Menu
RSS

Ε-mail: taxydrom@gmail.com || Τηλέφωνο-FAX26810 77302

Παρηγορήτισσα Άρτας. Προτάσεις για την αντισεισμική θωράκιση του ναού

Παρηγορήτισσα Άρτας. Προτάσεις για την αντισεισμική θωράκιση του ναού

Ο Ναός της Παναγίας Παρηγορήτισσας είναι αφιερωμένος στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Σύμφωνα με κτητορική επιγραφή, η οποία σώζεται (Εικόνα Ι), χτίστηκε στα τέλη του 13ου αιώνα από το Δεσπότη της Ηπείρου, Νικηφόρο Κομνηνό Δούκα, την σύζυγό του Άννα Παλαιολογίνα και τον υιό τους Θωμά.

 Παλαιότερα αποτελούσε το καθολικό μεγάλου μοναστηριού, από το οποίο σώζονται, επίσης, 16 κελιά και η Τράπεζα, δηλαδή το εστιατόριο της Μονής. Ο κύριος Ναός είναι τετραγωνικός χωρίς εσωτερικά στηρίγματα.

Αρχιτεκτονικά ανήκει σ’ έναν αρκετά πρωτότυπο τύπο που συνδυάζει τον οκταγωνικό τύπο ναού με το σταυροειδή εγγεγραμμένο. Το χαρακτηριστικό του στοιχείο είναι το πρωτότυπο σύστημα στήριξης του τρούλου, το οποίο εντυπωσιάζει τον επισκέπτη και λέγεται πως δεν έχει εφαρμοσθεί σ’ άλλα Βυζαντινά μνημεία. Η στήριξη του τρούλου γίνεται διαδοχικά σε τρείς επάλληλες σειρές κιόνων, οι οποίοι πατούν πάνω σε οκτώ παραστάδες, με αποτέλεσμα ο εσωτερικός χώρος να παραμένει αδιάσπαστος και οι οριζόντιες δυνάμεις στους εξωτερικούς τοίχους να μειώνονται σημαντικά.
Σε πρόσφατη επίσκεψή μου στο Ναό της Παρηγορήτισσας Άρτας, μετά από προσεχτικότερη παρατήρηση στην τοιχοποιία του Ναού, διαπίστωσα πως φέρει ρωγμές, προκληθείσες από καθιζήσεις, οι οποίες οφείλονται στο βάρος της τοιχοποιίας του μνημείου και στη μέτρια συνεκτικότητα του εδάφους. Σημειωτέον, οι καθιζήσεις και οι διαφορικές καθιζήσεις εκδηλώνονται σε βάθος χρόνου δεκαετιών και εκατονταετηρίδων.
Ο χρόνος κατασκευής του σημαντικότατου αυτού μνημείου είναι η Βυζαντινή περίοδος, 13ος αιώνας μΧ, γεγονός που σημαίνει πως έχουν παρέλθει περίπου 700 έτη από την κατασκευή του. Λόγω ακριβώς της παρέλευσης αρκετών εκατονταετηρίδων, δεν αναμένεται στο μέλλον να έχουμε σημαντικές καθιζήσεις ή διαφορικές καθιζήσεις και κατά συνέπεια σημαντικές καταστροφές του μνημείου αυτού εξαιτίας της καθίζησης του εδάφους. Υπάρχουν όμως και εμφανή σημάδια ρωγμών που οφείλονται σε σεισμούς.
Η πόλη της Άρτας δεν είναι έντονα σεισμογενής περιοχή και στο γεγονός ότι τα τελευταία 700 χρόνια δε σημειώθηκε κάποιος αρκετά μεγάλος σεισμός, δύναται να αποδοθεί πως δεν κατέρρευσε έως τώρα το σημαντικότατο αυτό μνημείο. Σύμφωνα -ωστόσο- με μελέτες, η περιοχή της Άρτας δίνει με περίοδο επανάληψης κατά μέσο όρο τα 200 έτη σεισμούς της τάξεως μεγέθους μέχρι και 6,8 Richter. Τέτοιοι σεισμοί είναι σαφώς καταστρεπτικοί, ειδικά για πέτρινες κατασκευές και μάλιστα τριώροφες, όπως ο Ναός της Παρηγορήτισσας, ο οποίος έχει υποστεί και καθιζήσεις του εδάφους στο βάθος των επτά αιώνων που υφίσταται, καθώς και ρωγμές εξαιτίας προγενέστερων σεισμών. Πλησίον άλλωστε της Άρτας, οι γειτονικές περιοχές της Πρέβεζας και της Λευκάδας, με επίκεντρο το Ιόνιο Πέλαγος, δίνουν κατά καιρούς αρκετά ισχυρότερους σεισμούς και ως εκ τούτου πρέπει να είμαστε επιφυλακτικοί για το μέλλον του σημαντικότατου και ανεπανάληπτου αυτού μνημείου.
Σε υψηλούς Ναούς, με την αύξηση του ύψους, οι εξωτερικοί τοίχοι γίνονται όλο και περισσότερο ευάλωτοι στις οριζόντιες δυνάμεις που ασκούνται από το βάρος της οροφής και λόγω των σεισμικών δυνάμεων. Η μείωση των δυνάμεων αυτών επιτυγχάνεται με την αύξηση του πάχους της τοιχοποιίας.
Η σχετικά καλή συνεκτικότητα του εδάφους, που στο πέρασμα των αιώνων βοήθησε στο να μην υπάρχουν τόσο σημαντικές καθιζήσεις, καθώς και το αρκετά μεγάλο πάχος των τοίχων, που εντυπωσιάζει, είναι και οι κυριότεροι λόγοι για τους οποίους το μνημείο αυτό άντεξε διαχρονικά στο βάθος επτά αιώνων.
