Menu
RSS

Ε-mail: taxydrom@gmail.com || Τηλέφωνο-FAX26810 77302

arta scale2020

Λαογραφικά Σημειώματα. Η χαρχάλω

Λαογραφικά Σημειώματα. Η χαρχάλω

Πάντοτε πίστευα πως η ελληνική γλώσσα λειτουργεί ως ζωντανός οργανισμός.

Προσλαμβάνει, αποβάλλει, μεταπλάθει γλωσσικά στοιχεία προκειμένου να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας. Έτσι νόμιζα πως η λέξη «χαρχάλω» είχε πλέον καταποντιστεί και είχε αποβληθεί του λεξιλογίου μας. Και πάντοτε πίστευα πως η αστική λαογραφία δεν θα ασχοληθεί ποτέ με το «ανθρωποειδές» που ονομάζεται χαρχάλω.
Μάλλον γελάστηκα. Την άκουσα τη λέξη αυτή από συντοπίτισσα που έδωσε αυτόν τον χαρακτηρισμό για συγγένισσά της. «Άσε με, μού φαίνεται πως δεν θα τα βγάλω πέρα μ’ αυτή τη χαρχάλω». Χρόνια πολλά είχα να ακούσω αυτή τη λέξη. Την χρησιμοποιούσαν και συχνά μάλιστα οι οδηγοί των αυτοκινήτων -λέμε τώρα- που έκαναν τα δρομολόγια από την πρωτεύουσα του νομού στα χωριά των Τζουμέρκων. Παλιά, πολύ παλιά, τα αυτοκίνητα, οι δρόμοι όχι για αυτοκίνητα αλλά κατσικόδρομοι, υπερφορτωμένα τριφύλλι, τσιμέντα, γίδες και προβατίνες, είδη μπακαλικής και από πάνω οι επιβάτες. Αποτέλεσμα συνεχώς να χαλάνε. Και οι οδηγοί αγανακτισμένοι να διαμαρτύρονται: «Τι περιμένεις απ’ αυτό το ξεχαρβαλωμένο μηχάνημα. Πόσο να αντέξει κι αυτή η χαρχάλω. Πού θα πάει; Θα τα φτύσει».
Η «χαρχάλω» εννοιολογικά συγγενεύει και με το «χάρχαλο» αλλά και με το χάρβαλο. Το χάρβαλο σημαίνει το ερειπωμένο, το άχρηστο, το σαράβαλο, καθετί τέλος πάντων που βρίσκεται σε κατάσταση διάλυσης. «Βρήκα το μύλο χάρβαλο και το νερό κομμένο». Για πρόσωπα εννοούμε άτομα ηλικιωμένα που η υγεία τους ή η φυσική τους κατάσταση είναι προβληματική. Με λίγα λόγια είναι ερείπια, ραμολιμέντα. Το χάρχαλο έχει σχέση αρχικά με τον θόρυβο. Οι Κρητικοί λένε: «Μην κάνεις χάρχαλο γιατί κοιμάται το κοπέλι». Χαρχαλεύω σημαίνει ψαχουλεύω κάνοντας λίγο θόρυβο. Η χαρχάλα όμως είναι η πλαδαρή γυναίκα, η ξεχαρβαλωμένη, και ενίοτε η αθυρόστομη. Χαρακτηριστική έχει μείνει η φράση: «σκάσε μωρή χαρχάλα».

Πάντα ταύτα συμποσούνται στη χαρχάλω. Ένα είδος ακαπίστρωτο, ένα πρόσωπο που όπου σταθεί και όπου βρεθεί θα κάνει το τζέρτζελο και θα ανακατέψει τον ανακάτευτο. Και χάρβαλο και χάρχαλο. Δύο σε ένα. Το πρόβλημα είναι «αυτοάνοσο». Ο δικός της -κακά τα ψέματα δεν έχει κανέναν δικό της αυτή- είναι άρρωστος; Αυτή νιώθει κομάρες. Η μέση πονάει του άλλου; Τα πόδια της αυτής. Φόρεμα αγόρασε η άλλη; «Εγώ, δεν έχω ούτε για δείγμα. Θα βγω στο δρόμο ξεμπλέτσωτη». Δεν υπάρχουν γι’ αυτήν συγγενείς και φίλοι. Υπάρχει ο «άλλος» και η «άλλη».
Γνώση, άποψη και κρίση επί παντός επιστητού. Δεν αφήνει κανέναν ούτε να μιλήσει, αλλά ούτε και να κινηθεί. «Πού πας; Μαζέψου στο σπίτι σ’. Γκιζεροβολάς εδώ κι εκεί». Για όλους. Ό,τι πει και ό,τι «διατάξει». Αλίμονο όποιον πιάσει το στόμα της. Δεν τον ξεπλένει ούτε ο Άραχθος κατεβασμένος.
Ενίοτε, όμως, βρίσκει και τον μάστορά της. Άμα την ταπώσει κανείς οικείος ή συγγενής ή φίλος και δεν της περνάει αυτό που κατέβασε η κούτρα της, χαρχαλίζοντας πέφτει μέχρι τα πατώματα χτυπιέται και οδύρεται, αιτεί και εκλιπαρεί. Αποτροπιαστική και αποβλητέα πανταχόθεν. Είναι τέτοια η συμπεριφορά της που φτάνει τον άλλον στα άκρα, ακόμα και αρνάκι να είναι και αγανακτισμένος/η, απαντά: «φτου σου, μωρή χαρχάλω». Διάγνωση: «Είναι το ύφασμα. Με ρετάλια δεν κάνεις κουστούμι».

*Ο Χρ. Τούμπουρος είναι συγγραφέας - ερευνητής

back to top

|| Όροι χρήσης & Σχόλια αναγνωστών ||

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ. Το σύνολο του περιεχομένου και των υπηρεσιών του www.taxydromosartas.gr διατίθεται στους επισκέπτες αυστηρά για προσωπική χρήση. Απαγορεύεται η χρήση ή επανεκπομπή του σε οποιοδήποτε μέσο, μετά ή άνευ επεξεργασίας, χωρίς προηγούμενη γραπτή άδεια του εκδότη.

ΣΧΟΛΙΑ. Το παρόν διαδικτυακό μέσο ουδεμία ευθύνη εκ του νόμου φέρει περί των επωνύμων ή ανωνύμων σχολίων που φιλοξενεί. Σε περίπτωση που θεωρείτε πως θίγεστε από κάποιο εξ' αυτών, επικοινωνήστε μέσω της φόρμας επικοινωνίας ή με e-mail έτσι ώστε να αφαιρεθεί.