RSS

Ε-mail: taxydrom@gmail.com - Τηλέφωνο: 26810 77302 - FAX: 26814 00062

Τελευταία νέα ανά κατηγορία

  1. Πολιτισμός
  2. Κοινωνικά
  3. Αθλητικά
  4. Οικονομία
  5. Πολιτική

Μαρτυρικό χωριό ο Καταρράκτης Άρτας - Την Κυριακή 22 Οκτωβρίου η πρώτη επίσημη εκδήλωση

Μαρτυρικό χωριό ο Καταρράκτης Άρτας - Την Κυριακή 22 Οκτωβρίου η πρώτη επίσημη εκδήλωση

Τα Τζουμέρκα από την 1η Ιουνίου έχουν επίσημα χαρακτηρισμένο τον μαρτυρικό τόπο που ομολογεί την ναζιστική θηριωδία.

Πρόκειται για το χωριό Καταρράκτης Δήμου Κεντρ. Τζουμέρκων, το οποίο με απόφαση του υπουργείου Εσωτερικών που δημοσιεύτηκε στο Φύλλο Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ) με αριθμό 79/1-6-2017, χαρακτηρίστηκε ως μαρτυρικό χωριό για την ολοσχερή καταστροφή του στις 26 προς 27 Οκτωβρίου 1943 και την απώλεια τουλάχιστον 11ανθρώπων (επιζώντες αναφέρονται σε επιπλέον θύματα που όμως δεν έχουν ταυτοποιηθεί ακόμη και η έρευνα συνεχίζεται).
Ο χαρακτηρισμός ήρθε 74 χρόνια μετά τη ναζιστική θηριωδία και ύστερα από αλλεπάλληλες προσπάθειες της Αδελφότητας Καταρρακτινών και του Δήμου, που προέβη με απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου το 2014, σ’ όλες τις απαιτούμενες ενέργειες.
Η πρώτη επίσημη επιμνημόσυνη δέηση για τα θύματα της “επίλεκτης” Μεραρχίας Εντελβάϊς που έκαψε τον Καταρράκτη, έγινε στις 27 Οκτωβρίου του 2013, παράλληλα με την σύσταση οργανωτικής επιτροπής για την διεκδίκηση επίσημης αναγνώρισης της μαρτυρικής τοπικής κοινότητας. Όμως χρειάστηκε να περάσουν άλλα τέσσερα χρόνια ώστε, με δεδομένο πλέον τον χαρακτηρισμό του Καταρράκτη ως μαρτυρικού τόπου, να προετοιμάζεται ήδη η πρώτη εκδήλωση μνήμης την Κυριακή 22 Οκτωβρίου. Προς τούτο το Δημοτικό Συμβούλιο Δήμου Κεντρ. Τζουμέρκων έλαβε απόφαση σε συνεδρίασή του στις 27 Σεπτεμβρίου, εγκρίνοντας παράλληλα το ποσό των 3.000 ευρώ για την ειδική εκδήλωση.

Η απόφαση του Συμβουλίου

Το Δημοτικό Συμβούλιο ομόφωνα αποφάσισε την διοργάνωση εκδήλωσης μνήμης την πρώτη Κυριακή μετά την 20η Οκτωβρίου κάθε έτους και παράλληλα την εφαρμογή όλων των προτάσεων που κατατέθηκαν για την διοργάνωση, υιοθετώντας ομόφωνα όσα περιελάμβανε η εισήγηση του θέματος, την οποία έκανε προς το Σώμα ο δημοτικός σύμβουλος, Χαρίλαος Πανούτσος, με καταγωγή από τον Καταρράκτη. Ανάμεσα στον προγραμματισμό και τις προσκλήσεις της εκδήλωσης, η οποία θα περιλαμβάνει, επιμνημόσυνη δέηση- δοξολογία κατάθεση στεφάνων, προσκλητήριο νεκρών, ομιλίες, αποφασίστηκε επίσης να ορισθεί χώρος σε συνεργασία με το τοπικό και Εκκλησιαστικό Συμβούλιο, στον οποίο θα τοποθετηθεί μαρμάρινη πλάκα που θα φέρει τα ονόματα των θυμάτων, καθώς και ένα φιλοτέχνημα του διακεκριμένου Ηπειρώτη γλύπτη, Θεόδωρου Παπαγιάννη, αντιπροσωπευτικό της αντίστασης του Τζουμερκιώτη.

