Ημέρα Μνήμης Ισραηλιτικής Κοινότητας Άρτης. ‘Ήταν 24 Μαρτίου του 1944 όταν όλες οι Εβραϊκές οικογένειες της Άρτας είχαν συγκεντρωθεί στα σπίτια τους για να γιορτάσουν το Σάββατο.


Οι Γερμανοί βίαια όρμησαν και άρπαξαν τους νοικοκύρηδες από τις εστίες τους. Τους οδήγησαν στο σινεμά «Ορφεύς» στην πλατεία Κιλκίς. Από εκεί τους στοίβαξαν σε καμιόνια για το Αγρίνιο, την Πάτρα, την Αθήνα. Η συνέχεια είναι σ’ όλους μας γνωστή. Οι συνάνθρωποί μας αυτοί στην συντριπτική πλειοψηφία τους δεν γύρισαν ποτέ στα σπίτια τους.
Κάθε χρόνο μαζευόμαστε να θυμηθούμε αυτή τη μαύρη επέτειο. Συγκεντρωθήκαμε στο μνημείο που έχει ανεγερθεί κάτω από την πύλη του μεσαιωνικού κάστρου της Άρτας να τιμήσουμε τη μνήμη των 324 Ελλήνων Αρτινών Εβραίων, που εξοντώθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Παρευρέθηκαν επίσημοι, ανεπίσημοι, Ισραηλίτες, Ισραηλινοί, Αρτινοί Χριστιανοί. Το κοινό σημείο όλων ήταν η απότιση τιμής στους Αρτινούς Εβραίους, που έφυγαν από κοντά μας με τόσο βίαιο τρόπο.
Πέρασαν 78 χρόνια. Όμως οι μνήμες υπάρχουν. Οι μνήμες αναβιώνουν. Οι μνήμες για εμάς που δεν τους γνωρίσαμε ποτέ, πληθαίνουν. Τα τελευταία χρόνια οι απόγονοι αυτών που χάθηκαν και αυτών που έφυγαν οριστικά από την πόλη της Άρτας γνωρίστηκαν με τους Αρτινούς χριστιανούς. Γίναμε ομοτράπεζοι. Συναντηθήκαμε, βγήκαμε, μιλήσαμε, διασκεδάσαμε. Οι νεότερες γενεές ήρθαμε σε κοινωνική επαφή. Σιγά- σιγά γίναμε κοινωνοί μιας παλιάς ιστορίας των ανθρώπων, που χάθηκαν. Ανταλλάξαμε αφηγήσεις και μοιραστήκαμε κοινά βιώματα του παρελθόντος. Ο παππούς μας, ο θείος μας γνωριζόταν με την μάνα, τον πατέρα κάποιου εξ αυτών.
Μαζευτήκαμε, λοιπόν, με όλη την επισημότητα που αρμόζει σε μια τέτοια περίσταση. Έγιναν οι δέουσες ομιλίες. Έγινε η ονοματοδοσία του παρακείμενου δρόμου – τμήμα της οδού Αμβρακίας: πήρε το όνομα του τελευταίου εν Ελλάδι εναπομείναντος διασωθέντος από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, του Ισαάκ Μιζάν. Η οικογένειά του ήταν εκεί, τα παιδιά του. Μαζί με τον Ισαάκ Μιζάν έκλεισε ο κύκλος μιας ολόκληρης εποχής.
Στο πρόσωπό του τιμήθηκαν όλοι αυτοί που έφυγαν νωρίς από τη ζωή. Τιμήθηκαν τα παιδιά που άρπαξαν πρόωρα από την αγκαλιά της μάνας τους. Οι θείοι, οι μανάδες, οι παππούδες… που χάθηκαν στη διαδρομή… Όλοι αυτοί που, εάν δεν είχε γίνει αυτή η βίαιη απόσχισή τους από την τοπική κοινωνία, θα ζούσαν ακόμη ανάμεσά μας.
Οι συνοικίες τους στις οδούς Φιλελλήνων και Μακρυγιάννη και πέριξ, τα αρχοντικά τους και τα εμπορικά τους καταστήματα θα είχαν ακόμα τους Ισραηλίτες νοικοκύρηδες. Το Σάββατο θα ήταν αργία γι’ αυτούς και η Κυριακή για τους Χριστιανούς.
Στη συνέχεια εψάλη η επιμνημόσυνη δέηση από τον Ραβίνο. Είχε αρχίσει να πέφτει το σούρουπο. Η φωνή ήχησε στεντόρεια σαν ένα κλάμα γλυκό και απολογητικό στην Εβραϊκή και την Ελληνική γλώσσα. Το σοφάρ ήχησε πρωτόγνωρα στα αυτιά των παρευρισκόμενων σημειώνοντας τη λήξη της δέησης. Ακολούθησε κατάθεση δάφνινων στεφάνων. Τα χρώματα του ουρανού σκοτείνιαζαν. Μια θλίψη πλανιόνταν στον αέρα. Πιο πάνω από το μνημείο και από τους παρακαθήμενους ήταν παιδιά με αναμμένες λευκές λαμπάδες. Διάβασαν 35 ονόματα αδικοχαμένων συμπολιτών μας.
