, αναζητήσαμε τις παροχές του Αράχθου για τις ανάγκες του έργου. Σε αλληλογραφία με την ΔΕΗ, έγινε σχετική μελέτη και μας δόθηκαν οι εξής τιμές πλημμυρικών παροχών: 50ετίας 1.950 κυβικά ανά δευτερόλεπτο, 100ετίας 2.300 κυβικά ανά δευτερόλεπτο. Οι παραπάνω τιμές είναι απόλυτα λογικές σε σχέση με τα 3.300 έως 3.500 κυβικά ανά δευτερόλεπτο ανεμπόδιστης ροής, δεδομένου ότι στο μεταξύ κατασκευάστηκε το φράγμα Πουρναρίου, το οποίο λειτουργούσε σαν ένα τεράστιο έργο ανάσχεσης πλημμυρών.
Το γεγονός ότι ουδέποτε αναθεωρήθηκε προς τα κάτω η παροχή του ποταμού εξαιτίας του φράγματος επηρέασε δραματικά την ανάπτυξη της πόλης και της περιοχής. Ακόμα και σήμερα θεωρούνται ζώνες πλημμυρών μεγάλες εκτάσεις επειδή λαμβάνεται η παλαιά παροχή της ανεμπόδιστης ροής. Μέχρι πριν κάποια χρόνια, πχ η Ελεούσα, δεν μπορούσε να πολεοδομηθεί επειδή θεωρούνταν ζώνη πλημμυρών (εξακολουθεί και σήμερα;). Καθυστέρησε η οριοθέτηση για τουλάχιστον 10 χρόνια. Θεωρώντας την παροχή που είχε δοθεί επίσημα, θα είχε οριοθετηθεί ο Άραχθος πριν το 2010! Αναστέλλονται τα οποιαδήποτε σοβαρά αντιπλημμυρικά έργα επειδή οι παροχές αυτές έχουν απαγορευτικό κόστος κατασκευής και απαλλοτριώσεων.
Η πρόταση της μελέτης ΥΠΕΧΩΔΕ
Προξενεί εντύπωση ότι στην τελευταία σε εξέλιξη μελέτη αναφέρονται τιμές πλημμυρικών παροχών 50ετίας 3.400 κυβικά ανά δευτερόλεπτο, ίδια δηλαδή με την προ κατασκευής του φράγματος, σαν να μην έγινε ποτέ το Πουρνάρι Ι, το απόλυτο έργο ανάσχεσης.
Η τελευταία μελέτη του ΥΠΕΧΩΔΕ (2016) πήρε σαν «προίκα» από την προηγούμενη του Δήμου την προηγούμενη πλημμυρική παροχή και τον σχεδιασμό του έργου.
Με βάση αυτή σχεδιάζονται φαραωνικά έργα για την αντιμετώπιση των πλημμυρών όπως: Τεράστια σήραγγα πολλών χιλιομέτρων κάτω από την Περάνθη από τα διόδια μέχρι το Γλυκόριζο για την εκτροπή μέσω αυτής τμήματος της πλημμυρικής παροχής του Αράχθου.
Νέες παράλληλες κοίτες μέσα από τον κάμπο
Η σε εξέλιξη μελέτη του ΥΠΕΧΩΔΕ (2016) βρίσκεται ήδη στον 5ο χρόνο εκπόνησής της. Ενόψει της οριοθέτησης στάλθηκε στους φορείς για γνωμοδότηση. Στα βασικά σημεία η πρότασή της είναι η εξής: Παροχή σχεδιασμού 3.400 κυβικά ανά δευτερόλεπτο. Έργα εκτροπής τμήματος της παραπάνω παροχής (1.400 κυβικά ανά δευτερόλεπτο) με σήραγγα κάτω από την Περάνθη και παράλληλες διώρυγες από το δεξιό άκρο της κοίτης στο ύψος της Ελεούσας. Διέλευση της υπόλοιπης παροχής (2.000 κυβικά ανά δευτερόλεπτο) από την διευθετημένη κοίτη και την ιστορική γέφυρα.