Επίσης, αποφασίστηκε να τοποθετηθεί πινακίδα στην είσοδο του χωριού που θα αναγράφει «Καταρράκτης Μαρτυρικό χωριό» και συνάμα σε εμφανή σημείο στην ιστοσελίδα του Δήμου, ότι ο Καταρράκτης είναι μαρτυρικός τόπος, ενώ στην ίδια σελίδα η Δημοτική Αρχή να εξιστορεί τα γεγονότα και να ανεβάζει κάθε χρόνο προσκλήσεις και υλικό από τις εκδηλώσεις μνήμης. Ακόμη αποφασίστηκε ομόφωνα να συνδεθεί και με άλλους Δήμους που έχουν μαρτυρικά χωριά για να συντονίζουν και να ενημερώνονται για τις ενέργειες που πρέπει να κάνουν από κοινού, όπως η διεκδίκηση των γερμανικών αποζημιώσεων.

Χαρίλαος Πανούτσος

Ο κ. Πανούτσος έχοντας εργαστεί μαζί με ομάδα συγχωριανών για την αναγνώριση, μεταξύ άλλων, ανέφερε: «Η εκάστοτε Δημοτική Αρχή δεν μπορεί να μένει αδιάφορη, ασυγκίνητη, αμέτοχη, παρά μόνο, πρέπει με σεβασμό και ταπεινοφροσύνη να τιμά κάθε χρόνο τη μνήμη των προγόνων μας».

Ο ίδιος στάθηκε σε όσους πιθανόν διερωτώνται: «Αξίζει τον κόπο να ξύνουμε πληγές του παρελθόντος και να προκαλούμε έτσι τον πόνο στους απογόνους των θυμάτων εκείνης της περιόδου», απαντώντας: «Προσωπικά πιστεύω ότι όλα όσα εμπεριέχονται στην απόφαση είναι τα ελάχιστα που μπορούμε να κάνουμε για τους αμάχους που άδικα χάθηκαν αλλά δεν ξεχάσθηκαν από εμάς αφού η θυσία, τους κρατάει ακόμη ζωντανούς στη μνήμη και στην ιστορία μας. Γιατί όπως πολύ σωστά λέει και ο ποιητής μας, ...τότε οι νεκροί πεθαίνουνε όταν τους λησμονούμε».

Και άλλες εκδηλώσεις

Εξάλλου, στην απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου περιλαμβάνεται και η εξής παράμετρος της εισήγησής του: «Ο Καταρράκτης, με την ίδια απόφασή μας, να αποτελέσει για τα Τζουμέρκα το σημείο αναφοράς, το Ιστορικό σημείο Αντίστασης, όπου θα διοργανώνονται κάθε χρόνο από το Δήμο μας ομιλίες για να μην ξεχνούμε τα γεγονότα. Για να μαθαίνουν οι νεότεροι από μας, σε μια κρίσιμη για ολόκληρη την Ευρώπη εποχή με την άνοδο της ακροδεξιάς και των εθνικιστικών και ναζιστικών κινημάτων, σηματοδοτώντας την έναρξη κοινής και ενωτικής προσπάθειας όλων των Τζουμερκιωτών στην προώθηση για επίλυση σημαντικών θεμάτων της περιοχής μας μέσα από ένα γόνιμο και δημιουργικό διάλογο. Ακόμη στη μνήμη των θυμάτων μπορούν να διοργανωθούν αγώνες ποδηλάτου, συναυλίες, κα».

Η θυσία των έντεκα

Τα συνολικά αποτελέσματα της καταστροφής του Καταρράκτη, όπως έχουν καταγραφεί στο τέλος της κατοχής το 1946 από το τότε υπουργείο Ανασυγκρότησης, είναι συντριπτικά.