Παρατήρησα ακόμη πως στο δεύτερο και τρίτο όροφο του Ναού έχει τοποθετηθεί περίδεση με συρματόσχοινα, που σκοπό έχει να εγκιβωτίσει καλύτερα την τοιχοποιία σε περίπτωση σεισμού. Πολύ ορθά και σοφά έχει τοποθετηθεί η περίδεση αυτή με συρματόσχοινα στις οροφές του δεύτερου και τρίτου ορόφου, διότι σε σεισμικές έρευνες έχει αποδειχθεί ότι είναι σωτήρια σε περίπτωση σεισμού σε κατασκευές με φέρουσα τοιχοποιία, όπως είναι και ο Ναός της Παρηγορήτισσας. Το μέτρο, όμως, αυτό δεν προσφέρει πλήρη θωράκιση του μνημείου απέναντι στη σεισμική δραστηριότητα του Εγκέλαδου σε συνδυασμό, αθροιστικά μάλιστα, με τις διαχρονικά μικρές καθιζήσεις του εδάφους, που ήδη έχει υποστεί το μνημείο.
Επίσης, είναι αποδεδειγμένο πως οι αντηρίδες είναι σωτήριες έναντι σεισμών, οι οποίοι δρουν κάθετα προς το μήκος του τοίχου. Αντιθέτως, η τοιχοποιία ελάχιστα επηρεάζεται από σεισμούς, οι οποίοι έχουν διεύθυνση κατά μήκος του τοίχου. Επιπλέον, υπάρχει και η δυνατότητα κατασκευής της διπλής σειράς επίστεγων αντηρίδων, η οποία εφαρμόσθηκε με επιτυχία στους πανύψηλους Γοτθικούς Ναούς της βόρειας Ευρώπης και συνετέλεσε στο να μειωθεί σημαντικά το πάχος της τοιχοποιίας, όπως φαίνεται και στην Εικόνα IΙ.
Ως εκ τούτου, οι αποτελεσματικότερες λύσεις που επινοήθηκαν είναι:
Πρώτον, η αντηρίδα και η επίστεγη αντηρίδα (απλή ή διπλή), που συνδυάζουν την αποτελεσματικότητα με την κομψότητα της κατασκευής.
Δεύτερον, η περίδεση με οριζόντια συρματόσχοινα, η οποία θα πρέπει να επαναλαμβάνεται καθ' ύψος, σε αποστάσεις από ένα μέτρο μέχρι το πολύ, το ύψος του κάθε ορόφου. Η συμβολή κάθε μιας από τις δύο ανωτέρω λύσεις στην αντισεισμική θωράκιση των πέτρινων κατασκευών είναι σημαντική.
Προφανώς, ο συνδυασμός και των δύο προαναφερόμενων μεθόδων οδηγεί σε πολύ αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση του σεισμικού κινδύνου για κάθε πέτρινη κατασκευή.
Προτείνω την πύκνωση των υπαρχόντων συρματόσχοινων και ενδιάμεσα στους ορόφους, διότι η πύκνωσή τους θα ενισχύσει την αντοχή του μνημείου σε περίπτωση σεισμού. Επίσης, για τη μείωση των προς το εξωτερικό του μνημείου οριζοντίων δυνάμεων που ασκούνται από το βάρος της οροφής και της επενέργειας των σεισμικών δυνάμεων κατά τη διάρκεια του σεισμού, προτείνω να τοποθετηθούν περιμετρικά και εξωτερικά του Ναού, κατά μέσο όρο ανά τέσσερα μέτρα καλά θεμελιωμένες αντηρίδες, σε απλή ή διπλή σειρά, κάθετα τοποθετημένες στην κυρίως τοιχοποιία. Η σωστή τοποθέτηση των αντηρίδων θα βοηθήσει σημαντικά από αρχιτεκτονικής απόψεως και στη βελτίωση της εξωτερικής εμφάνισης του Ναού.
Στο εσωτερικό του Ναού υπάρχει ικανός αριθμός κάθετων τοίχων και τόξων που υποκαθιστούν τον ρόλο των αντηρίδων, για την αντιμετώπιση σεισμικών δυνάμεων με διεύθυνση προς το εσωτερικό του μνημείου, κατά την διάρκεια του σεισμού. Συνεπώς, αφενός τα συρματόσχοινα, τα οποία για καλύτερη θωράκιση του κτηρίου πρέπει να τοποθετηθούν σε πυκνότερες θέσεις, αφετέρου οι αντηρίδες με πολύ καλή θεμελίωση, θα αποβούν συνδυαστικά σωτήρια σε περίπτωση επενέργειας μελλοντικού σεισμού στο τόσο σημαντικό αυτό Βυζαντινό μνημείο της Χριστιανοσύνης.
Γενικό συμπέρασμα είναι πως η Παναγία Παρηγορήτισσα χρήζει θωρακίσεως πολύ περισσότερο τώρα που με την πάροδο των αιώνων η τρωτότητά της έχει αυξηθεί τόσο εξαιτίας των καθιζήσεων όσο και λόγω των σεισμών που έπληξαν και αναμένεται να πλήξουν την ευρύτερη περιοχή σε χρονικό ορίζοντα αρκετών δεκαετιών.
Το κόστος των παρεμβάσεων αυτών είναι μηδαμινό σε σχέση με τη σωτηρία του σημαντικότατου και ανεπανάληπτου αυτού Ναού-μνημείου, συμβόλου της Ορθοδοξίας, που όμοιό του ή έστω παρόμοιο ως προς το είδος του είναι σχεδόν αδύνατο να κατασκευαστεί επί των ημερών μας, διότι είναι λιγοστοί σήμερα οι αντίστοιχοι τεχνίτες που να χειρίζονται με μεράκι και επιδεξιότητα την πέτρα.
Κανείς δεν αμφιβάλλει πως ο μεγαλοπρεπέστατος αυτός Ναός είναι ένα από τα σπουδαιότερα και αντιπροσωπευτικότερα του είδους του μνημεία της Ορθόδοξης Χριστιανικής Πίστεως και της Βυζαντινής τέχνης και αρχιτεκτονικής στον Ελλαδικό χώρο, γεγονός που καθιστά ακόμα πιο επιτακτική την ανάγκη θωρακίσεώς του και όποια άλλη μέριμνα για την διασφάλιση εις το διηνεκές της διατηρήσεώς του.