Οι παιδικές φωνές βροντοφώναξαν κάποια από τα ονόματα αυτών που δεν βρέθηκαν ούτε τα κορμιά τους να ταφούν, όπως τους άρμοζε. Ημέρα μνήμης για να μην επαναληφθούν τα εγκλήματα του παρελθόντος. Ποτέ ξανά. Ακολούθησε ο Εθνικός μας Ύμνος από την Φιλαρμονική του Συλλόγου «Ο Σκουφάς».
Μέσα στη νύχτα ανάψανε λευκές λαμπάδες. Όλοι κρατούσαν ένα φωτεινό κεράκι για τις ψυχές που έφυγαν μακριά. Μια βουβή πορεία ξεκίνησε με την συνοδεία της Φιλαρμονικής. Διέσχισε την παλιά Εβραϊκή συνοικία, όπου άνθρωποι με κεριά περίμεναν την πομπή από τα μπαλκόνια. Τελικός προορισμός το πρώην σινεμά «Ορφεύς». Μια σιωπηρή πορεία ανθρώπων που θυμήθηκαν την οικογένεια, που δεν γνώρισαν ποτέ. Μόνο κάποιες πολυκαιρισμένες φωτογραφίες έμειναν να θυμίζουν την μορφή τους.
Προς το τέλος της διαδρομής παιδιά από το Μουσικό Σχολείο έψαλαν στα Εβραϊκά την ωδή «Κάθε άνθρωπος έχει όνομα». Με τις γλυκιές φωνές τους γέμισαν με συναισθήματα τους παρευρισκόμενους. Όταν η πομπή έφτασε στο τέλος της οδού Σκουφά μοιράστηκαν από τον «Σκουφά» μπουκαλάκια ούζο, μετά από χορηγία της ποτοποιίας Γάτσιου. Οι άνθρωποι που κατάφεραν να ξεφύγουν από την κόλαση των στρατοπέδων συγκέντρωσης βρήκαν προσωρινό καταφύγιο στην πλάνη του αλκοόλ και ως Αρτινοί, προτίμησαν το ούζο. Προσπαθούσαν να ξεχάσουν…
Και να τώρα που το συγκεντρωμένο πλήθος δεν κουνιόταν. Στέκονταν εκεί όλοι σαν κάτι να ήθελα να πουν. Σαν κάτι άλλο να περίμεναν. Μια κουβέντα επιπλέον. Ένα σχόλιο. Κάτι που ξέχασαν να μοιραστούν. Όλοι ένιωθαν κοινωνοί ενός πένθους που ποτέ δεν θα ξεχαστεί. Όσα χρόνια και να περάσουν η ζωή συνεχίζεται. Όμως η θλίψη για την θηριωδία των ανθρώπων προς άνθρωπο τώρα έχει προσωποποιηθεί.
Εμείς οι Αρτινοί δεν μιλάμε πια γενικά κι αόριστα για κάποιους ανθρώπους που χάθηκαν στην θηριωδία της Γενοκτονίας. Μιλάμε με τα ονοματεπώνυμα των αδικοχαμένων Αρτινών Εβραίων. Την Φορτουνή Σέμου, θεία της Τελένιας Σαμπά, τον Ασέρ Ιωχανά, θείο του Παύλου Μόρρις και του Ηλία Μάτσα, την Ματθίλδη Μιζάν, θεία του Μπένη Μιζάν και του Ζοζέφ και της Άννας Μιζάν. Αυτοί οι άνθρωποι έχουν αποκτήσει πια μορφή. Γνωρίζουμε μια ιστορία γι’ αυτούς που μας την διηγήθηκαν οι απόγονοί τους. Η σύντομη ζωή τους έμεινε στις μνήμες των προσφιλών τους. Αυτοί με τη σειρά τους, μοιράστηκαν τις ιστορίες τους μαζί μας.
Και όπως λένε κάποιοι, οι νεκροί δεν ξεχνιούνται όσο αναφέρουμε το όνομά τους. Οι νεκροί ζουν στις θύμησες και στις αναμνήσεις μας όσο τους θυμόμαστε και τους μνημονεύουμε. Ποτέ ξανά. Ιδιαίτερες ευχαριστίες στον κ. Θεοχάρη Βαδιβούλη, η συνδρομή του οποίου όλα αυτά τα χρόνια υπήρξε μοναδική και καταλυτική.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here