Θάνατοι: Καινούργιος Ηλίας (Μηλιά), Μάντζαρης Γεώργιος (Κρυοπηγή), Μαυράκη Ελένη (κέντρο), Μπίκας Κων/νος (κέντρο), Πανούτσος Αθανάσιος (κέντρο), Τασιούλας Παναγιώτης (κέντρο) κάηκε ζωντανός, Τέλωνα Αικατερίνη (κέντρο), Καινούριου Ελένη (Μηλιά), Τζουμάκας Ιωάννης (κέντρο), Χασιώτης Χρήστος (κέντρο). Ωστόσο η έως τώρα έρευνα των χωριανών έχει καταγράψει έντεκα, μεταξύ των οποίων και ένας αντάρτης με καταγωγή από την Κέρκυρα, αγνώστων λοιπών στοιχείων, που αναγράφεται και στην πλάκα του μνημείου, η οποία υπάρχει πρόβλεψη να μεταβληθεί εάν η έρευνα δώσει νεότερα στοιχεία.

Στην ίδια καταγραφή του 1946, δηλαδή τρία χρόνια μετά, εμφανίζεται η καταστροφή 288 συνολικά σπιτιών που αντιστοιχεί στο 90% του συνόλου. Αναλυτικά αναφέρεται: Κέντρο 154 σπίτια (96% του συνόλου), Κρυοπηγή 35 σπίτια (100% του συνόλου), Μηλιά 42 σπίτια (78% του συνόλου), Σγάρα 77 σπίτια (40% του συνόλου)».

Η μαρτυρία για τις εκτελέσεις των ναζί από τον 93χρονο Κωνσταντίνο Σίτα

Χαρακτηριστική είναι η εξιστόρηση των γεγονότων από τον 93χρονο σήμερα Κωνσταντίνο Σίτα, στρατηγό εν αποστρατεία, με καταγωγή από τον Καταρράκτη, που έζησε τα γεγονότα σε ηλικία 17 ετών.
Ο κ. Σίτας είχε μεταφέρει την μαρτυρία του και σε ομιλία που έκανε ως μέλος της οργανωτικής επιτροπής για την αποκατάσταση της μνήμης και τον χαρακτηρισμό του χωριού, στην πρώτη εκδήλωση που διοργανώθηκε το 2013, δηλαδή 70 χρόνια μετά.

Σταχυολογούμε αποσπάσματα από την ομιλία του: «Πριν από ακριβώς εβδομήντα χρόνια, σαν σήμερα, ο Καταρράκτης καταστράφηκε ολοσχερώς από τις δυνάμεις κατοχής.
Την εποχή εκείνη ο Καταρράκτης ήταν ένα χωριό που, παρά την λαίλαπα της κατοχής που βάραινε τη ζωή των κατοίκων του, έσφυζε από ζωή. Ενδεικτικά θυμάμαι ότι λειτουργούσαν τέσσερα σχολεία, τέσσερις ναοί, διατηρούσε σταθμό χωροφυλακής και είχε πληθυσμό περί τα 1.500 άτομα. Λόγω της γεωγραφικής του θέσης αποτελούσε σημείο αναφοράς μιας πληθώρας όμορων μικρότερων σε έκταση χωριών ή περιφερειακών οικισμών. Αυτός ήταν κατά την άποψή μου, όπως κι αρκετών άλλων, ένας από τους κύριους λόγους για την εκτεταμένη επίθεση που δέχθηκε το χωριό τον Οκτώβρη του ’43.
Οι γερμανοί πριν ξεκινήσουν την επιχείρησή τους γνώριζαν ότι στον Καταρράκτη υπήρχε ένοπλο τμήμα αντίστασης, καθώς και αποθήκες τροφίμων, ιματισμού και πυρομαχικών των δυνάμεων αντίστασης. Ακόμη δεν αποκλείεται να γνώριζαν ότι γίνονταν αναγνωρίσεις για να προβάλουμε αντίσταση. Η καταστροφή του Καταρράκτη είχε προαποφασιθεί. Δόγμα των γερμανών ήταν: «Η καταστροφή των βάσεων υποστήριξης των δυνάμεων αντίστασης και ο εκφοβισμός».