*Ο Κωνσταντίνος Σβεντζούρης είναι πολιτικός μηχανικός Πανεπιστημίου Πατρών με μεταπτυχιακό δίπλωμα ειδίκευσης στον αντισεισμικό σχεδιασμό τεχνικών έργων του ΑΠΘ και μαθηματικός του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Εργάζεται στην Κτηματική Υπηρεσία του Δημοσίου Άρτας, πρώην εκπαιδευτικός

back to top

|| Όροι χρήσης & Σχόλια αναγνωστών ||

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ. Το σύνολο του περιεχομένου και των υπηρεσιών του www.taxydromosartas.gr διατίθεται στους επισκέπτες αυστηρά για προσωπική χρήση. Απαγορεύεται η χρήση ή επανεκπομπή του σε οποιοδήποτε μέσο, μετά ή άνευ επεξεργασίας, χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια του εκδότη.

ΣΧΟΛΙΑ. Το παρόν διαδικτυακό μέσο ουδεμία ευθύνη εκ του νόμου φέρει περί των επωνύμων ή ανωνύμων σχολίων που φιλοξενεί. Σε περίπτωση που θεωρείτε πως θίγεστε από κάποιο εξ' αυτών, επικοινωνήστε μέσω της φόρμας επικοινωνίας ή με e-mail έτσι ώστε να αφαιρεθεί.