Παρατηρούμε ότι η παροχή της παλαιότερης μελέτης της ΔΕΗ που αναφερθήκαμε παραπάνω (1.950 κυβικά ανά δευτερόλεπτο) μπορεί να παραληφθεί με απλή διευθέτηση της σημερινής κοίτης χωρίς κάποιο έργο παράκαμψης.
Ανασχεδιασμός της μελέτης
Όχι στα φαραωνικά έργα με τεράστιες σήραγγες πολλών χιλιομέτρων κάτω από το Πετροβούνι (έχουν γίνει άλλες τέτοιες στην Ελλάδα;) και τεράστιες διώρυγες μέσα από αναπτυσσόμενες περιοχές.
Ο Άραχθος ρέει χιλιάδες χρόνια στην κοίτη του χωρίς ανάγκη τέτοιων έργων. Οι μεγάλες πλημμύρες μπορούν να τιθασευτούν με κλασικά αντιπλημμυρικά έργα της κοίτης. Με τον ανασχετικό ρόλο του φράγματος Πουρναρίου η τιθάσευση της πλημμύρας είναι πολύ πιο εύκολη.
Στο πλαίσιο τής σε εξέλιξη μελέτης και χωρίς αλλαγή του χρονοδιαγράμματος θα μπορούσε να γίνει ανασχεδιασμός ως εξής: Αντιπλημμυρικά έργα διευθέτησης κοίτης για 2.000 κυβικά ανά δευτερόλεπτο (έργα Α΄ φάση). Προχωρά σε οριστική μελέτη. Σήραγγες και διώρυγες για 1.400 κυβικά ανά δευτερόλεπτο (έργα Β΄ φά- σης). Σταματάνε σε προμελέτη.
Παράλληλα, γίνεται νέα υδρολογική μελέτη λαμβάνοντας υπόψη την παλαιότερη μελέτη της ΔΕΗ με βάση την οποία η πλημμύρα 50ετίας είναι 1.950 κυβικά ανά δευτερόλεπτο. Εφόσον έχουν αλλάξει δραματικά οι συνθήκες εισροής να γίνει κατάλληλη τροποποίηση λειτουργίας θυροφραγμάτων. Σχετική είναι και η μελέτη του ΤΕΕ Άρτας, όπου σε μεγάλες πλημμύρες πάνω από 4.500 κυβικά ανά δευτερόλεπτο, με την λειτουργία των θυροφραγμάτων μπορούμε να έχουμε εκροές 1.500 έως 2.000 κυβικά ανά δευτερόλεπτο.
Θα γίνει η Άρτα Θεσσαλία;
Η περιοχή της Άρτας απειλείται από τις πλημμύρες που είδαμε έως τώρα όπως του 2015, και γνωρίσαμε τις καταστροφές τους. Οι πλημμύρες αυτές μπορούν να παραληφθούν από έργα διευθέτησης της κοίτης και να περάσουν από το ιστορικό γεφύρι χωρίς έργα παράκαμψης. Ανάντη της Άρτας στον Άραχθο υπάρχει ένα τεράστιο ανασχετικό έργο που μπορεί να τιθασεύσει την οποιαδήποτε ενδεχόμενη μεγάλη ιστορική πλημμύρα.
Κινδυνεύει να γίνει η Άρτα Θεσσαλία; Η απάντηση είναι ότι κινδυνεύει όχι όμως εξαιτίας κάποιας κλιματικής αλλαγής, αλλά επειδή δεν έχουν γίνει τα συμβατικά αντιπλημμυρικά έργα. Εμπλεκόμενοι με τα αχρείαστα χρονοβόρα και κοστοβόρα θηριώδη έργα υποβαθμίζουμε και τελικά ακυρώνουμε τα απλούστερα που θα μας λύσουν το αντιπλημμυρικό πρόβλημα και τελικά να τρέμει το φυλλοκάρδι μας από τις πλημμύρες που γίνονται σχεδόν κάθε χρόνο.
*Ο Χρήστος Ντάλας είναι πολιτικός και τοπογράφος μηχανικός