Μεγάλης κλίμακας εκκαθαρίσεις

Το τρίτο δεκαήμερο του Οκτωβρίου του ’43, τα στρατεύματα κατοχής οργάνωσαν μεγάλης κλίμακας εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στην περιοχή των Τζουμέρκων εναντίον των Ελληνικών δυνάμεων αντίστασης. Την ευθύνη για την διεξαγωγή των επιχειρήσεων αυτών είχε η ορεινή Γερμανική μεραρχία γνωστή ως «Εντελβάις» με συμμετοχή και δυνάμεων κατοχής από την Άρτα και τα Τρίκαλα.

Την 22α Οκτωβρίου οι δυνάμεις της μεραρχίας αυτής συγκεντρώθηκαν στην περιοχή της γέφυρας Μπαλντούμα και από το πρωί της μέρας αυτής άρχισαν οι επιχειρήσεις με δύο κύριες κατευθύνσεις. Η μία προς Μέτσοβο-Καλαμπάκα (βορειοανατολικά Τζουμέρκα) και η άλλη προς Πράμαντα -Άγναντα-Καταρράκτη- Βουλγαρέλι (νοτιοδυτικά Τζουμέρκα).

Η περιοχή κυκλώθηκε

Το βράδυ, της 25ης Οκτωβρίου οι Γερμανοί έφτασαν στην Άγναντα, την οποία οι κάτοικοι είχαν εγκαταλείψει χωρίς καμία αντίσταση. Αντίστοιχα είχαν πράξει και οι κάτοικοι όλων των χωριών της περιοχής, βρίσκοντας καταφύγιο στις δασωμένες ρεματιές και στις σπηλιές των βουνών γύρω από το χωριό.

Το πρωί της 26ης Οκτωβρίου, οι Γερμανοί κινήθηκαν από την Άγναντα προς Καταρράκτη από δύο κατευθύνσεις με σκοπό να κυκλώσουν το χωριό ώστε να μην υπάρχει δυνατότητα διαφυγής για τους κατοίκους του. Η περιοχή κυκλώθηκε τόσο από την κατεύθυνση Σγάρας-Μηλιάς όσο και από Σταυρό-Ράχες.Το πρώτο απόσπασμα στην πορεία του προς τον Καταρράκτη έκαψε αρκετά σπίτια στον οικισμό Σγάρα και συνέχισε προς Μηλιά όπου κατέστρεψε τα περισσότερα σπίτια και εκτέλεσε έναν αθώο κάτοικο που δεν μπόρεσε ή δεν πρόλαβε να απομακρυνθεί.

Περί το μεσημέρι ενώθηκε με το άλλο απόσπασμα που προερχόταν από Απιδιές. Οι διευρυμένες πια δυνάμεις κατοχής, χωρίς να αντιμετωπίσουν καμία αντίσταση, συνέχισαν την πορεία τους προς τον Καταρράκτη. Φτάνοντας στο χωριό ξεπέρασαν εαυτόν κατακαίοντας σχεδόν το σύνολο των κτισμάτων του χωριού, σπίτια εκκλησίες, ναούς μέχρι και αποθήκες. Εκτέλεσαν εν ψυχρώ εννέα συγχωριανούς μας που βρέθηκαν στο διάβα τους, μάλιστα ο ένας εξ αυτών κάηκε ζωντανός από τη φωτιά που έβαλαν τα Γερμανικά αποσπάσματα στο σπίτι του.

Ήμουν 17 ετών...Την εποχή εκείνη εγώ ήμουν δεκαεπτά ετών και έχω πολύ έντονη την ανάμνηση της ημέρας της καταστροφής του Καταρράκτη.

Το μεσημέρι της 26ης Οκτωβρίου κινούμενος προς Άγιο Νικόλαο, συναντήθηκα μ’ ένα Γερμανικό απόσπασμα σε απόσταση μόλις πενήντα μέτρων από εμένα. Αυτόματα στράφηκα και άρχισα να τρέχω από το ρέμα Γραβάνη προς τα Γύφτικα ακολουθούμενος από δύο Γερμανούς. Ίσως το αίσθημα αυτοσυντήρησης ίσως το γεγονός ότι γνώριζα την περιοχή, πάντως κατάφερα να φτάσω στις σπηλιές στα Καλοκαιρά πάνω από τον Προφήτη Ηλία, όπου ήταν και το σημείο συνάντησης.

Σήμερα αναλογιζόμενος τα γεγονότα πιστεύω ότι σώθηκα από θαύμα γνωρίζοντας αυτά που διημείφθησαν στο χωριό λίγες ώρες πριν.

Χάθηκε και το Ξηροβούνι .Το χάραμα της 27ης Οκτωβρίου μας βρήκε με μια κρυφή ελπίδα να έχουν φύγει οι Γερμανοί όπως και από τα άλλα χωριά πριν από το δικό μας και να μπορέσουμε να επιστρέψουμε στα σπίτια μας ή σε ό,τι είχε απομείνει απ’ αυτά. Απογοήτευση! Το πρώτο φως της ημέρας διέψευσε τις ελπίδες μας. Στο χωριό η φωτιά συνεχίζει να καίει κατά εστίες ό,τι έχει απομείνει. Τώρα όμως μοιάζει να έρχεται προς το μέρος μας γιατί καίγεται και η Κρυοπηγή μέχρι τους Καταρράκτες. Χάθηκε και το Ξηροβούνι από τον ορίζοντα. Λέξη δεν αρθρώνουμε. Δεν ξέρουμε τι να πούμε. Δεν ξέρουμε πώς να το εξηγήσουμε. Δεν υπάρχει λογική.
Μπροστά στα αποκαΐδια. Το πρωί της 28ης Οκτωβρίου οι Γερμανοί επιτέλους έχουν φύγει. Δειλά- δειλά και με προφυλάξεις αρχίσαμε να επιστρέφουμε στα μέρη όπου ήταν τα σπίτια μας. Η εικόνα μπροστά στα αποκαΐδια ήταν απόκοσμη. Εκεί όπου υπήρχαν οι εστίες των οικογενειών μια μυρωδιά καμένου και μια στήλη καπνού άλλοτε μεγαλύτερη κι άλλοτε μικρότερη να βγαίνει από κει που ήταν οι κάμαρες των σπιτιών. Τα μάτια υγρά, τα βλέμματα απλανή, τα στόματα βουβά! Κόποι και στερήσεις χρόνων χάθηκαν.

Το χωριό νέκρωσε! 288 σπίτια το 90% του συνόλου των σπιτιών απανθρακώθηκαν. Εννέα συγχωριανοί μας εκτελέστηκαν εν ψυχρώ. Εννέα θυσίες αμάχων στο βωμό της πολεμικής βίας και της παράνοιας....

επιστροφή στην κορυφή

Επικοινωνήστε μαζί μας...

TAXY LOGO1

Γραφεία: Νόρμαν & Σκουφά - ΑΡΤΑ, ΤΚ 47100

Ε-mail & Διαφήμιση: taxydrom@gmail.com

Τηλέφωνο: 26810 77302

FAX: 26814 00062

Συνδρομή στην εφημερίδα: 50 ευρώ/έτος

Σαν σήμερα...

Ειδήσεις ανά ημερομηνία

« Οκτώβριος 2017 »
Δευ Τρί Τετ Πέμ Παρ Σάβ Κυρ
            1
2 3 4 5 6 7 8
9 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31          

Όροι χρήσης & Σχόλια αναγνωστών

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ. Το σύνολο του περιεχομένου και των υπηρεσιών του www.taxydromosartas.gr διατίθεται στους επισκέπτες αυστηρά για προσωπική χρήση. Απαγορεύεται η χρήση ή επανεκπομπή του σε οποιοδήποτε μέσο, μετά ή άνευ επεξεργασίας, χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια του εκδότη.

ΣΧΟΛΙΑ. Το παρόν διαδικτυακό μέσο ουδεμία ευθύνη εκ του νόμου φέρει περί των επωνύμων ή ανωνύμων σχολίων που φιλοξενεί. Σε περίπτωση που θεωρείτε πως θίγεστε από κάποιο εξ' αυτών, επικοινωνήστε μέσω της φόρμας επικοινωνίας ή με e-mail έτσι ώστε να αφαιρεθεί.